Hoofdmenu openen

Centraal Bureau voor de Statistiek

instantie voor de verzameling, bewerking en publicatie van statistieken
Het gebouw van het CBS in Leidschenveen van architect Casper Schwarz, opgeleverd in 2008
Het gebouw van het CBS in Heerlen
Dr. Ph.J. Idenburg van het CBS vertelt iets over de volkstelling 1947 en roept Nederlanders op om deel te nemen. Beelden uit het bioscoopjournaal van 9 mei 1947.

Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) is in Nederland als zelfstandig bestuursorgaan de aangewezen instantie waar verzameling, bewerking en publicatie van statistieken ten behoeve van overheid, wetenschap en bedrijfsleven zijn gecentraliseerd.

De instelling heeft sinds 1899 tot taak de samenleving te voorzien van betrouwbare en samenhangende statistische informatie. Ze is verantwoordelijk voor de productie van nationale (officiële) statistieken (sinds oktober 2010 inclusief de statistieken over Caribisch Nederland) én van Europese (communautaire) statistieken. De wettelijke grondslag voor het CBS is sinds 2003 de 'Wet op het Centraal Bureau voor de Statistiek'. Deze wet garandeert een onafhankelijke positie ten opzichte van de regering en andere overheidsinstellingen. De kosten voor de uitoefening van de taken komen ten laste van de rijksbegroting.

De informatie die het CBS publiceert, omvat vele maatschappelijke aspecten, van macro-economische indicatoren als economische groei en consumentenprijzen, tot de inkomenssituatie van personen en huishoudens.

Inhoud

GeschiedenisBewerken

Het CBS is opgericht op 9 januari 1899 als opvolger van de Centrale Commissie voor de Statistiek (CCS). Eerste directeur-generaal was Coenraad Alexander Verrijn Stuart, in 1906 opgevolgd door H.W. Methorst.

Het ontstaan van een dergelijk instituut wortelt direct in de discussies over de sociale kwestie uit het laatste kwart van de 19de eeuw. Er was behoefte aan onafhankelijke, betrouwbare informatie om maatschappelijke vraagstukken te begrijpen. De CCS werd op 6 oktober 1892 opgericht. Het was de taak van de CCS om de maatschappelijke discussie over de sociale kwestie met relevante statistieken te schragen. De statistiek was op dat moment het moderne instrument van een staat die de ambitie had om sturing te geven aan de samenleving. Cijfers moesten zorgen voor de solide basis voor beleid. Als statistiekenmaker heeft de commissie zeven jaar gewerkt. In 1899 is het CBS opgericht, als professioneel werkbureau met een eigen, kleine wetenschappelijke staf. De CCS hield de adviestaak, maar is in 2016 vervangen door een Raad van Advies.[1]

Sinds 3 januari 2004 is het CBS een zelfstandig bestuursorgaan (zbo).

In 2010 was het bureau 111 jaar oud. De er 2400 mensen (voltijders en deeltijders) die er in twee vestigingen werkten brachten in dat jaar ruim drieduizend publicaties (persberichten, conjunctuurberichten, boeken, elektronische publicaties en Statlinetabellen) naar buiten. De CBS-website werd bijna 5 miljoen keer bezocht.

directeuren-generaalBewerken

  • prof. dr. C.A. Verrijn Stuart, 1899-1906
  • prof. dr. H.W. Methorst, 1906-1939
  • prof. dr. Ph.J. Idenburg, 1939-1966
  • dr. J.Ch.W. Verstege, 1966-1973
  • prof. G. Goudswaard, 1974-1977
  • prof. dr. W. Begeer, 1977-1991
  • prof. dr. A.P.J. Abrahamse, 1991-1999
  • ir. drs. R.B.J.C. van Noort, 1999-2004
  • drs. G. van der Veen, 2004-2014
  • dr. T.B.P.M. Tjin-A-Tsoi, 2014-

GegevensverzamelingBewerken

Het onderzoeksprogramma wordt vastgesteld door de 'Centrale Commissie voor de Statistiek'. Dit is een onafhankelijke commissie die waakt over de onafhankelijkheid, onpartijdigheid, relevantie, kwaliteit en continuïteit van het statistische programma.

