Hoofdmenu openen

Wikipedia β

Den Helder

gemeente in de Nederlandse provincie Noord-Holland
Zie het artikel Voor de gelijknamige watermolen, zie Den Helder (watermolen).

Den Helder (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg)) is de noordelijkste plaats en gemeente op het vasteland van de Nederlandse provincie Noord-Holland. De regio waar Den Helder in ligt noemt men de Kop van Noord-Holland of Noordkop. De gemeente telt 56.016 inwoners (30 april 2017, bron: CBS) op een oppervlakte van 178,83 km², waarvan 133,42 km² water. In de stad zelf wonen ongeveer 41.000 mensen.

Den Helder
Gemeente in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van de gemeente Den Helder Wapen van de gemeente Den Helder
(Details) (Details)
Map - NL - Municipality code 0400 (2014).png
Situering
Provincie Noord-Holland
Coördinaten 52° 57′ NB, 4° 46′ OL
Algemeen
Oppervlakte 178,80 km²
- land 45,25 km²
- water 133,55 km²
Inwoners (30 april 2017) 56.016? (1238 inw./km²)
Bestuurscentrum Den Helder
Naam inwoners Heldenaar
Bijnaam Jutter, Nieuwedieper
Belangrijke verkeersaders N9 N99 N250 N502, spoorlijn K
Station(s) Station Den Helder, Station Den Helder Zuid
Partnerstad Vlag van Duitsland Lüdenscheid (Noordrijn-Westfalen), sinds 1980
Politiek
Burgemeester (lijst) Koen Schuiling (VVD)
Economie
Gemiddeld inkomen (2012) € 30.400 per huishouden
Gem. WOZ-waarde (2014) € 147.000
WW-uitkeringen (2014) 30 per 1000 inw.
Overig
Postcode(s) 1780-1788
Netnummer(s) 0223
CBS-code 0400
CBS-wijkindeling zie wijken en buurten
Website www.denhelder.nl
Gem-DenHelder-OpenTopo.jpg
Topografische kaart van de gemeente Den Helder, per september 2017.
Portaal  Portaalicoon   Nederland

Bij Den Helder ligt de belangrijkste marinebasis van Nederland. Den Helder is ook een belangrijk knooppunt in de offshore-activiteiten op het Nederlandse deel van de Noordzee. Niet alleen is Vliegveld de Kooy het belangrijkste knooppunt voor personenvervoer van en naar productieplatforms, ook komen er veel pijpleidingen aan land en is er een grote gasbehandelingsinstallatie van de NAM.

Ten noordwesten van Den Helder ligt de zandplaat Noorderhaaks, ten noorden het Marsdiep met aan de andere zijde het eiland Texel en ten oosten de uitgestrekte waddenplaat Balgzand.

Inhoud

EtymologieBewerken

Tot 1928 was Helder de officiële naam van de gemeente. Doordat ook wel naar de plaats werd verwezen met 't Nieuwediep of Willemsoord ontstond er vaak verwarring, daarom werd op 20 juli van dat jaar de naam veranderd in Den Helder.[1] In de volksmond was de Helder al veel langer gebruikelijk. De exacte herkomst van de naam Helder is niet helemaal duidelijk, waarschijnlijk verwijst de naam naar helle of helde, wat helling of aflopend stuk land betekent, of Helre, wat een kleine zandigere rug betekent.

Een andere verklaring zou kunnen zijn dat het afstamt van 'Helsdeur', wat de benaming is van het diepste zeegat in het Marsdiep. Wegens de strategische ligging van dit zeegat, zou dit een hel zijn geweest voor de vijandelijke schepen die de Zuiderzee op wilden varen. Deze betekenis is echter meer dan waarschijnlijk ontstaan uit een sterk verhaal of een enkele gebeurtenis rondom dit gebied en stamt waarschijnlijk uit de 18e of 19e eeuw.

GeschiedenisBewerken

  Voor de geschiedenis van de dorpen Huisduinen en Julianadorp zie het desbetreffende artikel.

Vroegste geschiedenisBewerken

 
Lemaires polder bij Den Helder. Kaart uit 1641 door Claes Jansz. Visscher.

Het grondgebied van de huidige gemeente Den Helder behoorde in de vroege middeleeuwen tot de gouw Texla. De oudste kern van de huidige gemeente is Huisduinen, dat is gesticht in het begin van de 8e eeuw. Na grote stormvloeden in het einde van de 12e eeuw bleven Huisduinen en het zuidelijk gelegen Callantsoog als eiland achter. In de late middeleeuwen waren de graven van Egmont heren van het gebied.[2] Het wapen van Den Helder is afgeleid van het wapen van deze graven.

Rond 1500 ontstond die Helder buyrt een paar kilometer ten noorden van Huisduinen, op hetzelfde eiland. Tijdens de Allerheiligenvloed van 1570 werden stukken duin weggeslagen en gingen de kernen van Huisduinen en Helder verloren. De dorpen werden verder landinwaarts opnieuw opgebouwd.[2] Sinds het in 1610 realiseren van de Zanddijk tussen Huisduinen en Callantsoog is het gebied verbonden met het vasteland.[3]

Groei tot havenstadBewerken

Het nieuwe dorp Helder lag ter hoogte van wat nu de wijk Oud-Den Helder is. De bevolking leefde van de visserij en van het loodswezen.[4] De eerste kerk van het dorp werd in 1624 van hout gebouwd op een plaats genaamd "de malle Croft". Door het verdwijnen van kustland kwam deze kerk op het strand te staan, daarom heeft men in 1679 deze protestantse stolpkerk verplaatst naar "de Conijnsbergh".[5] Later werden er ook een vermaning[6], een katholieke schuilkerk, een oud-katholieke kerk en een synagoge in gebruik genomen.

