Hoofdmenu openen

Purmerend

gemeente in de Nederlandse provincie Noord-Holland
Zie artikel Voor de gelijknamige plantage, zie Purmerend (plantage).

Purmerend (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg)) is een stad en gemeente in de regio Waterland in de Nederlandse provincie Noord-Holland.

Purmerend
Gemeente in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van de gemeente Purmerend Wapen van de gemeente Purmerend
(Details) (Details)
Map - NL - Municipality code 0439 (2014).png
Situering
Provincie Noord-Holland
Coördinaten 52°30'NB, 4°58'OL
Algemeen
Oppervlakte 24,56 km²
- land 23,39 km²
- water 1,17 km²
Inwoners (31 mei 2018) 79.851?
(3414 inw./km²)
Bestuurscentrum Purmerend
Belangrijke verkeersaders A7 N235 N244 N247
Politiek
Burgemeester (lijst) Don Bijl (VVD)
Economie
Gemiddeld inkomen (2012) € 34.400 per huishouden
Gem. WOZ-waarde (2014) € 189.000
WW-uitkeringen (2014) 39 per 1000 inw.
Overig
Postcode(s) 1440-1448, 1481AR
Netnummer(s) 0299
CBS-code 0439
CBS-wijkindeling zie wijken en buurten
Amsterdamse code 11066
Website www.purmerend.nl
Bevolkingspiramide van de gemeente Purmerend
Bevolkingspiramide (2008)
Foto's
Purmerend-22-jun-2014.jpg
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Topografische gemeentekaart van Purmerend, februari 2018
Kaart van het oude centrum van Purmerend
Satellietfoto
Marktstad Purmerend
Stadsgracht
Purmerends Museum
Koemarkt
Padjedijk
Bierkade

De gemeente telde 79.851 inwoners (31 mei 2018, bron: CBS); maar verwelkomde op 31 maart 2016 de 80.000e inwoner.[1] De gemeente heeft een oppervlakte van 24,52 km² (waarvan 0,65 km² water). De gemeente Purmerend maakt deel uit van de plusregio Stadsregio Amsterdam. De stad is vooral geliefd bij forenzen.

Purmerend moet niet verward worden met het dorp Purmerland, dat een lintdorp is net ten zuiden van Purmerend in de gemeente Landsmeer. Aan de oostelijke rand van Purmerend ligt het kruispuntdorp Purmerbuurt, ingeklemd tussen de nieuwbouw en het Purmerbos. Een deel van de polder Purmer is onderdeel geworden van de stad Purmerend, met de wijken Purmer-Noord en Purmer-Zuid. Het zuidelijkste deel daarvan is nog landelijk gebleven en wordt bij het gehucht, annex poldergemeenschap Purmer gerekend, gelegen tussen Purmerend, Ilpendam, Overleek, Zedde en de stad Edam. Het meest westelijke deel van Purmerend is de kom in de A7, in de volksmond beter bekend als het Beusebos.

Inhoud

Overige plaatsen binnen de gemeenteBewerken

GeschiedenisBewerken

Op de locatie van het tegenwoordige Purmerend bevond zich al aan het eind van de 12e eeuw een kleine oevermarktnederzetting. Het dorp kwam tot bloei nadat rond 1310 de nordelijk gelegen doorvaart tussen de Purmer- en de Beemstermeer binnen de bedijking van de Over-Where was komen te liggen, en was afgesloten. Bij Purmerend werd een oude verkavelingssloot tussen de Waterlandse zeedijk en het nieuw ingedijkte gebied uitgediept en verbreed als doorvaart tussen de Meren. Als Binnenlands verkeersknooppunt bloeide Purmerend in de 14e eeuw op, maar pas nadat de Amsterdamse financier, en graaflijk tresorier Willem Eggert in 1410 door graaf Willem VI beleend was met Purmerend, Purmerland en Ilpendam, groeide het plaatsje uit tot stad. Eggert kreeg toestemming in Purmerend een slot te bouwen. Daarnaast werd in deze jaren een 60 bij 80 roeden tellend stadsplan uitgelegd, naar het voorbeeld van Edam in 1357 en Monnickendam in 1404. Al in 1392 was in Purmerend een klooster gesticht, het latere St.Ursulaconvent.