Het CBS verzamelt gegevens over personen, bedrijven en instellingen. Deze gegevensverzameling verwerkt het CBS tot statistieken over bedrijven, groepen mensen en hun omgeving. Dan gaat het bijvoorbeeld over criminaliteit, werkloosheid of het aantal baby’s dat geboren wordt. Voor het verzamelen van gegevens gebruikt het CBS verschillende methoden. Het CBS gebruikt bestaande registraties, zoals het bevolkingsregister en de bestanden van de Kamers van Koophandel. Het gebruik van registers zorgt ervoor dat het CBS bedrijven of personen niet zo vaak meer hoeft te benaderen en dat verlaagt de enquêtedruk. Sinds het CBS een zelfstandig bestuursorgaan is, is het bureau verplicht registraties te gebruiken, waar dat kan. Als zbo mag het bureau bovendien alle door de overheid betaalde registers gebruiken.

Ook haalt het CBS gegevens op bij alle Nederlanders door ze te interviewen – telefonisch of elektronisch – of door ze persoonlijk te bezoeken. De instelling geeft nooit privacy gevoelig informatie aan anderen door en anonimiseert deze informatie altijd.

GegevensontsluitingBewerken

Alle statistische informatie van het CBS is via de website beschikbaar. Gebruikers hebben er toegang tot onder meer nieuwsberichten en de databank StatLine. De website en de statistische databank StatLine zijn afzonderlijk en gratis te benaderen. Het CBS stelt ook microdata beschikbaar voor analyses. Deze mogelijkheid staat open voor onderzoeksinstituten die daarvoor zijn gemachtigd via de CBS-wet of die daarvoor toestemming hebben gekregen van de Centrale Commissie voor de Statistiek. Zij kunnen werken vanaf hun eigen werkplek via remote acces of remote execution, of on site op de vestigingen van het CBS in Leidschenveen en Heerlen. Er staat een groot aantal bestanden klaar waarop analyses kunnen worden uitgevoerd, onder strikte voorwaarden.

Ontsluiting historische gegevensverzamelingenBewerken

Het CBS ontwikkelt een digitale collectie van historisch statistisch materiaal vanaf de 18e eeuw via een aparte website.[2]. Ook zijn historische volkstellingen uit de periode 1795-1971 beschikbaar[3], alsmede uitbreidingen op deze gegevens met Bedrijfstellingen (1930-1978), Beroepentellingen (1930, 1947), Woningtellingen (1947, 1956) en Volkstellingen op buurtniveau (1947, 1960)[4][5]

Internationale samenwerkingBewerken

Voor statistiek is internationale vergelijkbaarheid van groot belang. Cijfers van Nederland moeten kunnen worden vergeleken met die van andere landen en moeten op een eenduidige manier worden gemaakt. Daarom is het CBS actief in de internationale overlegfora van de Verenigde Naties (U.N. Statistical Commission), de OECD (Statistisch Comité) en de Europese Unie (European Statistical System Committee, Economic Commission for Europe, Conference of European Statisticians). In de Europese Unie participeert het CBS ook in het Europees Statistisch Systeem. Dat wordt gevormd door Eurostat, het Statistisch Bureau van de Europese Unie, de nationale statistiekbureaus van de EU-landen, en overige nationale producenten.

DiscussiepuntenBewerken

Als instelling die belangrijke, wetenschappelijke gegevens levert voor met name de overheid is het CBS dikwijls onderwerp van discussie. Zinvol wetenschappelijk onderzoek is alleen mogelijk wanneer de te onderzoeken verschijnselen duidelijk zijn gedefinieerd. Als het CBS voor een begrip een andere definitie gebruikt dan dat bij veel mensen gangbaar is, dan onderzoekt het CBS iets anders dan dat burgers, bestuurders en de media uit de onderzoeksresultaten begrijpen. Om verwarring te voorkomen heeft het CBS een begrippenpagina ontwikkeld.

Sinds het aantreden van Tjark Tjin-A-Tsoi op 1 april 2014, is de koers van het CBS gewijzigd van alleen statistieken verzamelen, naar het in samenhang presenteren van deze statistieken.[6][7]

Zie ookBewerken

Externe linksBewerken