Sjida Kartli

regio van Georgië

Sjida Kartli (Georgisch: შიდა ქართლი, Binnen-Kartli) is een regio (mchare) in het midden van Georgië met een oppervlakte van 5729 km², waarvan 3428 km² onder Georgisch gezag staat. Ongeveer 2300 km² van Sjida Kartli ligt in het feitelijk afgescheiden en door Rusland bezette Zuid-Ossetië. Het Georgisch gecontroleerde deel van Sjida Kartli had op 1 januari 2023 249.829 inwoners. De gouverneur van Sjida Kartli is sinds 15 augustus 2022 Micheil Sjakoelasjvili.[5][6]

Sjida Kartli
შიდა ქართლი
Regio in Georgië Vlag van Georgië
Kaart van Sjida Kartli
Geografie
Hoofdplaats Gori
Oppervlakte 3428.3 km² [1][2]
Hoogste punt Chalatsa (3938 m)
Coördinaten 42° 11′ NB, 44° 0′ OL
Coördinaten 42° 11' NB, 44° 0' OL
Bevolking
Inwoners (2023) 249.829 [3][4]
(72,9 inw./km²)
Etniciteit (2014) Georgisch (94,7%)
Azerbeidzjaans (2,1%)
Osseets (1,8%)
Armeens (0,8%)
Russisch (0,3%)
Religie (2014) Georgisch-Orthodox (95,9%)
Islam (2,1%)
Jehova (0,9%)
Bestuur
Gouverneur Micheil Sjakoelasjvili (2022)
Gemeenten 4 [3]
Overige informatie
Opgericht 1995
Tijdzone UTC+4
ISO 3166-2 GE-SK
Website shidakartli.gov.ge
Reliefkaart Sjida Kartli
Sjida Kartli (Sjida Kartli)
Sjida Kartli
Foto's
Gori, centrum van Sjida Kartli
Gori, centrum van Sjida Kartli
Portaal  Portaalicoon   Georgië

De hoofdstad van de regio is Gori. Het Georgisch gecontroleerde deel van Sjida Kartli kent vier gemeenten. Sjida Kartli was historisch gezien onderdeel van het Georgische Koninkrijk Kartlië, waarvan Samatsjablo een district was, dat nu geheel in Zuid-Ossetië ligt.

Geografie

bewerken

Sjida Kartli ligt in het midden van Georgië, aan de oostkant van de oost-west waterscheiding die door het Lichigebergte gevormd wordt. Het heeft nominaal een oppervlakte van 5729 vierkante kilometer. De noordelijke 40% (2300 km²) ligt in de praktijk in Zuid-Ossetië en staat niet onder Georgisch gezag. Sjida Kartli grenst in het oosten aan de regio Mtscheta-Mtianeti, in het zuiden aan Kvemo Kartli, in het zuidwesten aan Samtsche-Dzjavacheti, in het westen aan Imereti, en in het noordwesten Ratsja-Letsjchoemi en Kvemo Svaneti . Ten slotte heeft Sjida Kartli formeel een 28 kilometer lange grens met Rusland (Noord-Ossetië-Alanië). Deze grens ligt feitelijk in Zuid-Ossetië, alsmede de grens met Ratsja-Letsjchoemi en Kvemo Svaneti en delen van de grens met de regio's Imereti en Mtscheta-Mtianeti.

De regio wordt aan drie zijden omringd door bergketens als natuurlijke grens. De waterscheiding en bergkam van de Grote Kaukasus vormt de natuurlijke grens van Sjida Kartli met Rusland, terwijl het Lichigebergte de westelijke grens vormt. Het Lichigebergte is de waterscheiding tussen de rivierbassins van de Zwarte Zee en de Kaspische Zee. De zuidelijke grens wordt door het Trialetigebergte gevormd. De hoogste berg van Sjida Kartli is de Chalatsa van 3938 meter boven zeeniveau. Deze ligt op de grens met Rusland in het Sjoda-Kedelagebergte en de bergkam van de Grote Kaukasus.[7] De hoogste berg in het Georgisch gecontroleerde deel is de Ardzjevani (275m m) in het Trialetigebergte.[8] De rivieren in Sjida Kartli monden via de Mtkvari uit in de Kaspische Zee.

Bestuurlijke onderverdeling

bewerken
Bestuurlijke eenheden in Sjida Kartli

Sjida Kartli omvat vier gemeenten in het gebied dat Georgië controleert en drie 'tijdelijke gemeenten' en een rajon die feitelijk onder Zuid-Osseets gezag staan:

  • Chasjoeri, Gori, Kareli, Kaspi.
  • Tijdelijke gemeenten: Eredvi, Koerta en Tigva. Sinds 2008 geheel onder feitelijk gezag van Zuid-Ossetië;
  • Het district (rajon) Dzjava (Dzau) dat formeel in Sjida Kartli ligt, in de noordelijke helft van Zuid-Ossetië, is met de hervorming van het lokaal bestuur in 2006 niet als gemeente geregistreerd,[9] maar wordt in het Georgisch bestuursrecht wel als zodanig behandeld. Het gebied stond destijds niet meer onder feitelijke Georgisch controle.