Graaf Willem VI overleed in mei 1417. Zijn regiem had exclusief gesteund op de hoekse partij onder de Hollandse edelen en steden. De kabeljauwse partij maakte zich op om het verloren terrein terug te winnen. Er brak een hevige machtsstrijd uit, waarbij de hoeken de opvolging van Willem VI' dochter Jacoba steunden, en de kabeljauwen diens broer Jan van Beieren. Willem Eggert, een hoeks partijganger, overleed in juli 1417, nauwelijks twee maanden na de dood van Willem VI. Zijn zoon Jan Eggert werd geïnstalleerd als heer van Purmerend, maar hij vreesde voor zijn leven, en nam de wijk naar Gent. Hij verkocht de Purmerheerlijkheid aan zijn zwager Gerrit van Zijl, maar nadat de kabeljauwse partij het overwicht verwierf, werd Purmerend in 1423 geconfisqueerd door Jan van Beieren. Edam en Monnickendam kregen opdracht het slot af te breken, maar daar kwam het niet van. Waarschijnlijk zijn wel wat sloopwerkzaamheden verricht, maar in 1423 benoemde Jan van Beieren zijn zoon Jan de Bastaard tot heer van Purmerend. Het slot werd op diens kosten hersteld.

In 1428 werd Gerrit van Zijl in het kader van de 'Zoen van Delft' in het bezit van de heerlijkheid hersteld, maar in 1439 was hij genoodzaakt het bezit te verkopen. De Purmerheerlijkheid werd eigendom van het adellijke geslacht Van Montfoort. In 1484 kwam Purmerend in bezit van Jan van Egmond. Hij en zijn nazaten bleven in het bezit van de heerlijkheid tot in 1568 Purmerends laatste heer Lamoraal van Egmond op last van de hertog van Alva werd geëxecuteerd, en de Purmerheerlijkheid geconfisqueerd. In 1582 werd Purmerend onteigend door de Staten van Holland. De stad werd formeel aan de Hollandse graaflijkheid gehecht, en kreeg als graaflijke stad zitting en stemrecht in de Staten van Holland.

Vanaf 1434 werd Purmerend in officiële documenten als stad omschreven, maar pas onder Jan van Egmond kreeg het in 1484 een bestuursinrichting die de vergelijking met de stadsrechten van de graafijke steden kon doorstaan. De kastelein of hoofd-officier van het slot Purmerstein, voor 1568 de vertegenwoordiger van Van Egmond, behield echter een prominente positie in het lokaal bestuur. Na het droogleggen van de Beemster en de Wormer, werd hij bovendien baljuw van deze nieuwe droogmakerijen. In de periode 1669-1729 werd het ambt vervuld door drie generaties uit het Amsterdamse patriciërsgeslacht Van Ruytenburg. Het slot werd in 1741 gesloopt , naar verluidt omdat het bouwvallig was, maar in feite omdat het stadsbestuur de machtspositie van de hoofdofficier in het lokaal bestuur wilde inperken.

Purmerend verkreeg in 1484 marktrecht, maar tot het droogmaken van de meren rond de stad in de jaren 1607-1625, was de zeevaart en visserij de belangrijkste bron van bestaan. Daarna groeide Purmerend uit tot een bloeiend marktstadje, dat dreef op de handel in kaas en vee. Daarnaast telde Purmerend in de 18e eeuw diverse bedrijven, drie brouwerijen, twee jeneverstokerijen, een buskruitmolen, een terpentijnstokerij, beide in het bezit van Jan Frederik Berewout, een zeepziederij, een azijnmakerij, een touwslagerij, een scheepstimmerwerf en drie zaag- en meelmolens.

Na 1960 is de bevolking gegroeid van ongeveer 10.000 naar ongeveer 80.000 inwoners. De stad ligt gunstig ten opzichte van Amsterdam, waar veel inwoners, vaak voormalige inwoners van de hoofdstad, werken.

