Hoofdmenu openen

Wikipedia β

Arnhem

plaats en gemeente in de Nederlandse provincie Gelderland
Zie artikel Voor het schip van de Vereenigde Oostindische Compagnie, zie Arnhem (schip, 1654).

Arnhem (uitspraakː Geluidsfragment /ˈɑrnhɛm/ (info / uitleg) of Geluidsfragment /ˈɑrnɛm/ (info / uitleg), Arnhems: Ernem, Duits: Arnheim) is een stad en gemeente in Nederland. Het is de hoofdstad van de provincie Gelderland. De gemeente Arnhem heeft 156.050 inwoners per 30 april 2017 (bron: CBS). Naar inwonertal is Arnhem de derde gemeente en de tweede stad van Gelderland. De gemeente Arnhem omvat naast de gelijknamige stad de dorpen Schaarsbergen en Elden, de buurtschappen De Praets en 't Vlot, en delen van de buurtschappen Terlet en Deelen.

Arnhem
Gemeente in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van de gemeente Arnhem Wapen van de gemeente Arnhem
(Details) (Details)
Locatie van de gemeente Arnhem (gemeentegrenzen CBS 2016)
Situering
Provincie Vlag Gelderland Gelderland
Coördinaten 51° 59′ NB, 5° 55′ OL
Algemeen
Oppervlakte 101,54 km²
- land 97,99 km²
- water 3,55 km²
Inwoners (30 april 2017) 156.050? (1593 inw./km²)
Bestuurscentrum Arnhem
Belangrijke verkeersaders A12 A50 A325 A348

N325 N224 N837

Station(s) Arnhem Centraal, Arnhem Velperpoort, Arnhem Presikhaaf, Arnhem Zuid
Politiek
Burgemeester (lijst) Ahmed Marcouch (PvdA)
Economie
Gemiddeld inkomen (2012) € 30.500 per huishouden
Gem. WOZ-waarde (2014) € 175.000
WW-uitkeringen (2014) 46 per 1000 inw.
Overig
Postcode(s) 6800-6846
Netnummer(s) 026
CBS-code 0202
CBS-wijkindeling zie wijken en buurten
Website www.arnhem.nl
Bevolkingspiramide van de gemeente Arnhem
Bevolkingspiramide (2008)
Foto's
Rijnkade, Arnhem at night.jpg
Nachtelijk zicht op Arnhem en de Nederrijn
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Topografische gemeentekaart van Arnhem

Arnhem maakte deel uit van de voormalige Stadsregio Arnhem Nijmegen (plusregio), een conurbatie met ruim 736.700 inwoners, en is ook aangesloten bij het samenwerkingsverband Euregio Rijn-Waal.

Arnhem ligt aan de rivier de Nederrijn, de IJssel en de Sint-Jansbeek. De stad ligt aan beide zijden van de Rijn. Vooral het zuidelijke stadsdeel heeft zich na de Tweede Wereldoorlog grootschalig ontwikkeld.

De stad staat internationaal bekend om de Slag om Arnhem. In de Tweede Wereldoorlog speelde Arnhem een belangrijke hoofdrol vanwege de luchtlanding en veldslag van de geallieerde troepen in september 1944, als onderdeel van Operatie Market Garden. Bezienswaardigheden zijn het Museum Arnhem, het Nederlands Openluchtmuseum, Museum Bronbeek, dierentuin Koninklijke Burgers' Zoo en de John Frostbrug. Een groot deel van het landelijke gebied van Arnhem kenmerkt zich door veel natuur. Park Sonsbeek, Stadsblokken-Meinerswijk en Nationaal Park De Hoge Veluwe geven de gemeente een 'groene' karakter. De stad huisvest ook Sportcentrum Papendal, dat de thuisbasis is van het NOC*NSF. Arnhem is zetel van de rechtbank Gelderland, het gerechtshof Arnhem-Leeuwarden, Rijkswaterstaat Oost-Nederland en de landelijke militaire kamer. Ook de luchtmobiele brigade is gelegerd in de provinciehoofdstad.

Inhoud

Etymologie en taalBewerken

De naam Arnhem zou afgeleid zijn van Arn of Aro - van het Germaanse arnu (arend) - en heem (thuis).[1]

De naam Arneym wordt voor het eerst genoemd in 893 in een goederenregister van de abdij Prüm. Eerder, rond 814, werd al een schriftelijke melding gemaakt van Meginhardeswich; dit is het huidige Meijnerswijk in Arnhem-Zuid. De stad werd in 847 geplunderd door de Vikingen.

In de Arnhemse tongval heet de stad Èrnem. Het Arnhemse dialect (Ernems) wijkt sterk af van andere Zuid-Gelderse dialecten door de Haagse invloeden: in de tweede helft van de 18e eeuw trokken rijke Hagenaars naar buitenhuizen in de bossen rondom Arnhem. Het Haagse accent werd door de lokale Arnhemse bevolking overgenomen omdat dit accent status verschafte. Het accent wordt heden ten dage nog voornamelijk in de volkswijken als 't Broek, de Geitenkamp en Klarendal (uitspraak klèrendoal) gesproken.

Arnhem heeft ook enkele bijnamen. Zo werd de stad in de tweede helft van de 19e eeuw het 'Haagje van het Oosten' genoemd; in Arnhem vestigden zich net als in Den Haag in die periode veel oud-Indiëgangers. Vooral in Indië rijk geworden handelaren, oud-officieren en suiker- en tabaksplanters bouwden huizen langs de Velper-, Utrechtse- en Amsterdamseweg. De middenstand en het culturele leven floreerden door hun komst. Arnhem werd daardoor een stad met elitaire uitstraling.[2]

GeschiedenisBewerken

  Zie Geschiedenis van Arnhem voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
 
Het oude stadhuis van Arnhem in 1840
 
Grote Markt in Arnhem in 1742

MiddeleeuwenBewerken

Hoewel de vroege sporen van nederzettingen getoond hebben dat de vroege Arnhemmers zijn afgedaald uit de hoger gelegen bossen, is Arnhem oorspronkelijk niet gebouwd op de oevers van de Rijn, maar op het hoger gelegen deel langs de Sint-Jansbeek. Arnhem ontstond op de plek waar de weg tussen Nijmegen en Utrecht/Zutphen zich splitste. Zeven sprengbeken voorzagen de stad van water en pas toen de loop van de Rijn in 1530 door de Arnhemmers verlegd werd kwam Arnhem aan de rivier te liggen.

De nederzetting kreeg op 13 juli 1233 stadsrechten van graaf Otto II van Gelre, de graaf van Zutphen. Arnhem had in de 13e eeuw 2000 tot 3000 inwoners, die binnen de vestingwallen van de huidige binnenstad woonden. Hoewel Arnhem al voor de stadsrechtsverlening een vorm van verdediging had, groeide deze in 1291 uit tot stadsmuur, die in 1505, 1519 en 1533 werd uitgebreid om ten slotte in de 19e eeuw te worden afgebroken. De stad Arnhem was daarmee de eerste vestingstad van het Koninkrijk die haar muren mocht slechten.

Al in 1543 was Arnhem een van de vier de hoofdsteden in Gelre door de vestiging van het gerecht en de rekenkamer. Als gevolg van de Tachtigjarige Oorlog werd het hertogdom Gelre gesplitst. De drie noordelijke kwartieren namen deel aan de Unie van Utrecht (1579) en gingen daarna deel uitmaken van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. In 1543 komt Gelre in handen van Karel V. Het is Karel V die de rekenkamer en het Hof van Gelre en Zutphen in Arnhem vestigt waarmee Arnhem vanaf die tijd de facto als hoofdstad beschouwd kan worden. Een officiële status werd in de 19e eeuw toegekend.

Eind november 1813 vonden er in en nabij Arnhem zware gevechten plaats tussen de Franse bezettingsmacht en Pruisische troepen, ondersteund door Russische Kozakken. In 1817 werd het de hoofdstad van de provincie Gelderland in het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden.

Negentiende eeuwBewerken

Aan het begin van de negentiende eeuw kwam Arnhem wegens het gunstige belastingklimaat in de belangstelling te staan van de gegoede burgerij uit het westen van Nederland. Arnhem groeide snel, en veel huizen uit die tijd getuigen van de rijkdom van de nieuwe bewoners. De nieuwe burgerij van Arnhem bracht overigens wel een belangrijke stimulans in het sociale en culturele leven. De rijke bewoners die uit Den Haag en Amsterdam naar Arnhem waren gekomen hadden behoefte aan de faciliteiten die zij gewend waren, en uit deze tijd stammen dan ook onder andere Musis Sacrum, de Stadsarmenapotheek en het Stedelijk Ziekenhuis.

