Hoofdmenu openen

Wikipedia β

Randstad (gebied)

gebied in het westen van Nederland
Luchthaven SchipholHaarlemmermeerVelsenDen HaagAlphen aan den RijnZaanstadLelystadHilversumZoetermeerAmersfoortAlkmaarHaven van AmsterdamAlmereRotterdamHaven van RotterdamHaven van RotterdamHaven van RotterdamHaven van RotterdamHaven van RotterdamUtrechtAmsterdam
Schematische kaart van de Randstad
Bubbeldiagram dat de bevolkingsaantallen van grote en middelgrote steden in en rond de Randstad laat zien

De Randstad (ook Randstad Holland genoemd) is een conurbatie in Nederland, bestaande uit een ring van verstedelijking rondom een meer landelijk gebied, het Groene Hart. De Randstad is met ongeveer 7 miljoen inwoners veruit de grootste conurbatie van Nederland en omvat de vier grootste steden van Nederland (Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht) en hun omgeving. Gesitueerd tussen Londen, de Vlaamse Ruit en het Duitse Rijn/Ruhrgebied, hoort de Randstad bij de belangrijkste stedelijke concentraties in Noordwest-Europa, ook bekend als de Blauwe Banaan.

In de Randstad liggen onder andere de grootste haven van Europa (Rotterdam) en bijna de helft van de Nederlandse universiteiten. Het parlement zetelt ook in het gebied (Den Haag). De Randstad wordt soms opgedeeld in een noordelijk deel (Randstad Noord/Noordvleugel), met ongeveer vier miljoen inwoners en als belangrijkste plaatsen Amsterdam en Utrecht, en een zuidelijk deel (Randstad Zuid/Zuidvleugel) met ruim drie miljoen inwoners en als belangrijkste plaatsen Den Haag en Rotterdam.

De Randstad wordt ook wel Deltametropool genoemd. Die term verwijst naar de ambitie om de Randstad, een aaneenschakeling van meerdere agglomeraties, als één grote metropool te laten functioneren.

Inhoud

GeografieBewerken

 
Weidegebied in het Groene Hart

Ligging en begrenzingBewerken

De exacte grootte van de Randstad is onduidelijk, omdat de Randstad niet hard gedefinieerd is, en verschillende bronnen geven verschillende definities. Een zeer krappe definitie zou alleen de vier agglomeraties Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht omvatten. Een ruimere definitie[1] gaat uit van twee stedelijke zones Dordrecht-Rotterdam-Den Haag-Leiden (de Zuidvleugel) en Haarlem-Zaanstad-Amsterdam-Utrecht (de Noordvleugel).

StadsgewestenBewerken

Stadsgewesten en agglomeraties van de grootste vier steden
Agglomeratie Gemeenten Inwoneraantal[2]
Amsterdam, (Stadsregio Amsterdam) Amsterdam, Amstelveen, Ouder-Amstel, Diemen, Weesp, Purmerend, Aalsmeer, Edam-Volendam, Uithoorn, Waterland, Wormerland, Landsmeer, Oostzaan, Beemster, Zaanstad en Haarlemmermeer ca. 1.500.000 inw. (Metropoolregio Amsterdam, inclusief Almere, Het Gooi en Zuid-Kennemerland, ca. 2.200.000 inw.)
Rotterdam, (Stadsregio Rotterdam, vm. "Rotterdam-Rijnmond") Rotterdam, Schiedam, Vlaardingen, Maassluis, Lansingerland, Nissewaard, Albrandswaard, Brielle, Westvoorne, Barendrecht, Ridderkerk, Capelle aan den IJssel, Krimpen aan den IJssel en Zuidplas ca. 1.200.000 inw. en inclusief de Drechtsteden (Dordrecht, Zwijndrecht, Papendrecht, Sliedrecht, Alblasserdam, Hendrik-Ido-Ambacht, Hardinxveld-Giessendam) en Gouda ca. 1.500.000 inw.
Den Haag, (Stadsgewest Haaglanden) Den Haag, Delft, Wassenaar, Leidschendam-Voorburg, Rijswijk, Pijnacker-Nootdorp, Westland, Midden-Delfland en Zoetermeer ca. 1.000.000 inw.
Utrecht (Bestuur Regio Utrecht) Utrecht, Bunnik, De Bilt, Houten, Nieuwegein, Stichtse Vecht, Vianen, IJsselstein en Zeist ca. 650.000 inw. (incl. Culemborg, Utrechtse Heuvelrug, Woerden en Wijk bij Duurstede ca. 800.000 inw.)

StedenBewerken

  Er wordt getwijfeld aan de feitelijke juistheid van het volgende gedeelte

Raadpleeg de bijbehorende overlegpagina voor meer informatie, en pas na controle desgewenst het artikel aan.
Opgegeven reden: Deze hele paragraaf gaat van een willekeurige begrenzing van de Randstad uit, zonder één enkele bron op te voeren voor deze afbakening als geheel.