Ten oosten van het dorp Helder lag een geul, het Nieuwediep, die door uitdieping uitstekend kon worden omgevormd tot haven. Deze haven zou veel meer bescherming bieden dan de Rede van Texel. In 1779 liet stadhouder Willem V de mogelijkheden van een nieuwe haven onderzoeken. Er was veel tegenstand vanuit de steden Hoorn, Enkhuizen en Medemblik, die in een concurrerende haven een serieuze bedreiging zagen voor de toch al kwakkelende economie in de Zuiderzeehavens. Toch werd er in 1781 besloten het Nieuwe Diep voor zeeschepen geschikt te maken en in 1782 waren de eerste werkzaamheden al gedaan. In de jaren erna werd de haven verder uitgediept tot er een moderne getijhaven ontstond.[7]

 
Oude Rijkswerf van Den Helder

Het Nieuwe Diep werd oorspronkelijk ingericht als veilige haven voor de koopvaardij. Hoewel de Helderse bevolking van de nieuwe haven profiteerde, kwam het niet tot een stadsuitbreiding, omdat er langs het Nieuwe Diep officieel niet gebouwd mocht worden. Voor het eerst in de Franse tijd werd begonnen met de aanleg van een marinehaven. Na een bezoek van Napoleon aan Den Helder werd de Stelling Den Helder, een ring van forten rond Den Helder en de havens, gebouwd.[8] Huisduinen viel buiten deze bescherming, maar kreeg een eigen fort, Fort Kijkduin. Na het vertrek van de Fransen in 1814[9] bleef de marine in Den Helder, die de haven uitbouwde tot haar belangrijkste steunpunt.

In 1824 werd de haven door de aanleg van het Noord-Hollandsch Kanaal met het binnenland verbonden.[10] Dit betekende dat Den Helder een voorhaven werd van Amsterdam. De gevolgen bleven beperkt door de status van "onvrij territoir", die in de Napoleontische tijd aan Den Helder was gegeven ter voorkoming van smokkel. Goederen mochten alleen uit de zeeschepen worden overgeladen op lichters om dan naar Amsterdam te worden gevaren. Elke andere havenactiviteit was verboden. In 1844 wilde de regering de status opheffen, maar Amsterdam wist een besluit nog te traineren tot 1851.[11]

 
De Singel om Oud Den Helder

Het Helders Kanaal was in 1829 gereed, deze verbond het dorp met het Noordhollandsch Kanaal. Het dorp breidde zich langs het kanaal uit richting rijkswerf Willemsoord en het centrum verplaatste zich naar het gebied tussen Willemsoord en de Oude Helder.[12] Er werden nieuwe kerken gebouwd, langs de grachten ontstonden volkswijken als de Visbuurt. In 1845 werd een stoombootdienst naar Amsterdam geopend door Gebr.Zur Mühlen. De adelborstenopleiding van de Koninklijke Marine vestigde zich in Den Helder en in 1865 kwam er een spoorverbinding met Amsterdam.

Door de ingebruikname van het Noordzeekanaal in 1876 verliest de stad een belangrijk deel van de inkomsten. De schepen die bestemd zijn voor Amsterdam komen niet meer door Den Helder. Het aantal inwoners daalt met bijna 10%[13]. Na het verlies van de koopvaardij vangt de visserij een gedeelte van de verliezen op. Nadat in IJmuiden een nieuwe vissershaven opende verhuisden na de kooplieden ook de vissers naar dat gebied. De marine-instellingen verhuisden echter steeds meer naar Den Helder, dit bracht arbeiders naar de stad die op de rijkswerf gingen werken, de "Wervianen". In 1896 opende een stoomtram naar badplaats Huisduinen, waar sinds een aantal jaar een badpaviljoen was te vinden. In 1909 wordt Julianadorp gesticht.

Tijdens de mobilisatie van de Eerste Wereldoorlog komen er honderden militairen naar Den Helder, wat goed was voor de middenstand. In 1922 onthulde Koningin Wilhelmina het marinemonument op het Havenplein.[14] De stad binnen de linie kreeg haar huidige omvang in de jaren 30 van de vorige eeuw. Den Helder was een welvarende stad met een druk uitgaansleven, zoals dat paste bij een havenstad, en een hoog voorzieningenniveau.[15] De marine was een betrouwbare werkgever, wat juist in de crisistijd veel nieuwe inwoners naar Den Helder deed trekken. Rond 1940 was het inwoneraantal tot ruim 37.000 gestegen.[16]

Tweede WereldoorlogBewerken

Bioscoopjournaal over Den Helder in 1946

Aan de bloei van Den Helder kwam een abrupt einde in 1940, toen Nederland werd bezet door nazi-Duitsland. De marinecomplexen werden door de bezetter in gebruik genomen, wat voor de geallieerden aanleiding was de stad te bombarderen. De nachtelijke bombardementen troffen echter vaak burgerdoelen. De veiligheid van de bewoners kon niet meer worden gegarandeerd. Op 25 juni 1940 werd daarom besloten tot evacuatie. Inwoners moesten 's nachts elders onderdak vinden. Overdag ging, zeker in het begin van de evacuatie, het leven in de stad gewoon door. Maar hoe langer de evacuatie duurde, hoe meer mensen wegbleven. Grote delen van de stad raakten onbewoond.

Ondertussen begon de afbraak van het oude centrum. De Duitsers hadden een vrij schootsveld nodig voor een eventuele Engelse invasie. De Atlantikwall vereiste de sloop van alle bebouwing langs de zeedijk. Niet alleen 19e-eeuwse panden langs de Kanaalgracht en de Weststraat werden afgebroken, ook de complete Oude Helder — de 18e-eeuwse binnenstad — viel ten prooi aan de slopershamer.