Rond 1870 werd de migratie naar Arnhem langzaam minder, en ging de stad op zoek naar andere inkomstenbronnen. Door de ontwikkeling van toeristische attracties werd Arnhem in de belangstelling gehouden van de rijken. Er werden congressen en tentoonstellingen georganiseerd, en om het vervoer werd gemoderniseerd met een elektrisch tramnet. Met de Nederlandsche Heidemaatschappij en de Eerste Nederlandse Kunstzijdefabriek Arnhem trok Arnhem een tweetal belangrijke werkgevers naar de stad. Toch werd ook Arnhem zwaar getroffen tijdens de depressie van de jaren dertig. Door de aanleg van nieuwe stadswijken kon er nog enig werk worden gegenereerd.

Rond de Tweede WereldoorlogBewerken

Tijdens de tweede helft van de 19e eeuw groeide Arnhem sterk. Van 9.000 inwoners in 1820 tot bijna 24.000 in 1859.[3] Ook in de 20e eeuw is Arnhem sterk uitgebreid. De stad Arnhem is tijdens de Slag om Arnhem in de Tweede Wereldoorlog grotendeels door bombardementen van zowel de Duitse als de geallieerde zijde verwoest. Ook werd de stad geplunderd door de Duitse bezetters toen deze de stad in 1944 lieten ontruimen.

  Zie ook: Evacuatie van Arnhem

Moderne tijdBewerken

Na de oorlog, en vooral na 1980, zijn veel oude stadswijken opgeknapt en werden het centrum en de buitenwijken gerenoveerd. Het ernstig beschadigde tramnet werd vervangen door een trolleybusnet, een plan dat er voor de oorlog al lag. Maar het was inmiddels noodzaak geworden, omdat de remise en een groot aantal trams onherstelbaar beschadigd waren door de oorlogshandelingen. Op 5 september 1949 werd de eerste trolleylijn, tussen Arnhem en Velp in gebruik genomen.

In de jaren vijftig werd de bebouwing van Malburgen afgerond, waarmee men al voor de oorlog was begonnen. Presikhaaf werd grotendeels in de jaren zestig bebouwd, gevolgd door Vredenburg, Elderveld, Rijkerswoerd en Schuytgraaf. Arnhem wist ook enkele grote bedrijven binnen haar grenzen te krijgen, waaronder Postbank N.V. en OHRA.

In het najaar van 1989 kwam het in de wijk Klarendal tot een 'volksopstand' tegen de drugsoverlast waar bij politiecharges talloze gewonden vielen. Nadien is in Klarendal veel vernieuwd en verbeterd met na 2006 onder andere het Modekwartier met talloze winkeltjes. In 1999 bestond het Sonsbeekpark 100 jaar en werden omvangrijke renovaties uitgevoerd alsmede werd de 'Steile Tuin' aangelegd. Voorts kwam het Watermuseum (2003) tot stand. Sinds 1949 is er in het park eens in de circa zeven jaar de 'Internationale Beeldententoonstelling', een maanden durende kunstmanifestatie.

Na een relatief lange bouwtijd (1997-2016) is de nieuwe OV-terminal van de stad, met een capaciteit van 110.000 trein- en busreizigers per dag, op 19 november 2015 feestelijk geopend. Het station heet sindsdien officieel Arnhem Centraal.[4]

Na de oplevering van het station werd er verder hard gewerkt aan het heropbouwen en inrichten van het zuidelijke binnenstad. Zo wordt het Kerkplein weer volgebouwd, De Markt opnieuw ingericht, keert de Sint-Jansbeek terug in de binnenstad en worden er nieuwe woningen in de nieuwe stadswijk het Paradijs gebouwd.[5]

GeografieBewerken

 
Satellietfoto van Arnhem en wijde omgeving
 
Topografische kaart van de stad Arnhem, dec. 2014.
 
De Sint-Jansbeek heeft aan de basis gestaan van het ontstaan en de ontwikkeling van de stad Arnhem.
 
De Sint-Jansbeek in het oude centrum van Arnhem.

Arnhem ligt in de provincie Gelderland, in het oosten van Nederland. De stad ligt aan de rivier de Nederrijn, de IJssel en de Sint-Jansbeek. De stad ligt aan beide zijden van de Rijn. Vooral het zuidelijke stadsdeel heeft zich na de Tweede Wereldoorlog grootschalig ontwikkeld.

In Arnhem stromen verschillende beken. Hoewel de stad in de loop van de eeuwen flink groeide zijn deze beken bewaard gebleven. Naast de Sint-Jansbeek, is er de Klarenbeek en de Molenbeek of Boekhorstbeek[bron?], de Klingelbeek of Slijpbeek en de Lichtenbeek. Naast deze natuurlijke wateren kent Arnhem ook een netwerk van sloten, voornamelijk gelegen in de wijk Presikhaaf in Arnhem-Noord en in Arnhem-Zuid. Daarnaast heeft Arnhem een aantal (recreatie-)plassen; een plas in het Arnhemse deel van de Rosandepolder, de Immerlooplas in de wijk Malburgen, een plas ten oosten van Schuytgraaf en verschillende plassen in uiterwaardenpark Meinerswijk. De Rijkerswoerdse Plassen liggen eigenlijk in de gemeente Over-Betuwe, maar grenzen aan de wijk Rijkerswoerd in Arnhem.

Arnhem kent diverse grote parken, mede door de ligging aan de zuidrand van de Veluwe. De parken waren tot aan het eind van de 19e eeuw grotendeels als landgoederen in bezit van rijke families. Deze verkochten de landgoederen, toen ze onrendabel werden, vaak aan de gemeente. Het landgoed Zijpendaal grenzend aan het park Sonsbeek kwam pas in 1924 te koop en werd met hulp van ENKA-oprichter Dr. J.C. Hartogs aangekocht. Arnhem kent nu 15 parken.

StadsbeeldBewerken

  Zie Wijken van Arnhem voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De stad Arnhem wordt bestuurlijk verdeeld in 3 stadsdelen: (Arnhem-)Centrum, Arnhem-Noord en Arnhem-Zuid.

Arnhem Centrum is het centrum van Arnhem, ook wel de oude binnenstad, en beslaat het gebied dat vanaf de 10e eeuw tot in de 19de eeuw de stad Arnhem was. Het centrumgebied wordt aan de noord- en oostkant begrensd door de John Frostbrug en de singels, aan de westkant door de Nelson Mandelabrug en aan de zuidkant door de rivier de Rijn. De binnenstad van Arnhem is opgedeeld in 8 kwartieren, elk met een eigen karakter en een eigen icoon. De kwartieren zijn: Rijnkwartier, Rozetkwartier, Musiskwartier, Korenkwartier, Stationskwartier, Eusebiuskwartier, 7 Straatjes (kwartier) en het Janskwartier.

Arnhem-Noord is het gedeelte van Arnhem ten noorden van de rivier de Rijn, met uitzondering van het gedeelte Arnhem-Centrum. De stad Arnhem is ontstaan rond de St. Jansbeek en heeft zich in de 10e eeuw uitgebreid naar het zuiden, naar het huidige centrum. Ten noorden van het stad bevinden zich de toeristische trekpleister Koninklijke Burgers' Zoo en Het Nederlands Openluchtmuseum, ziekenhuis Rijnstate, Sportcentrum Papendal, ArtEZ Hogeschool voor de Kunsten en de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen.

Arnhem-Zuid is het gedeelte van Arnhem ten zuiden van de huidige loop van de rivier de Rijn. Arnhem-Zuid telt ongeveer 80.000 inwoners. In Arnhem-Zuid bevindt zich het multifunctionele stadion Gelredome, thuisbasis van Vitesse en grote evenementen, het overdekte Winkelcentrum Kronenburg, de woonboulevard en de historische uiterwaarden Meinerswijk. Arnhem-Zuid heeft ook een treinstation: station Arnhem Zuid, gelegen tussen de wijken Elderveld, De Laar West en Schuytgraaf.

