Bordzjomi (gemeente)

gemeente in Georgië
(Doorverwezen vanaf Bordzjomi (district))

Bordzjomi (Georgisch: ბორჯომის მუნიციპალიტეტი) is een gemeente in het zuiden van Georgië met ongeveer 25.000 inwoners (2021[1]), gelegen in de regio Samtsche-Dzjavacheti. De gemeente, waarvan de gelijknamige stad het administratieve centrum is, heeft een oppervlakte van 1189 km² en ligt in een bergachtig gebied. De Mtkvari is de belangrijkste rivier door de gemeente, waarlangs ook de internationaal belangrijke hoofdweg S8 ligt die Georgië met Turkije verbindt.

Bordzjomi
ბორჯომის მუნიციპალიტეტი
Vlag van Bordzjomi Wapen van Bordzjomi
Kaart van Bordzjomi
Situering
Regio Samtsche-Dzjavacheti
Coördinaten 41°50'NB, 43°23'OL
Algemeen
Oppervlakte 1189 km² [2]
Inwoners
(2021)
Gedaald 24.998[1]
(21,0 inw./km²)
Hoofdplaats Bordzjomi
Burgemeester Otar Arbolisjvili (2021-)
Overig
Website borjomi.gov.ge
Portaal  Portaalicoon   Georgië

GeschiedenisBewerken

De huidige gemeente Bordzjomi lag in de middeleeuwen in het vorstendom Samtsche (Samtsche-Saatabago, of ook wel Mescheti) dat aanvankelijk in de 15 eeuw onafhankelijk werd van het Koninkrijk Georgië, maar in de 16e eeuw door zowel het Ottomaanse Rijk als Safavidisch Perzië werd bevochten, met name in de omgeving van Achaltsiche en Adigeni. Met de Vrede van Amasya in 1555 kwam Bordzjomi in Perzisch gecontroleerd gebied te liggen waarbij de huidige noordwestgrens van de gemeente over het Meschetigebergte ook ongeveer de bestandslijn met het Ottomaanse Rijk was.[4] In de 17e eeuw bleef het gebied in tegenstelling tot andere delen van Samtsche-Dzjavacheti onder Perzische controle,[5]

In de 18e eeuw werd het gebied wederom betwist toen het Georgische Koninkrijk Kartli-Kachetië zich los probeerde te worstelen van zowel de Perzen als de Turken. Dit liep met Russische steun uit op een fiasco bij Aspindza, maar ontdeed het gebied rond Bordzjomi zich van de Perzen, en kwam het in het Koninkrijk Kartli-Kachetië te liggen.[6] Vanaf 1802 kwam het gebied onder direct Russisch gezag.[7]

 
Gemeentelijk centrum Bordzjomi

Het gebied werd vervolgens vanaf 1840 administratief onderdeel van het nieuwe Oejezd Gori, dat deel uitmaakte van het samengevoegde Gouvernement Georgië-Imeretië. Het Oejezd Gori werd met de splitsing van dat Gouvernement in 1846 bij het Gouvernement Tiflis ingedeeld.[8] Het Oejezd Gori was onderverdeeld in vijf sub-districten (oetsjastok, Russisch: yча́сток), waarbij het gebied van de huidige gemeente Bordzjomi een van deze eenheden was. Deze indeling bleef door de bank genomen bestaan tot de Sovjet verovering van de Democratische Republiek Georgië in 1921 en de administratieve hervorming in 1930. Toen werden de Oejezds afgeschaft en kwamen er kleinere rajons (districten) ter grootte van de oetsjastoks voor terug. Zo werd het oetsjastok Bordzjomi in 1930 het rajon Bordzjomi. Na de onafhankelijkheid van Georgië werd het district in 1995 ingedeeld bij de nieuw gevormde regio (mchare) Samtsche-Dzjavacheti, en is in 2006 het district omgevormd naar gemeente.

GeografieBewerken

 
Voormalige zomerresidentie Perzische ambassadeur, nu hotel

Bordzjomi grenst in het zuiden aan de gemeenten Achaltsiche, Aspindza en Achalkalaki. In het oosten grens de gemeente aan Tsalka (regio Kvemo Kartli en langs de noordrand aan Gori, Kareli en Chasjoeri (allen in de regio Sjida Kartli). De noordwest flank tensltte grenst aan Charagaoeli in de regio Imereti.

Door de gemeente stroomt vanuit het zuidwesten in noordoostelijke richting de rivier Mtkvari, Georgië's belangrijkste rivier. De kloof van de rivier is de geografische scheiding tussen twee belangrijke subgebergtes van de Kleine Kaukasus die in de gemeente liggen, het Meschetigebergte ten westen en het Trialetigebergte ten oosten van de Mtkvari. de bergen hebben een maximale hoogte tussen de 2.500 en 3.000 meter boven zeeniveau.[9]

DemografieBewerken

Begin 2021 telde de gemeente Bordzjomi 24.998 inwoners,[1] een gering verlies ten opzichte van de volkstelling van 2014.[2] De bevolking van Bordzjomi bestaat voor 87% uit Georgiërs. De veruit grootste etnische minderheid zijn de Armeniërs (8,6%). Andere minderheden zijn Osseten (1,3%), Grieken (1,2%), Russen (1,1%), Oekraïners (0,3%) en minimale aantallen Azerbeidzjanen, Joden, Assyriërs en Abchaziërs. Qua religie bestaat de bevolking voor ruim 94% uit volgers van de Georgisch-Orthodoxe Kerk en 3,9% is volgeling van de Armeens-Apostolische Kerk, gevolgd door Jehova's getuigen (0,5%), en enkele tientallen katholieken en islam.