Toen de stad in 1945 bevrijd werd, keerde maar een klein deel van de bewoners terug. Niet alleen was een deel van hen slachtoffer geworden van de oorlogshandelingen en de holocaust, ook overlevenden stelden hun terugkeer uit. Het was immers niet zeker of de marine — en dus de werkgelegenheid — na de oorlog in de gehavende stad zou terugkeren.

Wederopbouw en uitbreidingBewerken

 
Stationsgebied van Den Helder met de Watertoren

Na de oorlog werd al gauw besloten dat Den Helder weer de marinehaven moest worden die het voor de oorlog was geweest. De wederopbouw kon beginnen. De Oude Helder, die al langer niet meer het commerciële centrum van de stad was, werd nu een woonwijk met een eigentijdse architectuur. Elders werd de oorlogsschade zo goed mogelijk hersteld, al werden enkele belangrijke gebouwen als de Westerkerk en de synagoge niet meer herbouwd.

In de jaren 50 werd besloten om het centrum van de stad, dat uit 19e-eeuwse straatjes bestond, te moderniseren. Hiervoor werd de spoorlijn voor een deel opgebroken, zodat het station zuidelijker kwam te liggen en er een betere verbinding tussen de verschillende wijken ontstond. Ook werd de Beatrixstraat aangelegd, een moderne stadsstraat die het nieuwe station met de rijkswerf zou verbinden. Hiervoor werd een deel van de oorspronkelijke bebouwing opgeofferd. Nieuwe stedelijke blokken moesten het aanzien van Den Helder gaan bepalen. Ook zou er een groot nieuw stadhuis komen. Niet alle plannen werden uitgevoerd (het stadhuis kwam er bijvoorbeeld niet), zodat de binnenstad nog steeds veel van haar 19e-eeuwse bebouwing heeft behouden.

De stad binnen de linie was voor de oorlog al volgebouwd. Na de oorlog werden de wijken Nieuw-Den Helder en De Schooten aangelegd. Ook Julianadorp groeide uit tot een dorp met veel nieuwbouw. Zo kreeg de gemeente Den Helder haar huidige vorm.

21e eeuwBewerken

 
Restauratie oude rijkswerf

In het begin van de 21e eeuw werd begonnen met het maken van plannen om de binnenstad van Den Helder op te knappen. Doel hiervan was om het centrum van Den Helder meer bruisend en levendiger te maken. Op veel plekken in het centrum waren door de sloop van vervallen panden gaten in de bebouwing ontstaan. Dit zorgde ervoor dat de straten niet één geheel waren. Door het opvullen van deze plekken met nieuwbouw, het vervangen van vervallen panden en het in oude stijl renoveren van winkelgevels ontstond een aantrekkelijker centrum. Een netwerk van straten en pleintjes zorgde voor aantrekkelijke wandelroutes.

Een belangrijk onderdeel van het vernieuwde centrum is de oude rijkswerf Willemsoord. Nadat dit gebied was gerestaureerd in de jaren 90 werd in de 21e eeuw het plan opgevat om er meer horeca en winkels realiseren. Dit leidde onder andere tot de bouw van een bioscoop en de nieuwe schouwburg.

 
Den Helder vanaf de zeedijk

Tot omstreeks 2000 was het gebied in en rondom de Falgabuurt in Nieuw-Den Helder een achterstandsgebied. De buurt had te maken met drugsoverlast, werkloosheid, verloedering en criminaliteit. De overlast door de bewoners liep dermate uit de hand, dat de gemeente eind jaren 90 besloot dat het zo niet langer kon. Er werd begonnen met de sloop van veel verpauperde flats. Deze flats werden vervangen door vrijstaande woningen in een duinachtig gebied. Op 18 mei 2011 opende koningin Beatrix het nieuwe winkelcentrum aan de Marsdiepstraat. Het even verderop gelegen winkelcentrum Falga werd opgeknapt en gemoderniseerd.

Rond dezelfde tijd werd begonnen met het opknappen van de Stelling van Den Helder. Er was de laatste decennia weinig aan onderhoud gedaan. De gemeente besloot om de Stelling weer zichtbaar te maken. De bunkers en remises die in de linie te vinden zijn waren compleet overgroeid met bomen en struiken. Fort Dirks Admiraal was door vandalisme en het niet plegen van onderhoud in slechte staat, vrijwilligers hebben dit samen met Stichting Stelling Den Helder opgeknapt. Heden is het gedeelte tussen Sportlaan en Middenweg weer zichtbaar als een liniedijk.

GeografieBewerken

 
Satellietfoto Den Helder (NASA, 2007)

Den Helder ligt op het noordelijkste vasteland van de provincie Noord-Holland. Ten zuiden van de gemeente ligt de gemeente Schagen en ten zuidoosten de gemeente Hollands Kroon. In het westen ligt de Noordzee en in het oosten de Waddenzee, noordelijk ligt de zeestraat het Marsdiep met aan de overkant het eiland Texel. Ongeveer twee kilometer noordwestelijk van het vasteland ligt zandplaat Noorderhaaks, ook wel Razende Bol genoemd, behorend tot het grondgebied van de gemeente Texel. Samen met de omliggende gemeenten maakt Den Helder deel uit van de Kop van Noord-Holland.

De gemeente heeft aan de Noordzeekust een duinenrij die in het noorden overgaat op de zeedijk. In de Waddenzee ten oosten van Den Helder ligt de Laurens Brandligtdam. Het buitengebied van de gemeente is bekend om de in de lente kleurrijke bollenvelden. De gemeente valt onder het waterschap Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier.