DemografieBewerken

Op 1 januari 2016 telde Arnhem 155.694 inwoners, waarvan 69% van Nederlandse afkomst is en 31% van allochtone afkomst.[6] Qua inwonertal (na Nijmegen en Apeldoorn) is het de derde gemeente en de tweede stad van Gelderland. Volgens een prognose van de gemeente Arnhem zal dat aantal tot 2030 stijgen tot ongeveer 160.000 inwoners. Met de aangrenzende plaatsen Velp, Elst, Westervoort en Oosterbeek ligt het inwoneraantal momenteel boven de 216.532.[7] Groot Arnhem (De Connectie) is een samenwerkingsverband tussen de gemeente Arnhem, Renkum en Rheden. Door de samenwerking wat in 2017 is gestart raken de gemeenten Renkum en Rheden steeds meer met Arnhem vervlochten.

BevolkingssamenstellingBewerken

Bevolkingssamenstelling[8] Aantal in 2017
  Nederlands 107.424
  Westerse allochtonen 17.860
  Turks 8.353
  Marokkaans 3.468
  Surinaams 3.267
  Antilliaans 2.595
Overig niet-westerse 12.727
Totaal 153.817

Sociale verdelingBewerken

De laatste groepen instromers hebben geen grote veranderingen gebracht in de segregatie. Gegoede burgers en intelligentsia domineren van oudsher in de Burgemeesterswijk en Hoogkamp, de Singels, Alteveer en Cranevelt, het Spijkerkwartier en sinds de bouw ervan de wijk Schuytgraaf. Mensen met lagere inkomens per gezinslid zijn te vinden in onder andere Klarendal, Het Broek, de Geitenkamp, Presikhaaf, Monnikenhuizen en Malburgen. Middengroepen wonen sinds de bouw in de Elderveld, De Laar, Rijkerswoerd en Vredenburg/Kronenburg. De stad verandert mee met haar bevolkingsstructuur. Voormalige eenvoudige wijken met kleine en slechte woningen als Klarendal en Presikhaaf gingen door een fase van gentrificatie en hebben nu een sociaal gemengde bevolking.

Historische bevolkingsontwikkelingBewerken

Historische ontwikkeling van het aantal inwoners te Arnhem
Jaar Inwoners Jaar Inwoners
1795 10.080 1935 83.999
1830 14.509 1949 101.357
1840 16.758 1950 103.317
1849 19.111 1960 124.611
1859 25.869 1971 130.395
1879 40.978 2001 139.228
1899 56.812 2004 141.599
1909 64.019 2008 143.596
1920 71.599 2012 149.277
1928 76.619 2014 150.828
1930 87.594 2015 152.228
2017 155.694
Bron 1: www.volkstellingen.nl (tot 1971)
Bron 2: Arnhem in Cijfers

Tabel gemeentelijke samenstelling stadsregio-subregio ArnhemBewerken

De tabel geeft aan welke gemeenten tot de stadsregio-subregio Arnhem behoren. De tabel gaat uit van de WGR-gebieden. Het aantal inwoners en de oppervlakten zijn in de tabel per WGR-gebied aangegeven.

Regio Oppervlakte Aantal inwoners 1-01-2015 Gemeenten in Gelderland
Stadsregio subregio Arnhem 713,96 km² 450.251 Arnhem, Doesburg, Duiven, Lingewaard, Overbetuwe, Renkum, Rheden, Rozendaal, Westervoort, Zevenaar

Aangrenzende gemeentenBewerken

   Aangrenzende gemeenten   
 Ede   Apeldoorn   Rozendaal 
 Renkum     Rheden 
 Overbetuwe   Lingewaard   Westervoort 

EconomieBewerken

 
World Trade Centre

Vandaag de dag fungeert Arnhem als het centrum van technologie en energie in het oosten van Nederland. In Arnhem barst het van de innovatieve bedrijvigheid en het creatief talent. Daarnaast profiteert de stad van haar gunstige ligging tussen de Randstad en Ruhrgebied. De meeste werknemers van bedrijven uit Arnhem, komen uit de Stadsregio Arnhem-Nijmegen en Noordrijn-Westfalen.

De Gelderse hoofdstad is de achtste stad in Nederland met een World Trade Centre-vestiging. Dit WTC is gevestigd bij het centraal station in de blauwe Rijntoren. Atos Origin heeft een kantoor hierin gevestigd. Naast de Rijntoren staat de groene Parktoren. Aan de voet van de beide torens staat het hoofdkantoor van verzekeraarscombinatie Coöperatie VGZ UA. Tevens hebben de Chinese gemeenten Yichang en Wuhan hun handelspost in de WTC-toren. Ook Granch Biopack Europe uit Wuhan, gespecialiseerd in biologisch afbreekbare verpakkingen, nam zijn intrek in het WTC.

De stad kent onder meer een meubelboulevard en vijf industrieterreinen: Kleefse Waard, Het Broek, IJsseloord I en II en Overmaat. Daarnaast is er het parkachtige bedrijventerrein Arnhems Buiten, het voormalige KEMA-terrein, dat ruimte biedt aan onder andere het kantoor van DNV, het hoofdkantoor van de beheerder van energienetten TenneT en vestigingen van Nuon en NRG. De KEMA Laboratories is het grootste commerciële laboratorium ter wereld, voor het testen van elektrische apparatuur. Industriepark Kleefse Waard is een locatie voor bedrijven die zich richten op energie- en milieutoepassingen (EMT, ook wel cleantech genoemd) en innovatieve industriële activiteiten. Kleefse Waard biedt ruimte aan onder andere het hoofdkantoor van Teijin Aramid en Vestas Benelux. Daarnaast hebben onder andere AkzoNobel, DNV GL Energy, General Electric Energy Europe en Accsys Technologies hun productiecentrum op het industriepark.

Bekende ondernemingen en instellingen in de stad zijn onder meer netwerkbedrijf Alliander, DEKRA, Essent, OHRA, Arcadis, CITO, Ballast Nedam, CCV Group, KPMG, ING, Beslist.nl, Oliecentrale Nederland (Shell), TÜV Rheinland, EIFFEL, Kamer van Koophandel, IrisZorg, het UWV, Gelders Archief, Koninklijke Burgers' Zoo en Nederlands Openluchtmuseum. Een van de grootste werkgevers is ziekenhuis Rijnstate met meer dan 5000 werknemers. Tevens is Arnhem zetel van de rechtbank Gelderland, het Ministerie van Justitie, Rijkswaterstaat Oost-Nederland en de landelijke militaire kamer. Ook de luchtmobiele brigade is gelegerd in de provinciehoofdstad.

Sportcentrum Papendal is een vestigingsplaats van een aantal nationale verenigingen, stichtingen en instellingen, zoals: de Atletiekunie, Sport Medisch Centrum Papendal, Bas van de Goor Foundation en De Gelderse Sportfederatie. Tevens is Papendal de vaste thuisbasis van de Nederlandse sportorganisatie NOC*NSF. Bij het NOC*NSF zijn 90 landelijke sportorganisaties aangesloten. Het organisatie treedt zowel op als Nationaal Olympisch Comité als Nationaal Paralympisch Comité. Sinds januari 2013 is Sportcentrum Papendal officieel afgesplitst van NOC*NSF en daarmee als organisatie verzelfstandigd. Sportcentrum Papendal is nu, net als Hotel Papendal, dochterorganisatie van NOC*NSF. In totaal werken er zo'n 850 mensen op het topsporttrainingscentrum.

Verkeer en vervoerBewerken

 
Arnhem en omgeving

     Gemeentegrenzen

     Wijkgrenzen

     Buurtgrenzen

     Autosnelweg

     Secundaire weg

     Spoorweg

 

██ Geselecteerde gemeente

██ Bebouwd gebied

██ Bos of park

██ Binnenwater, rivier of kanaal

 
Een overzicht van de bruggen in Arnhem over de Nederrijn: 1. Andrej Sacharovbrug 2. John Frostbrug 3. Nelson Mandelabrug 4. Spoorbrug
 
Een trolleybus in Arnhem
 
Haven voor de pleziervaart

Door zijn centrale ligging in oostelijk Nederland is Arnhem een knooppunt voor verkeer via weg, water en later het spoor. Na de Tweede Wereldoorlog kwamen de trams niet meer terug en ging Arnhem vanaf 1949 over op trolleybussen. Tot medio jaren 60 hadden Groningen en Nijmegen ook trolleybussen, maar nu is Arnhem de enige Nederlandse stad die nog een trolleybusnet heeft. Dit is tevens een van de grootste trolleybusnetten in West-Europa. Vanuit Arnhem Centraal rijden trolleybussen door de hele stad en ook naar Oosterbeek en Velp.