Purmerend noemt zich met recht al jarenlang Marktstad, maar was in 2003 ook 'Kermisstad van Nederland'. Naast de kermis is Purmerend vooral bekend om haar (vee-)markten. Na de vele veeziekten tussen 1995 en 2001 is de koeien- en schapenmarkt niet meer in de open lucht toegestaan. De veemarkt is daarom verplaatst van het centrum naar het industrieterrein, en is overgegaan in private handen.

Verkeer en vervoerBewerken

WegverkeerBewerken

Ruim 60% van de totale woon-werkpendel uit Purmerend gaat per auto. De A7 is de belangrijkste autoverbinding met Amsterdam. De openstelling van de spitsstrook tussen Zaandam en Purmerend heeft de files in de avondspits verminderd. In 2015 is de Coentunnel verdubbeld; hierdoor zijn de files verder verminderd. Ook neemt de woningbouw in de nabijgelegen regio's Waterland en West-Friesland langzaam maar zeker af.

Openbaar vervoerBewerken

Purmerend ligt sinds 1885 aan de Spoorlijn Zaandam - Enkhuizen en heeft drie stations: Purmerend Weidevenne, Purmerend en Purmerend Overwhere. Van 1894 tot 1949 had Purmerend een tramverbinding met Amsterdam-Noord.

Het busvervoer vanuit Purmerend wordt sinds 11 december 2011 verzorgd door EBS; centraal punt is het busstation Purmerend Tramplein. De buslijnen 304, 307 en 308 rijden vanuit afzonderlijke wijken van Purmerend naar het centrum van Amsterdam. Buslijn 301 rijdt vanaf De Rijp en Edam door Purmerend naar Amsterdam evenals buslijn 306 vanuit Middenbeemster. Deze buslijnen maken onderdeel uit van het R-net, een hoogwaardig OV-project in de Randstad. Het busverkeer tussen Purmerend en Amsterdam maakt gebruik van een speciale busbaan langs de N235, samen met de busstrook op de N247 is er hierdoor een vrije busbaan tussen Purmerend en Amsterdam. De buslijnen tussen Purmerend en Amsterdam rijden in een erg hoge frequentie (in de spits tot 14 keer per uur), mede daardoor bestaat in Purmerend de unieke situatie dat de bus een groter marktaandeel heeft dan de trein en waarbij de intercitytreinen in Purmerend niet stoppen.

Het doortrekken van de Noord/Zuidlijn van de Amsterdamse metro naar Purmerend wordt door sommigen genoemd als een optie voor de toekomst. Dit wordt in Purmerend niet positief ontvangen, omdat het zou kunnen betekenen dat het fijnmazige busnetwerk ervoor opgeofferd zou moeten worden, wat ten koste zou gaan van de aantallen reizigers. De snelbussen zijn met hun vrije doorstroming naar de IJtunnel niet langzamer dan een metro, rijden met een hoge frequentie en stoppen, anders dan een metro, in veel wijken veel dichter bij het reizend publiek. De busbaan langs de N235 tussen de Dollard en Het Schouw is inmiddels doorgetrokken, wat zorgt voor een betere doorstroming voor het bus- en overige verkeer.

Wijken en buurtenBewerken

Buurten Wijken
Binnenstad Centrum
Stationsbuurt
Hazepolder
Zuiderpolder
Overwhere-Zuid Overwhere
De Koog
Wagenweg e.o.
Overwhere-Noord
Molenkoog
Wheermolen-West Wheermolen
Wheermolen-Oost
Dwarsgouw
Gors-Zuid Gors
Gors-Noord
Overlanderstraat e.o. Purmer-Noord
Werktuigenbuurt
Maten- en zuivelbuurt
De Graeffweg e.o.
Baanstee e.a.
Golfterrein en verspreide bebouwing Westerweg/Purmerbuurt
Pumer-Zuid/noord Purmer-Zuid
Purmer-Zuid/zuid
Purmerbos en verspreide bebouwing Westerweg
Azië Weidevenne
Amerika
Afrika
Europa