Naast de stad Den Helder en de dorpen Huisduinen en Julianadorp heeft de gemeente ook nog andere woonkernen. Ten westen van Julianadorp ligt de badplaats Julianadorp aan Zee, een wijk bestaande uit voornamelijk vakantiewoningen. Buurtschappen in de gemeente zijn De Kooy, de Friese Buurt en Noorderhaven.

KlimaatBewerken

Den Helder heeft, zoals heel Nederland, een zeeklimaat. Doordat de gemeente aan drie kanten is omgeven door water zijn de temperaturen in de zomer vaak koeler en in de winter vaak warmer dan elders in het land. Net ten zuiden van de bebouwde kom, op vliegveld De Kooy, staat een weerstation. Den Helder is door het KNMI meerdere malen uitgeroepen tot zonnigste plaats van Nederland.

Weergemiddelden voor Den Helder (vliegveld De Kooy)
Maand jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec Jaar
Gemiddeld maximum (°C) 5,5 5,5 8,3 11,7 15,4 18,0 20,3 20,6 17,9 14,0 9,7 6,4 12,8
Gemiddelde temperatuur (°C) 3,5 3,3 5,6 8,4 12,0 14,7 17,1 17,4 15,0 11,4 7,5 4,4 10,0
Gemiddeld minimum (°C) 1,2 0,8 2,8 5,0 8,7 11,3 13,8 14,0 11,7 8,5 4,9 2,0 7,1
Neerslag (mm) 66,7 45,1 52,8 34,2 45,5 54,6 60,3 77,3 84,0 96,3 83,8 70,2 770,9
Zonuren (uur/dag) 2,1 3,3 4,3 6,5 7,6 7,3 7,4 6,7 4,9 3,7 2,1 1,6 4,8
Relatieve luchtvochtigheid (%) 88 86 85 81 80 80 80 80 82 84 86 88 83,3
Bron: klimaatatlas (gemiddelden, 1981-2010)

WijkenBewerken

Stad binnen de LinieBewerken

 
De linie om Den Helder met links de Stad binnen de Linie en rechts Nieuw-Den Helder.

De Stad binnen de Linie is het oudste gedeelte van de stad en wordt in het zuiden en westen begrensd door de verdedigingslinie van Den Helder. In dit deel van de stad bevindt zich de na de oorlog heropgebouwde buurt Oud-Den Helder, het stadshart met winkelstraten en horeca, het station en uitgaansgelegenheden. Ook is de Visbuurt er te vinden, een karakteristieke volksbuurt door zijn kleine huisjes bestaande uit een begane grond met zelden meer dan één verdieping erboven.

Nieuw-Den HelderBewerken

 
Wijkhuis en flat in Nieuw-Den Helder.

De wijk Nieuw-Den Helder werd gebouwd vanaf de jaren 50 en is een wederopbouwwijk met flats en lage rijtjeshuizen. Er zijn drie winkelcentra te vinden.

  Zie Nieuw-Den Helder voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De SchootenBewerken

Vanaf de jaren 60 werd het land ten oosten van de spoorlijn bebouwd, er kwamen flats en rijtjeshuizen. De wijk werd gebouwd rond een boerderij met de naam De Schooten. Naast deze boerderij, die dienstdoet als buurthuis, staat een winkelcentrum. Er wonen in de wijk overwegend ouderen.

  Zie De Schooten (Den Helder) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

DemografieBewerken

 
Den Helder wordt ook wel Nieuwediep genoemd. De inwoners staan als Nieuwediepers of Jutters bekend.

De gemeente Den Helder heeft per 30 april 2017 56.016 inwoners. De gemeente is naar inwoneraantal de 67e gemeente van Nederland. De meeste inwoners van de gemeente Den Helder wonen in de gelijknamige stad, globaal genomen ongeveer 41.000. De andere inwoners van de gemeente wonen in de dorpen Julianadorp (rond de 13.000) en in Huisduinen (ongeveer 500). Het aantal inwoners daalt al sinds 1985 toen het een piek van 64.000 bereikte.

SamenstellingBewerken

Per 1 januari 2016 is 59% van de bevolking tussen de 20 en 65 jaar oud. De groep van 19 jaar of jonger bedraagt 20% en de groep ouder dan 64 jaar bedraagt 21% van de bevolking. Op dezelfde peildatum woonden er 27.864 mannen en 28.415 vrouwen in de gemeente.

Van de inwoners in Den Helder is 10% geboren in een ander land. Hiervan komen de grootste groepen uit de Nederlandse Antillen (12,9%), Nederlands-Indië (9,3%) en Suriname (6,4%).[17]

ReligieBewerken

In Den Helder voelt 36,1% van de bevolking zich betrokken bij een geloof of levensbeschouwing. In 2015 was van de inwoners 15,1% katholiek, 6,3% hervormd, 3,2% protestants, 2,9% gereformeerd en 2,5% islamitisch.[18]

TaalBewerken

Den Helder heeft geen onderscheidend eigen dialect maar kan tot het gebied waar West-Fries gesproken wordt gerekend worden. Bepaalde woorden uit het West-Fries zijn aanwezig, zoals piepers (aardappels), boet (schuurtje) en diggelegoed (porselein). Ook de invloed van de Marine is zichtbaar op de taal, onder andere de woorden eik (hond, van het Engelse tike), pendek (onderbroek, Maleis), tjetten (schilderen, Maleis) en blauwe hap (Indische rijsttafel).

Cultuur en recreatieBewerken

 
Het oude stadhuis

Den Helder is vooral bekend om de vele bezienswaardigheden die met de marine te maken hebben. De stad heeft ook een aantal 19e-eeuwse kerken en opvallende gebouwen. Een deel van Den Helder is een beschermd stadsgezicht en in de gemeente staan verscheidene gemeentelijke monumenten en rijksmonumenten (in gemeente en stad).