AutoverkeerBewerken

Er lopen diverse provinciale en rijkswegen door en langs Arnhem:

Rond de binnenstad ligt een Centrumring. Deze ringweg heeft een lengte van 3,3 kilometer en is hiermee een van de kortste (centrum)ringwegen in Nederland. De ring leidt ook langs diverse parkeerterreinen en -garages. De centrumring is deels éénrichtingsverkeer tegen de klok in. Opvallend is dat begin- en eindpunt niet samenvallen op één punt. De Sonsbeekweg is alleen vanaf de N784 (Apeldoornseweg) stad in bewegwijzerd. Bij het volledig volgen van de bewegwijzering komt men uiteindelijk op het Willemsplein uit en niet op de kruising Apeldoornseweg/Sonsbeekweg.

WaterBewerken

De rivier de Rijn loopt vanuit Duitsland, door Arnhem, naar Rotterdam. Vanuit Arnhem loopt de rivier de IJssel ook richting het noorden, onder meer naar Zutphen. Aan de zuidoever van de Rijn ligt een haven voor de pleziervaart en in de haven liggen verschillende rondvaartboten die vanuit Arnhem de IJssel en de Neder-Rijn bevaren. Aan de Nieuwe Haven heeft zich het industrieterrein Kleefse Waard ontwikkeld, met onder meer een vestiging van AkzoNobel. De Sint-Jansbeek is een waterloop die van de heuvels van Park Zypendaal door Park Sonsbeek en de Arnhemse binnenstad naar de rivier de Rijn stroomt. Aan de rand van park Angerenstein in Arnhem-Noord ontspringt de Julianabeek.

Arnhem heeft vier bruggen over de Rijn: de John Frostbrug, Nelson Mandelabrug, Andrej Sacharovbrug en de spoorbrug Oosterbeek. Er zijn twee bruggen over de rivier de IJssel: de Westervoortse brug, die loopt van industrieterrein Kleefse Waard naar Westervoort, en een brug waar de A12 vanaf knooppunt Velperbroek richting Oberhausen loopt. Aan de Arnhemse zijde van de Westervoortsebrug bevindt zich het uit 1865 stammende Fort Westervoort.

  Lijst van bruggen in Arnhem

FietsBewerken

Arnhem staat erom bekend dat er goede faciliteiten zijn voor fietsers. Tevens is de fiets één van het meest gebruikte vervoersmiddel in de stad. Het RijnWaalpad is een 17 km lange fietssnelweg en verbindt Arnhem met Nijmegen. Het is de eerste snelfietsroute van de regio. Het is een vrijliggende snelfietsroute waar fietsers niet hoeven te wachten bij verkeerslichten.

Openbaar vervoerBewerken

Het Arnhems trolleybusnet is het enige nog bestaande trolleybusnetwerk in de Benelux en één van de grootste in West-Europa. Hoewel voor de overige stadslijnen en het regionale busverkeer CNG-bussen worden gebruikt, maken de belangrijkste stadsbuslijnen in Arnhem gebruik van de trolleybus. Het busstation ligt op het Stationsplein bij het centraal station in het centrum. Vanaf medio december 2009 hebben de bussen een nieuw uiterlijk gekregen en rijden ze onder de naam "Breng".[9]

Naast het busvervoer heeft Arnhem vier treinstations: Arnhem Centraal (sinds 1845), Arnhem Velperpoort (sinds 1953), Arnhem Presikhaaf (sinds 1969) en Arnhem Zuid (sinds 2005). Sinds december 2014 is Arnhem aangesloten op het Nachtnet van de NS. Het centraal station is een van de zes Nederlandse wereldstations. Arnhem Centraal is het belangrijkste knooppunt van openbaar vervoer in Oost-Nederland en in het spoorwegverkeer met Duitsland.

  Openbaar vervoer in Arnhem

Internationaal busverkeerBewerken

Arnhem Centraal is een halteplaats voor een aantal internationale buslijnen van verschillende maatschappijen zoals Eurolines, Flixbus (Meinfernbus). De parkeerplaats van de Rijnhal is jarenlang een vaste opstapplaats voor vakantiebussen van reisorganisaties zoals Sundio Group en Solmar Tours.

VliegbasisBewerken

Arnhem heeft ook een eigen vliegbasis: Vliegbasis Deelen, dat iets ten noorden van de stad ligt. Na de bevrijding werd het een vliegbasis van de Koninklijke Luchtmacht. Deelen wordt sinds 1995 alleen nog tijdens oefeningen gebruikt. Een ander vliegveld is Nationaal Zweefvliegcentrum Terlet, dat uitsluitend bedoeld is voor zweefvliegtuigen. Naast enkele zweefvliegclubs is op het vliegveld het Service Center Terlet gevestigd, hier kan men terecht voor onderhoud en keuringen van zweefvliegtuigen.

Geschiedenis infrastructuur en vervoerBewerken

In 1896 reed de, zo dacht men jarenlang, eerste auto, een Benz Victoria, in Arnhem op Nederlandse bodem. De auto was voor de Haagse fotograaf Adolf Zimmermans. Zimmermans had bij fabrikant Benz en Co in Mannheim een Benz Victoria besteld. Benz en Co liet de auto op 18 mei 1896 per schip afleveren aan de Rijnkade in Arnhem. Op de Rijnkade onder de Nelson Mandelabrug (1977) staat de gedenksteen die in 1996 bij de festiviteiten Stichting 100 Jaar Automobiel ter ere van deze gebeurtenis werd geplaatst.

Tot in 1996 werd deze auto als de eerste auto beschouwd die in Nederland reed. Naar aanleiding van het 100-jarig bestaan van de auto in Nederland doken rond 1996 meerdere publicaties op. Daarin kwam ook een ingezonden artikel uit de krant "Het Nieuws van den Dag" van 16 oktober 1896 aan het licht, dat de Heer Jos. Bogaers-Swagemakers, uit Tilburg, reeds sedert het vorige jaar in het bezit is van een automobile, welke op een goeden weg 20 K.M. per uur aflegt en in dien tijd 2 K.G. benzine verbruikt. Eén vulling is voldoende voor 100 à 120 K.M.[10]

De verlegging van de Rijn onder Karel van Gelre in de 16e eeuw zorgde voor betere handel voor de stad. De eerste havenkraan werd gebouwd in 1449 aan de Oude Haven. In 1526 en 1569 werd deze vervangen. Doordat de Oude Haven vlak voor de verlegging gelegen is, hoefde deze niet te verhuizen toen de Rijn verlegd werd. In 1603 werd aan de oostkant van de stad de Nieuwe Haven aangelegd, inclusief een nieuwe kraan in 1610. In 1782 werd de oude kraan, die in een gemetseld gebouw stond, vervangen door een nieuw, houten model met een tredmolen. In 1824 werd de houten kraan vervangen door een ijzeren stoomhijskraan, die tot aan WOII dienst bleef doen.

Politiek en bestuurBewerken

Hoofdstad - Provinciaal bestuurBewerken

Sinds het jaar 1813 is Arnhem de provinciehoofdstad van Gelderland. Al in de vroege 14e eeuw speelt de stad een centrale rol in wat toen het Hertogdom Gelre was. In die periode kreeg Arnhem de beschikking over een rekenkamer en een rechtscollege. In 1579 werd de stad officieel de hoofdstad van Gelre. In 1585 ging Arnhem, als hoofdstad van het gewest Gelre, bij de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden horen. Als in 1813 het Koninkrijk der Nederlanden ontstaat, is het dan ook bijna logisch dat Arnhem de hoofdstad van de provincie Gelderland wordt.

De provincie Gelderland wordt bestuurd vanuit het provinciehuis (ook wel Huis der Provincie genoemd) aan de Grote Markt van Arnhem.

Gemeente ArnhemBewerken

De gemeente Arnhem omvat naast de gelijknamige stad de dorpen Schaarsbergen en Elden, de buurtschappen De Praets en 't Vlot, en delen van de buurtschappen Terlet en Deelen. De dorpen worden echter als volwaardige stadswijken gezien.