De relatief grote groep van ruim 300 Osseten woont voornamelijk in het daba Bakoerjani en is een overblijfsel uit de periode van de Osseetse gemeenschappen die in het Trialetigebergte woonachtig waren. Deze zijn sinds de etnische conflicten begin jaren 1990 zo goed als verdwenen.

Bevolkingsontwikkeling van de gemeente Bordzjomi
1886 1922 1926 1939 1959 1970 1979 1989 2002[10] 2014 2021
Gemeente Bordzjomi - - - 37.437   37.010   39.661   40.796   41.266   32.422   25.214   24.998
Bordzjomi -   3.913   5.372   14.317   15.332   16.316   18.059   19.007   14.445   10.546   11.122
Achaldaba (daba) - - - - -   2.583   2.504   2.440   2.377   1.586   1.786
Bakoerjani (daba) - - 823   1.773   4.650   4.361   4.395   4.588   1.985   1.879   1.665
Tsagveri (daba) - - 596   1.225   3.187   1.275   1.192   1.144   1.051   799   701
Bakoerjanis Andeziti [11] - - - - - 403   387   488   514   352 [12]   457
Verantwoording data: Bevolkingsstatistiek Georgië 1897 tot heden.[13][14][15][16] Noot:[10]

BestuurBewerken

 
Likani

De gemeente Bordzjomi is administratief onderverdeeld in 11 gemeenschappen met in totaal 40 dorpen, drie daba (Achaldaba, Bakoerjani, Tsagveri en tot 2018 Bakoerjanis Andeziti) en een stad, te weten het administratieve centrum Bordzjomi. De gemeenteraad (Georgisch: საკრებულო, sakrebulo) van Bordzjomi is het vertegenwoordigend orgaan dat elke vier jaar via een gemengd kiesstelsel wordt gekozen. Deze bestaat sinds 2021 uit 33 leden: 22 leden worden via een proportionele lijststem gekozen en 11 leden worden gekozen door middel van een districtenstelsel.[18] In 2017 was de verhouding 15 proportioneel om 13 districtszetels.

Bij de gemeentelijke verkiezingen van oktober 2021 werd Otar Arbolisjvili van Georgische Droom met 68,4% van de stemmen gekozen tot burgemeester. De 13 districtszetels zijn naar kandidaten van Georgische Droom (10) en Verenigde Nationale Beweging (1) gegaan. De Georgische Droom behaalde de meeste proportionele stemmen (55,6%), gevolgd door Verenigde Nationale Beweging (24,2%),Alliantie van Patriotten (4,2%) en Voor Georgië (3,8%). Tien andere partijen haalden de kiesdrempel van 3% niet.[19][20]

Partij 2017 [21] 2021 [22] Samenstelling Sakrebulo (zetels per partij)
  Georgische Droom (GD) 13 24                                                
  Verenigde Nationale Beweging (UNM) 2 7            
  Alliantie van Patriotten (AP) 11 1  
  Voor Georgië 1  
  Europees Georgië (EG) 1
  Georgische Arbeiderspartij 1
Total 28 33  

BezienswaardighedenBewerken

 
Bordzjomi - Bakoerjani "Koekoesjka" trein, in Tsagveri

In de gemeente zijn diverse bezienswaardigheden, maar de belangrijkste zijn:

  • De stad Bordzjomi, en dan met name rond het Central Park is een toeristische trekpleister en was een zomerresort van de Russische keizerlijke familie. Het bekende bronwater met dezelfde naam komt hier sinds de 19e eeuw vandaan.
  • Likani net buiten Bordzjomi, waar het zomerpaleis van de Romanov's staat.
  • Bakoerjani, een winterresort in de bergen buiten Bordzjomi.
  • Nationaal park Bordzjomi-Charagaoeli, een natuurgebied van 760 km²

VervoerBewerken

De belangrijkste doorgaande wegen door de gemeente zijn de Georgische routes van internationaal belang S8 die centraal Georgië en Tbilisi met Turkije verbindt via de steden Bordzjomi en Achaltsiche. Verder leidt de nationale route Sh20 vanaf Bordzjomi door het Trialetigebergte naar berg- en winterresort Bakoerjani en verder naar Achalkalaki via de 2.417 meter hoge Tschratskaro-pas.

De stad Bordzjomi is het tegenwoordige eindpunt van de spoorlijn uit Chasjoeri, een aftakking van de Tbilisi - Poti spoorlijn. Sinds medio 2012 rijden er geen passagierstreinen meer over het traject Bordzjomi - Achaltsiche - Vale.

Bordzjomi is het beginpunt van de 37 kilometer lange smalspoorlijn naar Bakoerjani, die een hoogte overbrugt van 900 meter, waar de treintjes twee uur en dertig minuten per enkele reis over doen. De dienstregeling bestaat uit twee treinen die elkaar in Tsagveri passeren. De bouw van de lijn begon in 1897 en was klaar in 1902 toen de lijn geopend werd. Bij het plaatsje Tsagveri ontwierp Gustave Eiffel een kenmerkende brug die er nog steeds ligt. In 1966 werd de lijn geëlektrificeerd, waarmee de kenmerkende Tsjechische "Krokodil" locomotieven werde geïntroduceerd, die ter plekke ook wel "Koekoesjka" worden genoemd. In 2016 werd de spoorlijn flink gerenoveerd,[23] en in 2017 kreeg het de status van cultureel erfgoed monument.[24] De lijn is sinds medio 2021 niet operationeel zonder verdere specificaties over reden of duur.[26]

De treintjes speelden een hoofdrol in aflevering 7 van het 18e seizoen (2018) van het tv-programma "Wie Is De Mol?".[27][28]

Zie ookBewerken

  Commons heeft mediabestanden in de categorie Gemeente Bordzjomi.