BouwwerkenBewerken

Aan de Kerkgracht staat het voormalige stadhuis van Den Helder. Het monumentale pand werd gebouwd in 1851 als weeshuis en deed als zodoende dienst tot de jaren 20 van de vorige eeuw. Het gebouw onderging toen een verbouwing tot raadhuis. In de jaren 80 verhuisde het gemeentehuis naar Nieuw-Den Helder. Op 22 januari 2005 brak er brand uit in het pand, het werd inclusief het karakteristieke torentje weer in oude staat hersteld en doet nu dienst als kantoorpand. Even verderop aan dezelfde gracht staat het gerechtsgebouw uit 1864.

Op het marineterrein aan de Paleiskade/Het Nieuwe Diep staan het commandementsgebouw uit 1823 en het gebouw van het Koninklijk Instituut voor de Marine uit 1870. Aan Het Nieuwe Diep staat ook het gebouw voor het loodswezen uit 1847. Aangrenzend aan het marineterrein ligt de oude rijkswerf Willemsoord. Dit gebied is vanaf 1812 bebouwd voor de Koninklijke Marine en bevat vele bezienswaardige gebouwen.

 
O.L.V.-Onbevlekt-Ontvangenkerk

De Nieuwe Kerk is ondanks de naam de oudste kerk van de stad, het werd gebouwd in 1839. In de jaren 1860 was dichter Piet Paaltjens predikant van de kerk. Een jaar later werd aan de Kerkgracht de Petrus-en-Pauluskerk ingewijd, het is de oudste kerk van het bisdom Haarlem. Het is de enige katholieke kerk in de Helderse binnenstad sinds het in 1990 sluiten van de Onze-Lieve-Vrouw-Onbevlekt-Ontvangenkerk uit 1876, ontworpen door Theo Asseler. De OLVOO-kerk staat in de Visbuurt en erin is tegenwoordig een klimmuur gevestigd. Aan de Kerkgracht staat ook de doopsgezinde Driemasterkerk uit 1853. Tot 2015 was het in gebruik voor kerkdiensten, momenteel heeft het een bestemming als cultureel centrum. In september 2013 werd in Nieuw-Den Helder een ruim 17 meter hoge hindoeïstische tempel geopend. Het is de eerste Ganesh-tempel in Europa.[19]

 
Vuurtoren van Huisduinen

De vuurtoren van Den Helder heet in de volksmond Lange Jaap en staat bij Huisduinen. Het is de hoogste gietijzeren vuurtoren van Europa (63,45m). De 16-zijdige toren is gebouwd in 1877 en het licht werd op 1 april 1878 ontstoken. In het centrum nabij rotonde De Vijfsprong staat de watertoren. Deze toren is gebouwd in 1908 ter vervanging van de oude watertoren, de oude toren werd in 1856 gebouwd als een van de eerste watertorens van Nederland en werd gesloopt in 1908. In de jaren 1950 kreeg de nieuwe toren een betonlaag aan de buitenkant, in 2005 is hij weer in oude staat hersteld met bakstenen afwerking.

OorlogsmonumentenBewerken

  Zie de Lijst van oorlogsmonumenten in Den Helder.

Musea en kunstBewerken

 
Reddingmuseum op Willemsoord.

In de stad zijn voornamelijk nautische musea te vinden. Op voormalig rijksmarinewerf Willemsoord is het Marinemuseum te vinden, het laat de geschiedenis van de Koninklijke Marine zien. In het water buiten het museum liggen twee museumschepen en op het land staat een onderzeeboot. Ook op Willemsoord te vinden zijn het museumlichtschip Texel en het Nationaal Reddingmuseum Dorus Rijkers, een museum over het Nederlandse reddingwezen op zee. Ook dit museum heeft meerdere museumschepen in het water liggen. In Huisduinen ligt Fort Kijkduin, dit in 1811 in opdracht van Napoleon Bonaparte gebouwde fort is nu een museum met onder andere een zeeaquarium en het skelet van een potvis.

In het voormalige postkantoor naast station Den Helder heeft kunstenaar Rob Scholte een museum. In natuurgebied De Nollen is een museum in aanbouw naar ontwerp van R.W. van de Wint. De meerdere grote kunstwerken van cortenstaal in het duinlandschap van De Nollen waren het levenswerk van deze beeldhouwer.

  Zie ook de Lijst van beelden in Den Helder.
 
Nieuw-Den Helder vanuit de uitkijktoren in Mariëndal, Huisduinen met de Lange Jaap op de achtergrond
 
Duingebied bij Den Helder

Parken en natuurBewerken

In het centrum van Den Helder is Hortus Overzee te vinden. Tussen het station en de zeedijk ligt het begin deze eeuw aangelegde Stadspark. Het in de jaren 1930 aangelegde Timorpark ligt aan de westrand van de stad binnen de linie. In het park staat een muziekkoepel. Tussen 1965 en 2009 was de naam van dit park Churchillpark. Andere parken in de gemeente zijn; recreatiepark Quelderduin, het Rehorstpark en het Schooterduinpark in De Schooten, het Duinpark (voormalig Kennedypark) en het in aanleg zijnde Kreekpark in Nieuw-Den Helder en het Loopuytpark in Julianadorp.

In de gemeente staan een vijftal koningsbomen. Deze bomen zijn geplant ter gelegenheid van kroningen of jubilea van het Koninklijk Huis.

Tegen de duinen aan ligt het bos de Donkere Duinen, het werd vanaf begin 20e eeuw aangelegd als naaldbos en verandert langzaam in loofbos. Naast dit bos ligt het natuurgebied Mariëndal met een natuur- en milieueducatiefcentrum en kinderboerderij, een openluchttheater en een klimbos.