GemeenteraadBewerken

 
Het Huis der Provincie, gezien vanaf de Rijnkade
 
Sabelspoort met het aangebouwde Provinciehuis
 
Stadhuis

Samenstelling van de Arnhemse gemeenteraad sinds 1994 (collegepartijen vetgedrukt):

Gemeenteraadszetels
Partij 1994 1998 2002 2006 2010 2014
D66 7 2 2 1 4 8
SP 2 4 3 6 7 8
PvdA 9 10 8 13 7 5
VVD 6 7 6 5 6 4
GroenLinks 4 5 4 4 5 4
CDA 7 6 5 4 3 3
Zuid Centraal1 - 3 5 3 3 2
ChristenUnie2 1 1 1 1 1 2
Arnhemse Ouderen Partij - - - - - 1
Partij voor de Dieren - - - - - 1
Verenigd Arnhem - - - - - 1
Trots op Nederland - - - - 1 -
Pro Arnhem3 - - 4 2 2 -
Stadspartij 2 1 1 - - -
CD 1 - - - - -
Totaal 39 39 39 39 39 39
  1. Sinds 24 juni 2016 Arnhem Centraal geheten
  2. De ChristenUnie deed in 1994 en 1998 mee als combinatie RPF/GPV
  3. In 2002 nam Pro Arnhem deel aan de verkiezingen onder de naam Leefbaar Arnhem.

College van B&WBewerken

Het college van burgemeester en wethouders bestaat sinds november 2015 uit D66, SP, CDA en (tot medio juni 2017) de ChristenUnie. Ahmed Marcouch (PvdA) is sinds september 2017 burgemeester van Arnhem.

De volgende personen maken deel uit van het bestuur:

College van burgemeester en wethouders
Burgemeester Ahmed Marcouch (PvdA)
Wethouders Martijn Leisink (D66) Wethouder van Financiën, Jeugd en Jeugdzorg
Gerrie Elfrink (SP) Wethouder van Cultuur, Sport, Wonen, Evenementen en Armoedebeleid
Ine van Burgsteden (CDA) Wethouder van Werk en Inkomen, Openbare ruimte, Dienstverlening en Toerisme
Ron König (D66) Wethouder van Meinerswijk, Economische zaken en Onderwijs
Geert Ritsema (SP) Wethouder van Mobiliteit, Personeelszaken, Handhaving en Ruimtelijke ordening
  Zie ook de Lijst van burgemeesters van Arnhem

Bezienswaardigheden en cultuurBewerken

 
Jansbinnensingel
 
Musis Sacrum
 
Nieuwe Stationsstraat

ParkenBewerken

Arnhem staat op een gedeelde zevende plaats van de groenste steden van Nederland.[11]. Ongeveer een derde van alle openbare ruimte in Arnhem is "groen". Ook vindt men hier wandel- en fietsroutes. De diverse grote stadsparken waren tot aan het eind van de 19e eeuw grotendeels als landgoederen in bezit van rijke families. Deze verkochten de landgoederen, toen ze onrendabel werden, vaak aan de gemeente. Arnhem kent nu vijftien parken.

  Zie Lijst van parken in Arnhem voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Kunst in de openbare ruimteBewerken

In de gemeente zijn diverse beelden, sculpturen en objecten geplaatst in de openbare ruimte, zie:

Muziek, theater en filmBewerken

Arnhem telt meerdere theaters, waarvan het Stadstheater Arnhem het belangrijkste is. Dit theater doet dienst als schouwburg en als concertzaal. Musis Sacrum op het Velperplein is het vaste concertgebouw van Het Gelders Orkest. Theater aan de Rijn, KAB Posttheater, Huis van Puck, Theater Het hof, Cactus-theater, Generale Oost, Wolkentheater, Theater Huis Oostpool, Theater de Plaats en Theater de Leeuw zijn kleinere podia. Toneelgroep Oostpool is één van de vier grotere toneelgezelschappen van Nederland. Net als Het Gelders Orkest, Philharmonie Gelre en het professionele dansgezelschap Introdans is Oostpool gevestigd in Arnhem. Daarnaast treden ze ook op in diverse schouwburgen, theaters en festivals in het hele land. Luxor Live is het centrum voor popmuziek in Arnhem, net als Willemeen en de Jacobiberg. Ook zijn er veel concerten in het GelreDome met een capaciteit voor 40.000 bezoekers.

Filmhuizen in de stad zijn Focus filmtheater en de bioscopen Vue Eurocinema en Pathé Arnhem.

UitgaanslevenBewerken

Arnhem is een bekende uitgaansstad. Centraal gelegen bevinden zich de Korenmarkt en de Varkensstraat met voornamelijk grand-cafés, discotheken, clubs en grote terrassen. Aan de zuidkant van het centrum ligt de Rijnkade, bekend om de terrassen tijdens de zomermaanden. Ook op de Jansplein, Willemsplein en de Jonas Daniël Meijerplaats bevinden zich onder meer enkele restaurants en cafés. Bij het station op het Stationsplein zijn grand-cafés, terrassen, restaurants en een bioscoop te vinden, net als op het Velperplein. Buiten deze vaste locaties heeft Arnhem de naam dat er veel evenementen worden georganiseerd. De stad is in 2009 uitgeroepen tot evenementenstad van Nederland.

De Prostitutie in Arnhem bestond uit raamprostitutie in en rond het Spijkerkwartier, maar in 2006 liet de gemeente al deze ramen sluiten. Daarnaast is er een officiële tippelzone aan de Oude Veerweg.

Arnhemse meisjesBewerken

Een lokale lekkernij, verbonden met de naam Arnhem, maar ook bekend buiten de stad, zijn de Arnhemse meisjes. Arnhemse meisjes zijn ovale hardgebakken koekjes van bladerdeeg die rijkelijk zijn bestrooid met suiker. De koekjes werden voor het eerst gebakken in 1829 door de Arnhemse bakker Hagdorn.

Beschermd stadsgezicht, monumenten en andere bezienswaardighedenBewerken

Verschillende delen van Arnhem zijn een beschermd stadsgezicht: Geitenkamp, Mussenberg, Patrimoniumbuurt-Vogelwijk, Sonsbeekkwartier-Noord, Sonsbeekpark e.o., Spijkerkwartier / Boulevardkwartier en Van Verschuerwijk. Verder zijn er in Arnhem honderden rijksmonumenten, gemeentelijke monumenten, en een aantal oorlogsmonumenten, zie:

 

Centrumkaart met bezienswaardigheden

Andere bezienswaardigheden zijn:

Instellingen voor gehandicaptenBewerken

In de 19e eeuw ontstond de Johanna Stichting in de bossen van Arnhem-Noord, waar in de 60'er jaren door de tv-actie van Mies Bouwman en Dr. Klapwijk dichtbij een woongemeenschap voor gehandicapten uit voortkwam (Het Dorp). Later is daar het revalidatiecentrum Klimmendaal (door fusies) bijgekomen. In de bossen vlak bij Papendal ligt vakantieoord Stichting Bio Kinderrevalidatie wat oorspronkelijk ook als revalidatiecentrum begon en dat nu een regionale mytylschool en een vakantiepark voor gezinnen met (meervoudig) gehandicapte kinderen, plus een manege omvat.

ToerismeBewerken

 
Het Airborne Museum
 
Airborne at the Bridge
 
Burgers' Zoo
 
Nederlands Openluchtmuseum
 
Erfgoedcentrum Rozet
 
Museum voor Moderne Kunst
 
Eusebiuskerk

De Slag om ArnhemBewerken

De Slag om Arnhem is internationaal een vrij populair en bekend onderwerp. De Slag was een historische luchtlanding en veldslag tijdens de Tweede Wereldoorlog die van 17 tot 25 september 1944 in en rond de stad Arnhem plaatsvond, als onderdeel van Operatie Market Garden. Het is de grootste operatie op Nederlands grondgebied tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het was voor de geallieerden en Nederland grotendeels een mislukking doordat de laatste brug (die bij Arnhem) niet kon worden ingenomen en het westen van Nederland mede hierdoor niet bevrijd kon worden. Hierop kreeg het westen van Nederland te maken met de Hongerwinter.

Doordat de belangstelling, in het bijzonder van de westerse wereld, voor de slag groot is, zijn er verschillende films, documentaires, computergames, museums en exposities verschenen over De Slag en Operatie Market Garden in de regio Arnhem. Het bekendste museum over De Slag is het Airborne Museum. Het museum is gevestigd in het voormalige hoofdkwartier van de Britse troepen tijdens de slag. Het museum bevat naast de tentoongestelde collectie tevens de met prijzen bekroonde Airborne Experience, waar bezoekers zelf in de voetsporen treden van een soldaat. Vanuit het informatiecentrum Airborne at the Bridge, aan de Arnhemse Rijnkade, kijken de bezoekers uit over de John Frostbrug, waar zo hard om is gestreden.