Kunst en cultuurBewerken

PodiaBewerken

MonumentenBewerken

In de gemeente is een aantal rijksmonumenten, gemeentelijke monumenten en oorlogsmonumenten, zie:

KunstencentraBewerken

  • Muziekschool Waterland
  • Wherelant Centrum voor de Kunsten
  • NKT-Theaterschool

Kunst in openbare ruimteBewerken

BioscoopBewerken

MuseaBewerken

In literatuurBewerken

Gerrit Komrij beschreef Purmerend in zijn architectuurkritiek 'Het Boze Oog' (1983) als volgt:

Het is niet mooi en het is niet lelijk, het is niet glad en het is niet hard, het hangt niet aan de muur en het verdomt te tikken bovendien. Je hebt, kortom, nergens een houvast. Loop je nu in Sappemeer of in Almere, in Amsterdam of in Buitenveldert? Geen idee, waar waren we gisteren ook alweer? De verpurmerending van Nederland gaat traag, maar onstuitbaar voort. Winkelpromenades, sierbestratingen, woon­erven en Keulse minipotten. Dat is wel het allerergste: de weigering om herkenningstekens aan te brengen, het loslaten van de levenslijn van een stad of een dorp.

Aangrenzende gemeentenBewerken

   Aangrenzende gemeenten   
 Beemster      Edam-Volendam 
 Wormerland      
 Landsmeer      Waterland 

Zetelverdeling gemeenteraadBewerken

De gemeenteraad van Purmerend bestaat uit 35 zetels. Wegens het overschrijden van de grens van 80.000 inwoners wordt de raad in 2018 uitgebreid naar 37 zetels.[1]

Hieronder staat de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1998:

Gemeenteraadszetels
Partij 1998 2002 2006 2010 2014 2018
Stadspartij 4 5 3 3 8 6
VVD 10 7 7 7 4 4
D66 2 1 1 3 5 4
GroenLinks 4 3 2 2 2 4
CDA 3 4 3 3 3 4
PvdA 8 5 9 6 4 3
Leefbaar Purmerend - 8 3 3 3 3
AOV 2 2 3 3 4 3
SP - - 4 2 - 3
PVV - - - - - 3
Trots op Nederland - - - 3 1 -
Lijst van Damme - - - - 1 -
Totaal 33 35 35 35 35 37

Het college van burgemeester en wethouders bestaat sinds 2014 uit de Stadspartij, VVD, AOV, D66 en het CDA.[2] In mei 2016 werd D66 uit het college gezet door de overige partijen, in januari 2018 werd het CDA door de drie overige partijen (Stadspartij, VVD, AOV) ook het college uitgezet. Vanaf januari 2018 heeft het college daarmee geen meerderheid meer in de gemeenteraad.[3]

SportBewerken

Aan de rand van Purmerend, naast industrieterrein Baanstee, bevindt zich de Golf Club BurgGolf Purmerend. Ook heeft Purmerend drie voetbalclubs: FC Purmerend, VPV Purmersteijn en V.V. De Wherevogels. Daarnaast zijn er onder meer footbagclub de Purmerender Pythons, honkbalvereniging de Flying Petrels en de in 1917 opgerichte atletiekvereniging NEA Volharding.

Stichting Top Atletiek Purmerend leidt olympische atleten op. Rugby Club Waterland, de rugbyclub uit Purmerend, speelt zowel met zijn eerste herenteam (vanaf seizoen 2012-2013) als het damesteam (vanaf seizoen 2016-2017) in de ereklasse.

Op de tweede donderdag van september vindt in de Nieuwstraat jaarlijks een kortebaandraverij plaats. Dit evenement wordt sinds 1873 georganiseerd in Purmerend.

Bekende personenBewerken

Geboren in PurmerendBewerken

Woonachtig geweest in PurmerendBewerken

BevolkingsontwikkelingBewerken

 

Bron: Gemeente Purmerend

TriviaBewerken

Zie ookBewerken

Externe linkBewerken