De belangrijkste steden van de Randstad zijn de vier grootste steden van Nederland. Als gemeente hebben deze allemaal meer dan 300.000 inwoners. Daarnaast telt de Randstad nog twaalf gemeenten[bron?] met meer dan 100.000 inwoners. Hieronder staat een overzicht van alle gemeenten in de Randstad met meer dan 100.000 inwoners, gerangschikt op inwoneraantal.

Gemeenten in de Randstad met meer dan 100.000 inwoners
Gemeente Provincie Inwoneraantal
Amsterdam   Noord-Holland 853.312
Rotterdam   Zuid-Holland 639.587
Den Haag   Zuid-Holland 526.439
Utrecht   Utrecht 344.384
Almere   Flevoland 201.703
Haarlem   Noord-Holland 159.340
Amersfoort   Utrecht 154.712
Zaanstad   Noord-Holland 154.037
Haarlemmermeer   Noord-Holland 146.332
Zoetermeer   Zuid-Holland 124.750
Leiden   Zuid-Holland 123.924
Dordrecht   Zuid-Holland 118.309
Alphen aan den Rijn   Zuid-Holland 109.107
Alkmaar[3][4][5]   Noord-Holland 108.618
Westland   Zuid-Holland 105.885
Delft   Zuid-Holland 101.007

Naast de steden met meer dan 100.000 inwoners, kent de Randstad nog een aantal historisch belangrijke steden met minder dan 100.000 inwoners:

Kenmerkend voor de Randstad is verder het grote aantal verstedelijkte gemeenten aan de rand van en tussen de grote steden, zoals de gemeenten Alphen aan den Rijn, Amstelveen, Barendrecht, Bergen, Beverwijk, De Bilt, Capelle aan den IJssel, Haarlemmermeer, Heemskerk, Heemstede, Heerhugowaard, Hellevoetsluis, Hillegom, Hilversum, Houten, Huizen, Lansingerland, Leiderdorp, Leidschendam-Voorburg, Lisse, Maarssen, Maassluis, Nieuwegein, Papendrecht, Pijnacker-Nootdorp, Soest, Spijkenisse, Velsen, Voorschoten, Weesp, Woerden en Zwijndrecht, die steeds maar groter worden door Vinex-uitbreidingen. De exacte grens van de Randstad is echter moeilijk vast te stellen.

LandschapBewerken

Het Groene Hart, het open middengebied van de Randstad staat onder druk als gevolg van licht- en geluidsoverlast alsmede de uitbreiding van woon- en industriegebieden en de steeds toenemende infrastructuur. Het is een grotendeels onder Normaal Amsterdams Peil gelegen waterrijk gebied dat voornamelijk bestaat uit weiden. Vooral op de zandgronden aan de buitenrand van de Randstad zijn natuurgebieden bestaande uit duinen en bosgebieden, al zijn deze niet zo groot, natuurlijk en weids als bijvoorbeeld de Veluwe. Voorbeelden van (belangrijke) natuurgebieden in de Randstad zijn:

BevolkingBewerken

InwoneraantalBewerken

De Randstad telt afhankelijk van de begrenzing, tussen de 6,6[6] en 7,6 miljoen inwoners (de vier Randstadprovincies tezamen). Meestal wordt uitgegaan van 7,1 miljoen mensen. Daarmee is het gebied een van de grootste agglomeraties van Europa. Telt men de verstedelijkte (en in o.a. economisch opzicht met de Randstad verweven) regio's aansluitend aan de Randstad ook mee, dan komt men uit op een inwonertal van iets over de 10 miljoen. Deze regio's zijn bijvoorbeeld BrabantStad (ook wel de Brabantse Stedenrij of de Zandstad genoemd), de Stadsregio Arnhem-Nijmegen en de WERV.

ProblemenBewerken

Met de sterke verstedelijking gaat een aantal problemen gepaard. Zo is er relatief veel geluidshinder, luchtvervuiling en criminaliteit.

Een probleem is verder het versnipperde bestuur van de Randstad. Hoewel de Randstad als één gebied wordt gezien, is er niet één bestuur dat er zich mee bezighoudt. Door een gezelschap van vier burgemeesters en vier Commissarissen van de Koning is dit probleem aangekaart. Mogelijke oplossing van dit probleem is het oprichten van één randstadprovincie, of zoals Statenlid Robbert Baruch voorstelde: zeven provincies, waarvan er vijf één Randstadautoriteit vormen.

Nog een probleem dat zich voordoet is het feit dat de Randstad van zo'n groot nationaal en internationaal gewicht is dat de belangen van de overige regio's daarbij weleens verbleken. De Randstad is duidelijk de economische trekker van Nederland, meer dan de helft van het BNP is voor rekening van de Randstad, maar daar profiteren andere regio's niet altijd van mee. Verder klinkt vaak het verwijt dat de politiek 'alleen maar aan de Randstad denkt', als het gaat om nieuwe maatregelen of wetten, waarbij de Randstad vaak de hoogste prioriteit heeft. Andere regio's voelen zich hierdoor benadeeld.