De Arnhem-Oosterbeek War Cemetery is een militaire begraafplaats, gelegen in Oosterbeek. Op dit ereveld liggen 1754 militairen van de landmacht, luchtmacht en zeemacht begraven die in de periode september 1944 tot april 1945 sneuvelden (plus enkele burgers van de CWGC). De meeste van deze mensen zijn omgekomen in de omgeving van Arnhem, tijdens de slag.

De Liberation Route is een route die de geallieerden volgden tijdens de bevrijding van Europa. De route loopt van Normandië via Arnhem over de Zuid-Veluwe richting Berlijn. In 2008 werd in Nederland begonnen met het zichtbaar maken van een deel van de Liberation Route aan de hand van zogeheten luisterplekken. Per regio zijn speciale routes uitgezet voor wandelaars, fietsers en auto's en er zijn educatieve lespakketten beschikbaar.

De Grote of Eusebiuskerk De Grote of Eusebiuskerk staat sinds de 15e-16e eeuw het middelpunt van Arnhem. De Eusebius staat internationaal bekend als een fraai voorbeeld van de laatgotiek in Nederland. Vooral de overvloed aan beeldhouwwerk, zowel binnen als buiten, is uniek. De belangrijkste bouwheer van de Eusebiuskerk was Karel van Egmond, hertog van Gelre en graaf van Zutphen (1467-1538). Zijn praalgraf bevindt zich in de kerkzaal, evenals zijn wapenrusting wat tevens het oudste harnas van Nederland is. In de kerkzaal staan meer historische objecten zoals de Salvatorklok uit 1539, een 16e-eeuws freco, de spreekstoel en het Strumphlerorgel. Vanuit de kerkzaal zijn de fundamenten van de voorloper van de Eusebius te bezoeken (de St. Maartenskerk uit 1000-1100) en de grafkelders met onder andere de skeletten van drie neven van Willem van Oranje.

De toren van de Eusebius beschikt, als enige van Europa, over een panoramalift. De panoramalift neemt de bezoeker mee langs het grootste carillon van Europa naar de belvedère op 73 meter hoogte. Vanaf deze hoogte is het mogelijk om Arnhem en zijn omgeving te aanschouwen. De wenteltrap geeft de mogelijkheid om te voet naar een hoogte van 83 meter te klimmen. Daarnaast zijn er diverse tentoonstellingen over o.a. de geschiedenis van de Eusebiuskerk en de Slag om Arnhem te bekijken.

Koninklijke Burgers' ZooBewerken

Koninklijke Burgers' Zoo is een dierentuin in Arnhem-Noord. Met bijna 1,5 miljoen bezoekers in 2013 [12] is de Arnhemse Zoo de meest bezochte attractie in Gelderland. Landelijk is Burgers' Zoo de op vier na best bezochte attractie in Nederland.

Nederlands OpenluchtmuseumBewerken

Het grootste museum in Arnhem is het Nederlands Openluchtmuseum. Het museum geeft een beeld van het leven in Nederland gedurende de laatste eeuwen.

In 1996 werd een tramlijn op het museumterrein aangelegd. Dankzij deze ringlijn kunnen ook bezoekers die minder goed ter been zijn gemakkelijker de verder van de hoofdingang gelegen delen van het museum bezoeken. Een replica van een kwart van de in 1944 verwoeste Arnhemse tramremise werd gebouwd. Ook een Arnhemse tram uit 1929 werd gereconstrueerd. Deze kwam in 1998 in gebruik. Het museum biedt sinds 2017 een tentoonstelling rond de Canon van Nederland. Stap voor stap wordt de geschiedenis van het dagelijks leven met de grote gebeurtenissen uit het verleden verbonden.

MuseaBewerken

Er zijn diverse musea, exposities en instellingen in Arnhem, zoals:

Museum Omschrijving
Airborne at the Bridge Informatiecentrum gewijd aan de slag bij de John Frostbrug.
Arnhems Oorlogsmuseum 40-45 Museum gewijd aan de Tweede Wereldoorlog, met name in en rond Arnhem.
Airborne Museum (Oosterbeek) Museum gewijd aan de slag om Arnhem.
Museum Arnhem Museum voor moderne kunsten.
Centrum voor Beeldende Kunst Museum voor beeldende kunsten.
Nederlands Watermuseum Museum dat zich richt op informatie over alles aspecten van (zoet) water, zoals waterhuishouding, drinkwater en waterzuivering.
Museum Bronbeek Koninklijk Tehuis voor Oud-Militairen en museum over de koloniale geschiedenis en het Indische leger.
Het Gelders Archief Regionaal Historisch Centrum voor de provincie Gelderland, de gemeenten Arnhem, Overbetuwe, Renkum, Rheden en Rozendaal en het Waterschap Vallei en Veluwe. Het beheert archieven en collecties van de 11e tot en met de 21e eeuw.
Erfgoedcentrum Rozet Expositie met de kunst- en cultuurhistorische collectie van de gemeente Arnhem en provincie Gelderland.
Arnhemse Trolleybus Museum Museum gewijd aan de trolleybussen.[13]
Museum vliegbasis Deelen Museum met een historische collectie van vliegbasis Deelen.
Vitesse-museum Expositie met een historische collectie van voetbalclub Vitesse.
Nederlands Wijnmuseum Expositie van alle onderdelen van de wijnbouw.
Museum Grenadiers en Jagers Museum over de historie van het Garderegiment.
Collectie De Groen Expositie voor moderne kunsten.
Museumwoningen Arnhem Woningen die zijn teruggebracht in hun oorspronkelijke staat met een interieur uit diezelfde periode.[14]
Kadastermuseum Museum dat laat zien hoe het Kadaster in vroeger tijden werkte.[15]
First National Rolls Royce & Bentley museum Verzameling Rolls-Royces en Bentleys. Gevestigd sinds juni 2012.[16]

EvenementenBewerken

 
De internationale herdenking van de Slag om Arnhem in 1949
  Zie Evenementen in Arnhem voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

In Arnhem worden elk jaar verschillende evenementen verspreid over de stad gehouden. Een aantal vindt plaats in het centrum, op de Grote Markt en in het GelreDome.

Jaarlijks trekt de internationale herdenking, tijdens de herdenkingsweek, bij het monument op het Airborneplein duizenden bezoekers naar het centrum van Arnhem. Tijdens de officiële herdenking worden alle geallieerden herdacht, die gesneuveld zijn bij hun pogingen om de brug over de Rijn (de John Frostbrug) te veroveren en te behouden in de periode 17-26 september 1944. Na de herdenking op het Airborneplein, vindt The Bridge to Liberation plaats bij de John Frostbrug. Duizenden mensen worden meegenomen in het verhaal van de Slag om Arnhem met beeld en muziek van Het Gelders Orkest en bekende Nederlandse artiesten. In de herdenkingsweek zijn er herdenkingen en evenementen in de regio, waarbij stil wordt gestaan bij de Slag om Arnhem.

Sinds 1996 vindt in Arnhem ieder jaar het World Statues plaats. Het officieuze wereldkampioenschap is inmiddels uitgegroeid tot het grootste evenement ter wereld op het gebied van levende standbeelden en trekt jaarlijks ongeveer 500.000 bezoekers. In november wordt Sinterklaas verwelkomd en met Koningsdag wordt in Arnhem uitbundig gevierd, met verschillende festivals in de stad.

Natuur en recreatieBewerken

Een groot deel van het landelijke gebied van Arnhem kenmerkt zich door veel natuur. Park Sonsbeek, Stadsblokken-Meinerswijk en Nationaal Park De Hoge Veluwe geven de gemeente een 'groene' karakter. Nationaal Park Veluwezoom leent zich door zijn uitgestrekte padennetwerk uitstekend voor wandelen, fietsen en paardrijden. Er zijn diverse wandel-, fiets- en ruiterroutes in het gebied uitgezet. Ook is er een rondlopende mountainbikeroute. Langs de paar wegen die door het park lopen, is een aantal grotere en kleinere parkeerplaatsen aanwezig, soms met voorzieningen zoals picknicktafels en speeltoestellen. Het heuvelachtige gebied bestaat grotendeels uit gevarieerd bos, heide, en een enkele zandverstuiving. Centraal in het nationaal park ligt het bekende uitzichtpunt de Posbank. In Arnhem en omgeving zijn er talloze hotels, B&Bs, campings en bungalow-/recreatieparken.