De gemeente kent zeven kilometer zandstrand waarop meerdere strandpaviljoens te vinden zijn. Sinds 2011 staan er in de zomermaanden strandhuisjes van Landal GreenParks bij Julianadorp aan Zee. Het strand wordt bewaakt door Reddingsbrigade Den Helder.

BegraafplaatsenBewerken

Net buiten Huisduinen ligt de Algemene begraafplaats Den Helder uit de 17e eeuw, onderdeel hiervan is de joodse begraafplaats. Aangrenzend ligt de RK begraafplaats Sint Jozef. In vroegere tijden was er op de plek waar nu woonwijk De Schooten staat een begraafplaats van de oudkatholieken. Deze begraafplaats lag op een terp genaamd de Torp, hier stond in de 16e eeuw een kapel. In 1965 en 1997 werden op die plek grafstenen en skeletten gevonden.

Film, theater en uitgaanslevenBewerken

 
Uitgaansgebied in de Koningstraat.
 
Cafés op Willemsoord.

Cinema Zevenskoop is een bioscoop gevestigd in het gebouw van voormalig theater/bioscoop Rialto aan het Julianaplein. Het ontleent zijn naam aan voormalig School 7 aan de Weststraat (thans bibliotheek) waar het tot 2009 zijn intrek had. Er worden voornamelijk artistieke en niet-mainstream films gedraaid. Daarnaast is op Willemsoord bioscoopconcern Kinepolis te vinden, deze bioscoop heeft 6 zalen met in totaal 776 stoelen.

Theater De Kampanje is sinds 2015 te vinden op Willemsoord in een voormalig ketelmakerij en machinebankwerkerij uit begin 20e eeuw. Het complex heeft een schouwburgzaal, een hal voor bijvoorbeeld concerten, een kleine zaal met café en een restaurant.

Het uitgaansgebied bevindt zich van oudsher in de Koningstraat. Er zijn meerdere kroegen, coffeeshops en een dancing. Op termijn wil de gemeente het uitgaansgebied verplaatsen naar Willemsoord.

EvenementenBewerken

Tweemaal per drie jaar worden de Marinedagen gehouden op de Nieuwe Haven, het terrein van de Koninklijke Marine. Tijdens deze open dagen van de Koninklijke Marine zijn marineschepen geopend voor publiek en worden er demonstraties gegeven. In de haven van Den Helder en op Willemsoord vindt een aantal keer per decennium Sail Den Helder plaats. Alle edities van sail, behalve 2008 vielen samen met de Marinedagen. Op Maritiem Vliegkamp De Kooy wordt om de vijf jaar in september Heldair Show Maritiem gehouden. Het is de gezamenlijke open dag van Den Helder Airport en Maritiem Vliegkamp de Kooy. De hele dag zijn er vliegdemonstraties door teams uit binnen- en buitenland.

Op Willemsoord wordt sinds 1996 jaarlijks het Historisch Weekend gehouden met voorafgaand een optocht van oude auto's door de stad. Van 2010 tot en met 2015 werden er in augustus de Visserijdagen gehouden. De Clipper Round The World Race heeft Den Helder meerdere keren aangedaan. Sinds augustus 2008 wordt jaarlijks op de dijk het evenement Racing Aeolus gehouden.[20][21]

Jaarlijks wordt eind mei de Dag van de Muziek gehouden. Op deze dag zijn er in de binnenstad de hele dag optredens van artiesten op meer dan 20 podia. In juni wordt in Julianadorp het festival Julianapop gehouden. Het festival Last Minute Summer Event vond tot en met 2015 plaats in reacreatiepark Quelderduyn.

Elk jaar is in juli op het Koningsplein de zomerkermis te vinden. Met pinksteren is er kermis op het dorpsplein van Huisduinen. Op Willemsoord werd in 2016 een paaskermis gehouden.[22]

MediaBewerken

 
Kantoor van de Helderse Courant.

De Helderse Courant is de regionale krant van Den Helder en wordt uitgegeven sinds 1860, tegenwoordig als onderdeel van het Noordhollands Dagblad, een uitgave van Holland Media Combinatie. Wekelijks verschijnen de huis-aan-huisbladen het Helders Weekblad en het Zondagochtendblad. Deze werden tot en met juli 2017 ook uitgegeven door HMC, sindsdien door BDUmedia.[23]

De Lokale Omroep Stichting Den Helder (LOS) is sinds 1988 actief op radio en televisie. De LOS onderhoudt een kabelkrant die wordt afgewisseld met eigen reportages van evenementen en activiteiten in de stad. Radio wordt uitgezonden in de ether op 105.6 fm in Den Helder en omgeving.

Op internet is sinds 2008 de website Den Helder Actueel actief met nieuws en wetenswaardigheden over Den Helder.

Economie en werkgelegenheidBewerken

MarineBewerken

Al vanaf het moment dat de Fransen vertrokken uit Nederland in 1814 is Den Helder een belangrijke haven geweest voor de Koninklijke Marine. Dit is ook vandaag de dag nog het geval. Alle marineschepen hebben hun thuishaven in de Nieuwe Haven. Daarnaast is er een (onderhouds-) werf, zijn er diverse werkplaatsen en opleidingen (onder andere het Koninklijk Instituut voor de Marine (K.I.M.), en de Defensie Duikschool). In de gemeente is ook Maritiem Vliegkamp De Kooy gelegen.