Er zijn in het Georgisch gecontroleerde gebied in totaal 379 bewoonde kernen:[2]

Tijdelijke Administratief-Territoriale Eenheden

bewerken

Sinds het opheffen van de Zuid-Ossetische autonomie in 1990 en het herverdelen van de districten, lagen Gori en Kareli gedeeltelijk en Dzjava geheel in het door Zuid-Ossetië geclaimde gebied. Met de hervormingen van het lokaal bestuur in 2006, toen de Georgische districten werden omgezet naar gemeenten (municipaliteiten), zijn er Tijdelijke Administratief-Territoriale Eenheden opgericht in delen van Zuid-Ossetië waar Georgië na de burgeroorlog in 1991-1992 het gezag nog over had (vooral etnisch Georgische dorpen). Het kwam er op neer dat er tijdelijke gemeenten werden geïntroduceerd, te weten Eredvi, Koerta (beiden gesplitst van Gori) en Tigva (gesplitst van Kareli) en oostelijk daarvan Achalgori (regio Mtscheta-Mtianeti). Koerta en Eredvi komen gezamenlijk overeen met het feitelijke rurale district Tschinvali van Zuid-Ossetië, en Tigva komt overeen met het Zuid-Ossetische district district Znaur (Kornisi voor Georgiërs). Deze tijdelijke gemeenten werden in mei 2007 onder een overkoepelend door Tbilisi erkend interim gezag over Zuid-Ossetië geplaatst, de Zuid-Ossetische Administratie.[10][11][12]

Als gevolg van de oorlog in 2008 verloor Tbilisi het laatste stuk gezag over Zuid-Ossetië, waarmee deze bestuurlijke indeling vooral een papieren kwestie is geworden. Het door Tbilisi erkende bestuur over het territorium van Zuid-Ossetië, de Zuid-Ossetische Administratie, behartigt vanuit Tbilisi voornamelijk de belangen van de Georgische vluchtelingen die in speciale nederzettingen in de omgeving van Zuid-Ossetië en andere delen van Georgië wonen.[13] Deze dorpen liggen weliswaar in andere Georgisch bestuurde gemeenten maar vallen formeel onder een van de Tijdelijke Administratief-Territoriale Eenheden.[14]

Demografie

bewerken

Sjida Kartli telde op 1 januari 2023 249.829 inwoners,[3] een daling van 5% ten opzichte van de volkstelling van 2014. De urbanisatiegraad is 39,5%, waar zowel de steden als daba's onder vallen. De demografische data in deze pagina betreffen het door Georgië gecontroleerde deel.

Bevolkingsontwikkeling regio Sjida Kartli[15][4]
1959 1970 1979 1989 2002* 2002** 2014 2020 2023
Sjida Kartli 254.3805   290.819   304.268   322.423   298.917   279.119   263.382   255.124   249.829
Chasjoeri 56.741   62.491   64.701   66.820   62.714 -   52.603   51.301   50.290
Gori*** 103.445   124.743   135.694   149.759   135.456 -   125.692   121.053   118.258
Kareli*** 44.297   49.522   50.346   50.428   48.831 -   41.316   40.759   40.311
Kaspi 49.897   54.063   53.527   55.416   52.217 -   43.771   42.011   40.970
* Uit onderzoek na volkstelling 2014 is gebleken dat volkstelling 2002 8-9 procent te hoog is uitgevallen.[16]
**Gecorrigeerde data op basis van retro-projectie 1994-2014 i.s.m. VN[17]
*** Delen buiten feitelijk Georgisch gezag vanaf 2002 niet meegeteld.

Etniciteit en religie

bewerken

Volgens de volkstelling van 2014 woonden in de regio voor het overgrote merendeel Georgiërs (94,7%). De belangrijke etnische minderheden zijn Azerbeidzjanen (2,1%), Osseten (1,8%) en Armeniërs (0,8%), Russisch (0,3%) en kleinere aantallen Oekraïners, Grieken, Joden, Abchaziërs, Assyriërs en Bosja. De Osseten wonen voornamelijk in de dorpen in het landelijke gebied van de gemeenten Gori, Kaspi en Kareli langs de grens met Zuid-Ossetië.[18]

Bijna alle inwoners in de regio zijn Georgisch-Orthodox (95,9%). Andere geloofsovertuigingen zijn de islam (2,1%) en Jehova's getuigen (0,9%). Daarnaast zijn er ruim 300 protestanten en ruim 100 joden, buiten hoofdstad Tbilisi een betrekkelijk grote gemeenschap.[19]

Referenties

bewerken
Zie de categorie Shida Kartli van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.