VoorzieningenBewerken

WinkelenBewerken

Veel mensen komen naar Arnhem om te winkelen, vooral in Arnhem-Centrum met de bekende Ketelstraat, Roggestraat, Vijzelstraat, Rijnstraat, Koningsstraat, Bakkersstraat en de Jansstraat. De straten zijn autovrij en zijn één van de belangrijkste commerciële trekpleisters van het centrum. Naast vele kleine winkeltjes hebben de meeste grote (kleding)winkelketens zoals H&M, Zara en Primark er een vestiging. In de Bakkersstraat vindt men de grote namen; onder andere Tommy Hilfiger en Laura Ashley zijn hier gevestigd. Rondom het hoofdgebied proberen diverse gebieden zich te profileren, zoals het Eiland, het Hemelrijk, de Singels en de kwartieren (Stegenkwartier, Rijnkwartier, Rozetkwartier, Korenkwartier, Musiskwartier, Spijkerkwartier, Boulevardkwartier, Eusebiuskwartier, 7 straatjeskwartier, Janskwartier en Stationskwartier). Op loopafstand van de binnenstad is het Modekwartier gevestigd. Hier bevinden zich vijftig winkels en zeventig bedrijfsruimten op het gebied van mode en design.[17] De Steenstraat en de Hommelseweg vormen samen het centrum van de Turkse gemeenschap in Arnhem. Men vindt er vele Turkse winkeltjes, supermarkten en restaurants.

Daarnaast heeft Arnhem een aantal overdekte winkelcentra, zoals het Winkelcentrum Kronenburg in Kronenburg (Arnhem-Zuid) en het Winkelcentrum Presikhaaf in de gelijknamige wijk (Arnhem-Noord). Het winkelcentrum Presikhaaf gold in 1971 op een tentoonstelling in Parijs als het modernste winkelcentrum van Europa. Sindsdien is het meerdere malen vernieuwd en werd het bovendien grotendeels overdekt.

In het zuiden van de stad bevindt zich een grote woonboulevard.

ZiekenhuisBewerken

 
Ziekenhuis Rijnstate

Vroeger bezat Arnhem drie ziekenhuizen:

  • Gemeenteziekenhuis (met Irene kinderziekenhuis)
  • St. Elisabeth Gasthuis en
  • Diaconessen ziekenhuis

In 1986 fuseerden het St. Elisabeths Gasthuis en het Gemeenteziekenhuis tot De Malberg. Na de fusie met het Diaconessenhuis in 1988 ontstond het Ziekenhuis Rijnstate, met 843 bedden en met 5.300 medewerkers.[18] In Arnhem-Zuid bevindt zich een polikliniek met laboratorium en diverse paramedische instellingen. Het dichtstbijzijnde andere ziekenhuis ligt net over de A12 in Velp.

Ambulance en brandweerBewerken

De brandweer heeft een kazerne aan de Rietgrachtstraat (uitrit aan de Eusebiusbuitensingel) voor Arnhem-Centrum, Arnhem-Noord en Westervoort.[19] Een kleinere kazerne staat aan de Groningensingel, in de wijk Vredenburg. De ambulance heeft haar hoofdpost aan de Meander (industrieterrein IJsseloord2) en een dependance op de brandweerkazerne aan de Rietgrachtstraat. De Meldkamer van de Ambulance en Brandweer zijn gevestigd in de Gezamenlijke MeldKamer van de Regio in het politiebureau aan de Beekstraat in Arnhem.

PolitieBewerken

In Arnhem-Noord bevindt zich het hoofdbureau van de nationale politieregio Oost-Nederland.

JustitieBewerken

In het centrum staat het Paleis van Justitie. Arnhem heeft één gevangenis: de penitentiaire inrichting Arnhem-Zuid, bekend als de "bluebandbajes" vanwege het blauwe randje op het gebouw, in de wijk Malburgen-Immerloo. In Arnhem-Noord fungeerde de de koepel , officieel: penitentiaire inrichting De Berg tot 2013 als gevangenis.

OnderwijsBewerken

Arnhem neemt binnen de provincie een belangrijke plaats in op het gebied van onderwijs. De Hogeschool van Arnhem en Nijmegen is één van de grotere hogescholen van Nederland en verzorgt hbo-opleidingen. Internationaal afficheert de school zich onder de naam HAN University of Applied Sciences. ArtEZ is eveneens gevestigd in Arnhem. Artez is een hogeschool voor de kunsten waar men een opleiding kan volgen in de muziek, theater/dans, bouwkunst en beeldende kunst. De academie heeft een goede reputatie op het gebied van modevormgeving, interaction design en grafische vormgeving en biedt ook een postacademische vervolgopleiding. Artez heeft drie locaties in Arnhem. ArtEZ hogeschool voor de kunsten en het ArtEZ Conservatorium bevinden zich vlak bij het centraal station. ArtEZ Fashion Masters en DAI heeft een vestiging in de Kortestraat en de werkplaats Typografie in de Agnietenplaats.

Daarnaast zijn er in Arnhem een aantal middelbare scholen, waaronder het Lorentz Lyceum het Olympus College en het Stedelijk Gymnasium Arnhem. Daarnaast zijn er in de wijk Presikhaaf naast de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen, de mbo-instellingen ROC Rijn IJssel en ROC A12 gevestigd. Particuliere Hoger hbo-instellingen in Arnhem zijn onder meer HBO Nederland en het Luzac College. Ook huisvest Arnhem een Internationale school. De school heeft geen eigen gebouw. De basisschool (primary) zit bij de Aletta Jacobsschool en de middelbare school (secondary) bij het Lorentz Lyceum. Eind 2016 moet er een nieuw pand gebouwd worden in de wijk Schuytgraaf. Op sportcomplex Valkenhuizen, aan de Beukenlaan, in Arnhem-noord en op Papendal zijn er locaties van het CIOS gevestigd. Het opleidingsinstituut dient als vooropleiding voor de Academie voor Lichamelijke Opvoeding.

MediaBewerken

De Gelderlander is een regionale krant die verschijnt in het grootste gedeelte van Gelderland. De krant is eigendom van krantenconcern Wegener. De Gelderlander had tot de jaren vijftig een uitgesproken rooms-katholiek karakter. In die jaren kwam daar enige verandering in en ging de krant zich richten op een breder publiek. Door dat afschudden van die confessionele veren kon de krant de Arnhemse editie van Het Vrije Volk overnemen. Na samenvoeging met het Arnhems Dagblad ging de krant tijdelijk door het leven als De Nieuwe Krant (1971), daarna als Arnhemse Courant tot de opheffing in 2001. Arnhemse Courant ging eind 2001 op in de Gelderlander.

De redactie van Arnhem, Renkum, Veluwezoom en de Betuwe is gehuisvest in Royal, aan het Willemsplein. De hoofdredactie van De Gelderland zit in Nijmegen.

SportBewerken

 
GelreDome tijdens een wedstrijd van Vitesse
 
Jeugdronde: Ome Joop's Tour

Binnen Arnhem zijn vele vormen van sportbeoefening mogelijk. Op internationaal en nationaal topniveau heeft Arnhem onder meer voetbalclub SBV Vitesse, met het GelreDome als thuisbasis. In dit stadion worden naast voetbalwedstrijden ook speciale evenementen georganiseerd, zoals interlandwedstrijden van het Nederlands Elftal, het Europees kampioenschap voetbal 2000 en het EK voetbal onder 21 in 2007. De Arnhemse voetbalclub is in 1892 opgericht en komt uit in de Nederlandse Eredivisie. Andere bekende sportverenigingen uit Arnhem zijn de American Footballclub Arnhem Falcons en de korfbalvereniging Oost-Arnhem. Arnhem Falcons komt uit in de Eredivisie en heeft haar thuisbasis op sportpark 't Cranevelt. Oost-Arnhem speelt topkorfbal, werd meerdere malen Nederlands kampioen en heeft haar thuisbasis op sportpark De Paasberg. In 1988 en 1989 won Oost-Arnhem de Europa Cup voor clubs.