OffshoreBewerken

Van datzelfde vliegveld vertrekken veel helikopters naar boorplatformen in de Noordzee. In de haven van Den Helder zijn veel bedrijven te vinden gericht op offshore. Op bedrijventerrein Oostoever heeft de Nederlandse Aardolie Maatschappij de grootste gasbehandelingsinstallatie van Europa.

ToerismeBewerken

Sinds bezuiniginen bij de Marine is toerisme een belangrijke inkomstenbron voor inwoners van Den Helder. Tussen 2006 en 2012 waren er gemiddeld zo'n 950.000 toeristische overnachtingen in de gemeente.[24] Toeristen overnachten vooral in de badplaats Julianadorp aan Zee. Deze plaats bestaat voor het grootste deel uit vakantiebungalows en bungalowparken. In de vakantieperioden zijn vooral Duitse toeristen te vinden in de gemeente.

VisserijBewerken

Eeuwen geleden was Huisduinen al een walvisvaardersdorp en ook tegenwoordig wordt er nog visserij bedreven in Den Helder. De stad heeft zijn eigen visafslag aan Het Nieuwe Diep waar voornamelijk tong en schol binnenkomt.

Onderwijs, welzijn en sportBewerken

OnderwijsBewerken

Sinds 1854 is het K.I.M., het opleidingsinstituut voor toekomstige marineofficieren, in Den Helder gevestigd.[25] Door NHL, VHL en Maritime Campus Netherlands wordt in Den Helder de minor HBO Olie & Gas verzorgd.[26]

Het voortgezet onderwijs in de gemeente wordt verzorgd door Stichting Scholen aan Zee. Onder deze stichting vallen de scholen Beroepsonderwijs aan Zee, Mavo aan Zee, Lyceum aan Zee en het Junior College.[27] In november 2015 opende Schakel aan Zee, een school voor asielzoekersleerlingen. Daarnaast zorgen praktijkschool De Pijler voor praktijkonderwijs[28] en De Spinaker voor scholing aan jongeren met gedrags- en psychiatrische problemen.[29]

GezondheidszorgBewerken

Het ziekenhuis in Den Helder is het Gemini Ziekenhuis, wat in 2015 fuseerde met het Medisch Centrum Alkmaar. Deze ziekenhuizen dragen nu de naam Noordwest Ziekenhuisgroep.[30]

De GGD in de gemeente wordt verzorgd door GGD Hollands Noorden. Den Helder zit samen met 16 andere gemeenten in een verzorgingsregio van 648.000 inwoners.[31]

SportBewerken

Den Helder kent verscheidene sportverenigingen. Het inmiddels failliete Port of Den Helder Kings, welke door de jaren heen onder vele namen speelde, won tussen 1989 en 1998 zesmaal het Nederlands kampioenschap.[32] Anno 2017 is er met Den Helder Suns weer een basketbalclub die uitkomt op het hoogste niveau.

Aan het begin van de 20e eeuw had de stad Den Helder voor haar grootte bijzonder veel voetbalverenigingen. Er bestond een Heldersche Voetbalbond en een Helders voetbalelftal, waarvan de laatste op traditionele wijze bleef bestaan en het district Den Helder nog altijd vertegenwoordigt in regionale en internationale wedstrijden. De bekendste en succesvolste voetbalclubs waren HFC Helder en HRC, die beiden tussen de jaren 20 en de jaren 50 op een hoog niveau van het Nederlands voetbal uitkwamen. De hedendaagse voetbalclubs in de gemeente zijn FC Den Helder, HCSC, MSV Zeemacht en JVC Julianadorp. Van 1981 tot en met 2012 werd het Maritiem Toernooi georganiseerd waaraan veel nationale maar ook internationale clubs meededen. Sinds 1927 wordt in Den Helder het schoolvoetbaltoernooi georganiseerd.

In het zuiden van de wijk De Schooten heeft wielerclub HRTC DOK een mountainbiketerrein met buitenwielerbaan en atletiekvereniging SV Noordkop heeft haar thuishaven op het Marine Sportpark. Marine Sport Vereniging Zeemacht verzorgd trainingen in meerdere sporten. Verder zijn onder andere Golfclub Ooghduyne, Rugby Club Den Helder, tafeltennisvereniging Noordkop en hockeyclub HSC Hermes in de gemeente te vinden.

Daarnaast zijn er enkele sportevenementen in Den Helder. De tweede zondag in april wordt de Halve van Den Helder, een halve marathon, georganiseerd. Sinds 1955 wordt de wielerronde Tour de Lasalle verreden. Op de atletiekbaan wordt in maart de Scholierenveldloop gehouden. De avondvierdaagse wordt ook georganiseerd in de gemeente, namelijk in mei in Julianadorp en in juni in Den Helder.

Verkeer en vervoerBewerken

Openbaar vervoerBewerken

 
Station Den Helder

In de gemeente Den Helder zijn twee stations te vinden. Het hoofdstation station Den Helder is kopstation van de spoorlijn Den Helder - Amsterdam het andere station is station Den Helder Zuid aan de westrand van de wijk De Schooten. Elk halfuur rijdt er een intercity van Den Helder naar station Nijmegen. Deze trein stopt tussen Den Helder en Alkmaar op alle stations.

Tussen Den Helder en 't Horntje op het eiland Texel onderhoudt de TESO een veerbootdienst. Lijnbus 28 (Texelhopper) gaat mee op de verboot en rijdt van station Den Helder naar De Koog op Texel. In Den Helder rijden bussen van station Den Helder naar station Den Helder Zuid en Julianadorp via Nieuw-Den Helder en naar De Schooten.

