Hattem

gemeente in de Nederlandse provincie Gelderland

Hattem (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg)) (Hattems: Attem) is een stad en gemeente in de Nederlandse provincie Gelderland. De gemeente ligt op de grens met Overijssel en aan de noordrand van de Veluwe. Ze telt 12.304 inwoners (31 januari 2022, bron: CBS) en heeft een oppervlakte van 24,28 km² (waarvan 0,93 km² water). Binnen de gemeentegrenzen ligt het gehucht 't Zand.

Hattem
Gemeente in Nederland Vlag van Nederland
Locatie van de gemeente Hattem (gemeentegrenzen CBS 2016)
Situering
Provincie Vlag Gelderland Gelderland
Coördinaten 52° 29′ NB, 6° 4′ OL
Algemeen
Oppervlakte 24,16 km²
- land 23,08 km²
- water 1,08 km²
Inwoners
(31 januari 2022)
12.304?
(533 inw./km²)
Bestuurscentrum Hattem
Belangrijke verkeersaders A28 A50
Politiek
Burgemeester (lijst) M. Sanderse (CDA)
Economie
Gemiddeld inkomen (2012) € 27.200 per huishouden
Gem. WOZ-waarde (2014) € 282.000
WW-uitkeringen (2014) 38 per 1000 inw.
Overig
Postcode(s) 8050-8052
Netnummer(s) 038
CBS-code 0244
CBS-wijkindeling zie wijken en buurten
Website www.hattem.nl
Bevolkingspiramide van de gemeente Hattem
Bevolkingspiramide (2022)
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Topografische gemeentekaart van Hattem, september 2022

GeschiedenisBewerken

 
Historische plattegrond met panorama van de stad Hattem, uit de Bodel Nijenhuiscollectie van de Universiteitsbibliotheek Leiden
 
Luchtfoto van Hattem (1920-1940), Nederlands Instituut voor Militaire Historie.

De naam "Hattem" is een typische heemnaam. Wat deze naam betekent is onduidelijk. Er zijn grofweg twee veronderstellingen. Hattem zou het heem zijn van mensen die eerder tot de stam van de Chattuarii (ook wel Hattuarii of Hatten) behoorden, of het heem van mensen wier leider Hatto heette. De laatste veronderstelling is gebaseerd op het gegeven dat meer dan de helft van de heemnamen afgeleid is van een persoonsnaam.

Hattem wordt omstreeks 800 voor het eerst in de geschiedschrijving genoemd. In de Codex Laureshamensis (het overzicht van bezittingen van de abdij Lorsch) wordt de nederzetting Hat-Heim genoemd, waar twee hoeven zouden staan die de abdij als gift had ontvangen.[1]

Ondanks deze vroege vermelding was er in die tijd nog geen kerk of kapel in Hattem. In 1176 werd Hattem een zelfstandig kerspel. De kapel van 17,5 meter lang en 9,5 meter breed stond niet op de plek van het huidige centrum van Hattem, maar op de Gaedsbergh (Godsberg). De grenzen van de parochie vallen samen met de latere grenzen van het rechtsgebied Hattem. Hattem kreeg zijn stadsrechten in 1299 van graaf Reinoud I van Gelre en is een Hanze- en vestingstad. Op dat moment wordt er een versterkte stad gesticht op de noordrand van de Veluwe. Het stadsplan van Hattem getuigt van een belangrijke rol van de huidige kerk. Aangezien de tufstenen toren dateert uit de 12e eeuw, wordt aangenomen dat er naast de parochiekerk op de Gaedsbergh al een kapel met toren stond op de huidige plaats van het centrum van Hattem. Met het verlenen van de stadsrechten in 1299 wordt dus ook het kerkelijke centrum verplaatst. De nieuwe kerk wordt gewijd aan de apostel Andreas en is zo de patroonheilige van Hattem.[1]

Hertog Willem I van Gelre schonk in 1401 de Hoenwaard, waar de burgers die binnen de stadsmuren woonden hun vee mochten laten grazen en steenbakken. In 1404 werd het kasteel St. Lucia gebouwd. In de volksmond zou dit gebouw bekend worden als "de Dikke Tinne". Deze naam dankt het kasteel aan de dikke muren, die de dikste van Nederland waren. In 1778 werd dit kasteel gesloopt, omdat de gemeente besloot om de stenen te verkopen.

In 1786 werden Hattem en Elburg bekend door een sterke patriottische beweging, onder leiding van de advocaat Herman Willem Daendels. Daar werden de prinsgezinde kandidaten voor de vroedschap niet geaccepteerd; de verkiezing werd als een interne zaak beschouwd. Binnen een maand hebben de troepen van stadhouder Willem V de opstand onderdrukt.

Op geschiedkundig gebied heeft generaal F.A. Hoefer (1850-1938) belangrijk werk voor Hattem gedaan. Hoefer was getrouwd met C.M. baronesse Van Heemstra, zuster van de toenmalige burgemeester van Hattem (zie lijst van burgemeesters van Hattem). Door zijn toedoen werd in 1908 de Dijkpoort van de verpauperde stad gerestaureerd, die bovendien verfraaid werd met vier torentjes ontworpen door P.J.H. Cuypers.