Onder de leiding van Arnhem Sport, biedt Arnhem een keur aan faciliteiten en verenigingen voor sportieve bewoners en bezoekers van de stad; zowel voor professionals als voor amateurs. Voor amateursporters zijn in Arnhem 2 sportcentra, 3 zwembaden, 1 duikschool, 1 openluchtzwembad ('Klarenbeek', sinds 1954) 12 sportparken, 6 sporthallen, verschillende gymlokalen, dansstudio's en speelzalen. In Arnhem zijn meer dan 100 sportverenigingen voor meer dan 70 verschillende sporten, waaronder ook minder bekende sporten als American football, rugby, honkbal en gehandicaptensporten.[20] Sportcentrum De Grote Koppel is een sportcentrum in Arnhem-Zuid. De Grote Koppel was van origine een recreatief en sportief zwembad, maar heeft zich uitgebreid met accommodaties voor squash, schermen, survival, skiën en klimmen. Voetbalstadion/evenementenhal, GelreDome de thuisbasis van Vitesse, ligt ook in Arnhem-Zuid. In Monnikenhuizen in Arnhem-Noord ligt het Sportcentrum Valkenhuizen. Naast een recreatief en sportief zwembad, biedt het sportcomplex plaats aan een aantal algemene sporthallen, accommodaties voor squash en badminton, alsook een aantal sportvelden voor onder meer atletiek, American Football, handbal, honkbal, beachvolleybal en voetbal. Ook het Centraal Instituut Opleiding Sportleiders (CIOS) is gevestigd op Valkenhuizen.

Aan de rand van Arnhem ligt Sportcentrum Papendal, een groot sportcentrum met faciliteiten voor verschillende sporten. Zo is er destijds de eerste kunststof atletiekbaan van Nederland aangelegd en is er een 18-holes golfbaan. Papendal wordt regelmatig door topsporters en atleten gebruikt als trainingsfaciliteit. Het kantoor van het NOC*NSF is op Papendal gevestigd. Nadat de Sovjet-Unie afzag van het organiseren van de Olympische Spelen voor gehandicapten, werd Arnhem in 1980 de gastheer van de zesde Paralympische Spelen op Papendal. Ook werd er tussen 1975 en 2008 de Papendal Games georganiseerd, een van de grootste atletiekwedstrijden van Nederland. De wedstrijd is van oudsher al een van de laatste mogelijkheden voor Nederlandse atleten om zich te kwalificeren voor grote internationale toernooien. In de voorbereiding voor de Olympische Zomerspelen 2012 werd op Papendal een replica gemaakt, door het NOC*NSF, van een BMX parcours. In 2016 is de baan aangepast naar het ontwerp voor de Spelen in Rio de Janeiro. Sinds 2012 wordt er jaarlijks de UCI BMX Supercross World Cup gehouden. De BMX Supercross World Cup 2017 op Papendal werd, net als in 2013, door de internationale wielerbond UCI uitgeroepen tot beste event van de BMX World Cup Serie.

Tot in de jaren zeventig werd de Rijnhal voornamelijk gebruikt als sportcentrum en was het decor van spring- (paardensport), zaalvoetbal, tennis en vechtsporten. In 1995 won Nederland het EK volleybal voor vrouwen, wat plaats vond in de Rijnhal. Op 1 juni 2015 ging de hal definitief dicht. Het grootwinkelbedrijf in sport- en vrijetijdsartikelen Decathlon werd de nieuwe eigenaar van het gebouw. In 2017 opende Mountain Network, in een leegstaand gedeelte van de Rijnhal, de grootste bouldercentra van Nederland, genaamd RijnBoulder.

In 1911, 1974 en 1975 was de stad gastheer van de NK Atletiek. Tijdens de Olympische Zomerspelen 1928 in Amsterdam was Monnikenhuize het stadion waar de voetbalwedstrijd Chili - Mexico werd gespeeld.

Arnhem is zowel nationaal als internationaal bekend als locatie van wielerevenementen. De omgeving van Gelderse stad, met onder andere de Posbank, de Veluwe en de Betuwe, nodigt uit tot wandelen en fietsen, wat door velen wordt gedaan. In 2016 begon de Giro d'Italia in Gelderland. Er voerden drie etappes van de Giro door Gelderse provincie. De eerste was in Apeldoorn en de tweede en derde voerden van Arnhem naar Nijmegen en vice versa. Beide hadden een lengte van zo'n 190 kilometer. In de jaarlijkse wielerwedstrijd Veenendaal-Veenendaal Classic (voorheen Dutch Food Valley Classic en Arnhem-Veenendaal) vormen Arnhem en de Posbank een belangrijke obstakel. De wedstrijd maakte deel uit van de UCI Europe Tour, in de categorie 1.1. In het laatste weekend van september wordt de Posbank door een grote groep hardlopers beklommen tijdens de zogenoemde Posbankloop. Ook de Kennedymarsen Winterswijk-Arnhem (in februari) komt hier langs. Op 8 mei 2016 ging de derde etappe van de Giro d'Italia over de Posbank. Arnhemmer Maarten Tjallingii kwam als eerste boven en veroverde daarmee de blauwe bergtrui. Ome Joop's Tour is de jaarlijkse Arnhemse fietstour van tien dagen voor jongens en meisjes in de leeftijd vanaf 10 jaar. Voorwaarde is dat het kind nog op de basisschool zit en verder geen vakantiemogelijkheid heeft. Er wordt geen onderscheid gemaakt ten aanzien van afkomst, godsdienst, nationaliteit, of anderszins. Naast de gezelligheid wordt ook aan wedstrijdjes gedaan: sprints, heel langzaam fietsen en behendigheidsritten. Hiermee zijn - net als in de Tour de France - heuse truien te verdienen. In 2016 vond de 66e Tour plaats.

De Bridge to Bridge is hét hardloopevenement van de stad. Ieder jaar klinkt op de tweede zondag van september het startschot. Het parcours van de Bridge to Bridge is uniek. De deelnemers lopen niet alleen door de binnenstad, maar ook door het prachtige natuurgebied Meinerswijk. Op de eerste dag van de Nijmeegse Vierdaagse lopen de deelnemers van de 50 kilometer door de wijk Elden.

In 2017 werd Arnhem door de European Capitals and Cities of Sport Federation (ACES Europe) uitgeroepen tot de ‘European City of Sports’. De erkenning ging naar de Gelderse hoofdstad, omdat Arnhem volgens de organisatie door middel van sport en beweging zich inzet voor een gezonde stad. In 2011 werd Arnhem al uitgeroepen tot Nederlandse sportgemeente van het jaar.

PrijzenBewerken

Arnhem heeft de afgelopen jaren diverse prijzen gewonnen.

  • 2007: Beste binnenstad van Nederland 2007-2009, categorie grote steden
  • 2008: Groenste stad van Nederland
  • 2009: Beste evenementenstad van Nederland
  • 2009: Groenste stad van Europa
  • 2010: Beste openbare ruimte (Park Sonsbeek)
  • 2011: Nederlandse sportgemeente van het jaar
  • 2012: Mooiste stadspark van Nederland (Park Sonsbeek)
  • 2015: De Nationale Betonprijs (Station Arnhem Centraal)
  • 2016: Internationale Architizer A+ award en The European Concrete Award (Station Arnhem Centraal)
  • 2017: Tweede binnenstad van Nederland 2017-2019, categorie grote steden
  • 2018: Europese Sportstad

Bekende ArnhemmersBewerken

StedenbandenBewerken

Arnhem heeft zusterbanden met de volgende steden:[21]

TriviaBewerken

  • Loesje is de naam van een fictief meisje dat posters met kritische en/of humoristische teksten schrijft en in de openbare ruimte plakt. Loesje is opgericht door zes mensen uit diverse actiegroeperingen op 24 november 1983 in Arnhem. De teksten van Loesje worden gekenmerkt door een positieve en humanistische benadering. Sinds december 2010 heeft Loesje ook een winkel in Arnhem, in de Hommelstraat.
  • Arnhemland in Australië is genoemd naar het VOC-schip Arnhem, dat op zijn beurt naar de stad is genoemd.
  • Het Ernemse volkslied van Jofele Japie en de Beunhazen uit 1983, wordt wel het officieuze volkslied van Arnhem genoemd.
  • De film Theirs is the glory van Brian Desmond Hurst werd voor een groot deel in Arnhem opgenomen. De film A Bridge Too Far gaat over de stad Arnhem. De film is niet in Arnhem opgenomen maar in Deventer, omdat er niets van de oorspronkelijke bebouwing rond de brug nog intact was. Voor de film zijn er wel Arnhemse gebouwen nagemaakt als filmdecor.
  • Het Rembrandt Theater was van 1955 tot 1983 het centrum van het internationale Filmfestival.[22]
  • De Gemeente Arnhem, Ede, Overbetuwe en Renkum worden ook wel de Airborne-gemeentes van Nederland genoemd.

Externe linksBewerken

Beluister

(info)