Een volgend probleem dat zich vooral in de drukke Randstad voordoet, is het nijpende woningtekort. Onder andere als gevolg hiervan, zijn de huur- en koopprijzen van huizen in de Randstad vaak veel hoger dan in bijvoorbeeld de Noordelijke provincies. Hoewel woningschaarste iets is wat mondiaal voorkomt, is de situatie van Nederland uniek. Nederland is een van de weinige westerse landen dat maar niet lijkt te kunnen afrekenen met de woningtekorten, iets waar andere landen minder of soms zelfs helemaal geen moeite mee hebben.

GeschiedenisBewerken

De Randstad ontstond in een gebied met veel riviermondingen die bereikbaar zijn door schepen en dus de handel stimuleren. Men moest echter dijken bouwen om het gebied dat onder het zeeniveau ligt te beschermen. Mede dankzij de nieuwe waterkeringen ontstonden enkele steden vanaf de dertiende eeuw. De Randstad werd steeds belangrijker dankzij de nieuwe verbindingen met de zee en het Ruhrgebied. De bevolking groeide wegens het cultureel, economisch en politiek belang van de conurbatie. Het risico dat het gebied te veel zou verstedelijken neemt af omdat de bevolking niet meer groeit en omdat enkele instellingen uit de Randstad wegtrokken.

De naam Randstad is niet historisch en werd pas in de twintigste eeuw bedacht. Het is dus geen van oorsprong gebiedseigen toponiem.

StatusBewerken

Nationale en internationale rolBewerken

De Randstad is een van de grootste agglomeraties van de EU waar het gaat om economie en inwonertal. In 2008 was de Randstad de op drie na grootste economische regio binnen de EU. Ze is van groot belang op zowel nationaal als internationaal niveau. Op nationaal niveau moet men dan bijvoorbeeld denken aan de Nederlandse volksvertegenwoordiging in Den Haag, de TV- en radiostations in de omgeving van Aalsmeer en Hilversum, en het grootste treinstation van Nederland in Utrecht.

Internationaal is de Randstad ook een belangrijke agglomeratie. Zo zetelen in Den Haag onder andere het Joegoslavië-tribunaal, het Internationaal Strafhof, het Internationaal Gerechtshof, Europol, Permanent Hof van Arbitrage en Eurojust. Amsterdam is door verschillende organisaties ingedeeld als wereldstad, mede dankzij het grote culturele aanbod van de stad. Tevens is Luchthaven Schiphol een van de grootste luchthavens in de EU. De luchthaven komt na London Heathrow en Paris Charles de Gaulle op de derde plaats. Schiphol is tevens de op elf na grootste luchthaven ter wereld. Verder is de Rotterdamse haven de grootste haven in het gebied buiten Zuidoost-Azië en de bloemenveiling in Aalsmeer is de grootste ter wereld.

ToekomstBewerken

In het gebied staat de nieuwbouw van minimaal 500.000 woningen gepland tot 2040.[7][8] De belangrijkste huidige bouwlocaties zijn Almere en Leidsche Rijn.

CultuurBewerken

Aan de andere kant is de Randstad ook een centrum van cultuur, met vele musea, schouwburgen, concertzalen en bioscopen. Ook vinden in de Randstad veel evenementen plaats.

InfrastructuurBewerken

 
De A12 ter hoogte van Gouda tijdens de avondspits

De Randstad is sterk verstedelijkt (gemiddelde bevolkingsdichtheid 915 inw./km²) en bevat veel geconcentreerde infrastructuur. Een groot deel van de economische activiteiten in Nederland speelt zich af in de Randstad: zo liggen de luchthaven Schiphol en de haven van Rotterdam binnen de randstad.

AutoverkeerBewerken

In de Randstad ligt een groot aantal rijkswegen. Veel grote wegen waaronder de A1, A2, A4, A6, A7, A9, A12, A15, A16, A27, A28 lopen vanuit de Randstad.

SpoorwegenBewerken

Naast de aanwezigheid van een uitgebreid wegennetwerk beschikt de Randstad ook over een groot aantal spoorwegen. Veel intercitylijnen en andere spoorverbindingen vinden hier hun begin- en eindpunt. Naast de grote spoorlijnen zijn er ook nog lightrailnetwerken - waaronder de RandstadRail - en trams. Amsterdam en Rotterdam hebben allebei de beschikking over een metro.

Zie ookBewerken

Externe linksBewerken

  • www.zuidvleugel.nl - Initiatief van de Provincie Zuid-Holland. Zuidvleugel is de bestuurlijke benaming voor het dichtstbevolkte deel (zuidwesten) van de Randstad.