In 1968 kwam een comité bijeen, dat uiteindelijk geleid heeft tot de oprichting van de Stichting Stadskern Hattem, dit ter bevordering van het behoud van de stadskern van Hattem.[2]

Wapen en vlagBewerken

GemeentewapenBewerken

  Zie Wapen van Hattem voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Verklaring Hoge Raad van Adel d.d. 11-02-1992. (Gelet op het Koninklijk Besluit van 25 november 1991, no. 91.008590).
In azuur een gekroonde dubbelstaartige leeuw, tussen de staarten vergezeld van een ster, alles in goud. Het schild gedekt met een gouden kroon van vijf bladeren en gehouden door twee leeuwen van natuurlijke kleur. De gekroonde leeuw met dubbele staart is door de landsheren van Gelre in hun wapen gebruikt vanaf het moment (1339) dat zij tot hertog werden verheven. Nog steeds komt de leeuw voor in het provinciewapen en in de wapens van veel Gelderse en Limburgse steden (Noord-Limburg was destijds ook Gelders). Ook in het Limburgse provinciewapen staat de gekroonde dubbelstaartige leeuw. Veel steden voegden ter onderscheid iets van hen zelf toe. In het Hattems wapen is dat de ster tussen de staarten. De betekenis en herkomst van deze ster, die zeker al in de 15e eeuw werd gevoerd, is niet duidelijk. In 1816 is door onoplettendheid een van de twee staarten van de leeuw weggelaten in het wapendiploma dat toen aan Hattem werd verleend. Bij het koninklijk besluit van 25 november 1991 is dat weer rechtgezet.

Vlag van HattemBewerken

  Zie Vlag van Hattem voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Vijf banen van blauw en geel in de verhouding 1:1:4:1:1, met op de middelste baan een gele mispelbloem. Verhouding hoogte:lengte vlag = 2:3. Er is gebruikgemaakt van de kleuren van het Gelders wapen die ook terug zijn te vinden in het stadswapen. Mispelbloem: de wapenfiguur uit het oudste Gelderse wapen. Raadsbesluit d.d. 22-02-1971.

PolitiekBewerken

GemeenteraadBewerken

 
Stadhuis Hattem,

De gemeenteraad van Hattem bestaat uit 15 zetels. Hieronder volgt de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1994:

Gemeenteraadszetels
Partij 1994 1998 2002 2006 2010 2014 2018 2022
Hattem Centraal** - - - - - - 2 3
ChristenUnie* 3 4 4 4 4 3 4 4
PvdA/GroenLinks - - - - - - - 3
CDA 4 4 4 3 3 4 4 2
VVD** 2 2 2 2 3 3 - 1
D66 - 1 1 - 1 3 2 1
PvdA 4 4 5 6 4 2 3 -
Overigen 2 - - - - - - 1
Totaal 13 15 15 15 15 15 15 15

* Deed in 1994 en 1998 mee als combinatie RPF/GPV.

** Tot en met 10 mei 2021 behoorden de leden van de fractie Hattem Centraal tot de lokale VVD.[3] Na de verkiezingen van 2022 had Hattem Centraal vier zetels. In datzelfde jaar besloot een van deze raadsleden om zelfstandig verder te gaan.

College van B en WBewerken

Het college van burgemeester en wethouders wordt voor de periode 2022-2026 gevormd door de burgemeester en drie wethouders. De wethouders zijn voorgedragen vanuit de coalitie die bestaat uit de ChristenUnie, PvdA/GroenLinks en D66.

Marleen Sanderse (CDA) is sinds 2020 burgemeester van Hattem.

Aangrenzende gemeentenBewerken

   Aangrenzende gemeenten   
        Kampen (O)        
             
 Oldebroek   Zwolle (O) 
           
        Heerde        

BezienswaardighedenBewerken

MonumentenBewerken

Een deel van Hattem is een beschermd stadsgezicht. Zie ook:

HezenbergBewerken

In Hattem bevindt zich, in een gebouw uit 1851 (gemeentelijk monument), het oecumenisch-christelijk centrum De Hezenberg, opgericht in 1946. De Hezenberg is een centrum voor klinische en ambulante GGZ (geestelijke gezondheidszorg), pastoraat en retraite. De Hezenberg is ontstaan vanuit de Möttlinger-beweging. Hedendaagse inspiratie vindt men in de oecumenische gemeenschappen van Taizé en Iona.

Historische verenigingenBewerken

  • Stichting Stadskern Hattem
  • Vereniging Heemkunde Hattem

Hattemer volksliedBewerken

Dit lied is gedicht door W. Coster, kort voor de feesten van “Hattem 650 jaar stad” in 1949. Op alle scholen heeft Coster het toen met de kinderen ingestudeerd. De melodie is van L. Kwakkel, de muziek van K. Rouw.

RecreatieBewerken

  • Golfbaan en een golfcentrum
  • Outdoorsporten (kano)tochten
  • Voetbal
  • Hockey
  • Tennis
  • Tafeltennis
  • Fiets- en mountainbikegelegenheden
  • Zwembad
  • IJsbaan en diverse speeltuinen in de wijken
  • Haven
  • Bowlingbanen
  • Oldtimerdag
  • Chocoladefestival
  • Dikke Tinne festival
  • Kunstmarkt Hattem

SportBewerken

MuziekBewerken

  • Christelijke Muziekvereniging Hattem (CMH)
  • Fanfarekorps 'Ons Genoegen'
  • Muziekvereniging "Ontwaakt"
  • Christelijk Mannenkoor Hattem (DEV)

Geboren in HattemBewerken

Bekende (oud-)inwonersBewerken

LiteratuurBewerken

De Geschiedenis van de stad Hattem, naar gegevens van Hoefer, Slichtenhorst, Nijhoff, Sloet, Westrate en anderen. Naverteld en toegelicht door Dr. M. Sypkes Smit, Stichter en Oud-Conversator van het Museum Dijkpoort te Hattem. Uitgegeven in het jaar 1964 door Drukkerij Schipper Hattem.

TriviaBewerken

Externe linkBewerken

FotogalerijBewerken

Zie de categorie Hattem van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.