Daarnaast vertrekken vanuit Den Helder zes, door Connexxion geëxploiteerde, regionale bussen. Dit zijn vanaf station Den Helder lijn 135 (naar Hoorn), lijn 158 (naar Den Oever, in de spitsuren), lijn 652 (naar Schagen, scholierenlijn, vier keer per dag) en in de zomermaanden lijn 851, de kustbus naar Petten. Vanuit Julianadorp rijden lijn 151 naar Alkmaar en lijn 152 naar Schagen.

  Zie Openbaar vervoer in Den Helder voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

WegvervoerBewerken

Den Helder wordt ontsloten door twee rijkswegen, namelijk de N9 naar Alkmaar (en verder als A9 richting Haarlem en Amsterdam). N99 voert naar Den Oever, waar deze aansluiting geeft op de autosnelweg A7. Aangezien dit enkelbaanswegen zijn pleiten gemeente Den Helder en ondernemers voor een betere bereikbaarheid van Den Helder. Suggesties hiertoe zijn het opwaarderen van de N9 of N99 tot snelweg en het aanleggen van een geheel nieuwe aftakking vanaf de A7 bij Wieringerwerf richting Den Helder. Vooralsnog is de Minister van Infrastructuur en Milieu niet van plan om veel geld te steken in de bereikbaarheid van de Kop van Noord-Holland.

Vanaf de veerhaven naar Texel loopt dwars door Den Helder de provinciale weg N250, die bij De Kooy overgaat in de N9 richting Alkmaar.

In Den Helder begint de landelijke fietsroute 1, deze route volgt de Noordzee naar Boulogne-sur-Mer. Het is ook onderdeel van de Internationale Noordzeeroute.

ScheepvaartBewerken

Over het Marsdiep tussen Den Helder en Texel onderhoudt de TESO sinds 1908 een veerdienst. Naast de veerhaven is een reddingstation van de Koninklijke Nederlandse Redding Maatschappij gevestigd. Het georganiseerde reddingwezen vindt zijn oorsprong in 1824 toen een schip verging voor de kust van Huisduinen.

Bij gemaal De Helsdeur is het begin van het Noordhollandsch Kanaal dat loopt via Alkmaar en Purmerend en eindigt in het IJ. Via de Kooysluis en het Balgzandkanaal is het Amstelmeer te bereiken. In de gemeente liggen twee bruggen over het kanaal, de Kooybrug en de Koegras-spoorbrug. Tussen de Rijksweg ter hoogte van Noorderhaven vaart veerboot Westeinde over het kanaal naar de Molenvaart in de gemeente Hollands Kroon.

LuchtvaartBewerken

De luchthaven Den Helder Airport ligt net ten zuiden van Den Helder. Verschillende bedrijven verzorgen chartervluchten en rondvluchten vanaf deze luchthaven. Zweefvliegclub Den Helder was sinds 1955 gevestigd in Den Helder maar is sinds 1998 onder dezelfde naam te vinden in de Wieringermeerpolder.

 
Burgemeester Visserbrug bij Den Helder

Politiek en bestuurBewerken

GemeenteraadBewerken

De gemeenteraad van Den Helder bestaat uit 31 leden en wordt sinds 1 januari 2010 voorgezeten door de huidige burgemeester, Koen Schuiling.

Een overzicht van eerdere burgemeesters is te vinden op: Lijst van burgemeesters van Den Helder.

Het college van burgemeester en wethouders van Den Helder bestaat voor de periode 2014-2018 uit een coalitie van Stadspartij Den Helder, GroenLinks, ChristenUnie, Vrije Socialisten, Behoorlijk Bestuur en Fractie Vermooten.[33]

Het College van B&W bestaat uit de volgende personen:[34]

  • Koen Schuiling (burgemeester, VVD)
  • Bob Haitsma (wethouder, Financiën en organisatie, VVD)
  • Pieter Kos (wethouder Sociaal domein, Stadspartij Den Helder)
  • Lolke Kuipers (wethouder Stadsontwikkeling, D66)
  • Odd Wagner (wethouder Ruimte, Wonen Wijken, Stadspartij Den Helder)(verving Jacqueline van Dongen in november 2016)
  • Edwin Krijns (wethouder Economie en werk, CDA)
  • Trees van der Paard (wethouder Jeugd, Cultuur, Sport, PvdA)

GemeenteraadsverkiezingenBewerken

Gemeenteraadsverkiezingen
Partij  % 2006  % 2010  % 2014 2006 2010 2014
Stadspartij Den Helder 6,7 8,8 32,4 2 3* 11
VVD 18,6 15,2 12,8 6 5 4
D66 6,2 12,2 12,8 2 4 4
CDA 13,8 10,3 10,9 4 3 4
PvdA 23,6 12,1 12,1 8 4 2
Helder Onafhankelijk! ** - - 8,0 - - 2
ChristenUnie 6,7 8,5 5,3 2 2 1
GroenLinks 4,3 5,2 4,4 1 1 1
Prins-Voor behoorlijk bestuur 3,1 4,0 3,6 1 1 1
Vrije Socialisten - - 3,3 - - 1
SP 11,4 9,4 - 4 3 -
KiesKees 5,6 - - 1 - -
Trots op Nederland - 14,3 - - 5* -
Opkomst / Totaal 48,4 45,3 47,3 31 31 31

In de raadsperiode 2006-2010 splitsten zich twee leden van de SP-fractie af. Ook een lid van de Stadspartij splitste zich af.

* In augustus en september 2011 zijn twee leden van Trots overgestapt naar de Stadspartij. Deze had daarna vijf zetels, Trots nog drie.

** Op 1 juni 2014 splitst de tweemansfractie van Helder Onafhankelijk! zich in twee afzonderlijke eenmansfracties.

StedenbandBewerken

Den Helder heeft één stedenband met:

Bekende HeldenarenBewerken

  Zie Lijst van Heldenaren voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Externe linksBewerken