Marneoeli (gemeente)

gemeente in Georgië

Marneoeli (Georgisch: მარნეულის მუნიციპალიტეტი) is een gemeente in het zuiden van Georgië, gelegen in de regio (mchare) Kvemo Kartli. De gemeente, waarvan de gelijknamige stad het administratieve centrum is, heeft een oppervlakte van ruim 935 km² en ligt aan de grens met Armenië. De bevolking van de gemeente met bijna 108.000 inwoners (2021[1]) bestaat voor 84% uit Azerbeidzjanen, het hoogste aandeel van alle Georgische gemeenten.

Marneoeli
მარნეულის მუნიციპალიტეტი
Gemeente in Georgië Vlag van Georgië
Vlag van Marneoeli
Wapen van Marneoeli
Kaart van Marneoeli
Situering
Regio Kvemo Kartli
Coördinaten 41°27'49"NB, 44°48'39"OL
Algemeen
Oppervlakte 935,5 km² [2]
Inwoners
(2021)
Gestegen 107.824[1]
(115,3 inw./km²)
Hoofdplaats Marneoeli
Burgemeester Kenan Omarov (2021-)
Overig
Website marneuli.gov.ge
Foto's
Gemeentehuis
Gemeentehuis
Portaal  Portaalicoon   Georgië

GeschiedenisBewerken

 
Azerbeidzjanen uit Bortsjali

De gemeente ligt in het centrale deel van de historische regio Bortsjali. Na het uiteenvallen van Koninkrijk Georgië in de 15e eeuw behoorde het gebied van de gemeente tot het Koninkrijk Kartli, dat in 1762 overging in het Koninkrijk Kartli-Kachetië. In de tussentijd kwam het gebied met de Vrede van Amasya in 1555 in Safavidisch Perzisch gecontroleerd gebied te liggen.[4] In de 18e eeuw worstelde het Koninkrijk Kartli-Kachetië zich los van de Perzische overheersing. Door het in 1784 gesloten Verdrag van Georgiejevsk tussen Kartli-Kachetië en het Russische Rijk werd het koninkrijk vanaf 1801 door Rusland ingelijfd.[5]

Het gebied werd vervolgens vanaf 1801 tot 1880 administratief ingedeeld in het Oejezd Tiflis, dat tussen 1840-1846 in het Gouvernement Georgië-Imeretië lag. Met de splitsing van dat Gouvernement in 1846 werd Oejezd Tiflis onderdeel van het Gouvernement Tiflis. In 1880 werd het Oejezd Bortsjali van het Oejezd Tiflis afgesplitst. Het huidige Marneoeli lag binnen dat Oejezd in de administratieve subdivisie oetsjastok, Russisch: yча́сток Bortsjali (Борчалинский участок), het centrale deel van het Oejezd dat de tegenwoordige gemeenten Dmanisi, Bolnisi en Marneoeli beslaat.[6]

 
Sjaoemiani, voormalige districthoofdstad

Het oejezd werd voornamelijk bewoond door Armeniërs, Pontische Grieken en Azerbeidzjanen (die destijds net als andere Turkssprekende etnische groepen als Tataren werden aangeduid). Het administratieve centrum van Bortsjali was de stad Sjoelaveri dat in de huidige gemeente Marneoeli ligt. Deze plaats heet sinds 1925 Sjaoemiani en moet niet verward worden met het zeven kilometer oostelijk gelegen dorpje Sjoelaveri dat begin 20e eeuw ontstond bij het gelijknamige treinstation tussen Marneoeli en Sadachlo. In 1929 werd Bortsjali kortstondig onderdeel van het nieuw gevormde Tiflis Okroeg, maar men kwam er al snel achter dat het drie-lagen bestuurlijke systeem niet werkte. Met de grote bestuurlijke hervorming in de Sovjet-Unie in 1930 werd het Oejezd Bortsjali gesplitst in verschillende districten die direct onder de Georgische SSR zouden vallen, waarbij het kleinere rajon Bortsjali (Russisch: Борчалинский район, Bortschalinski rajon) de huidige omvang van Marneoeli kreeg.[8]

Sjaoemiani bleef tot 1947 het bestuurlijk centrum van Bortsjali toen dat verplaatst werd naar de plaats Bortsjalo, het hedendaagse Marneoeli dat tot 1932 nog Sarvani (Georgisch: სარვანი; Azerbeidzjaans: Sarvan) heette.[9] Met deze verplaatsing in 1947 van het bestuurlijk centrum werd de naam van het rajon Bortsjalo alsmede de plaats gewijzigd naar Marneoeli. In 1964 kreeg Marneoeli stadsrechten.[10] Na de ineenstorting van de Sovjet-Unie en de onafhankelijkheid van Georgië daalden de economische omstandigheden in het land, maar de gemeente wist de grote emigratiegolf van de jaren 1990 te ontsnappen. In 1995 werd het rajon ingedeeld bij de nieuw gevormde regio (mchare) Kvemo Kartli, en is het in 2006 omgevormd naar gemeente.

GeografieBewerken

 
Chrami bij Rode Brug grens

De gemeente ligt geografisch in het Kvemo Kartli Laagland dat bepaald wordt door de Mtkvari, Algeti en Chrami rivieren die in het grensgebied met Azerbeidzjan samenvloeien. Het laagland ligt op ongeveer 300-400 meter boven zeeniveau, en het laagste punt (circa 270 meter) is bij de Tsiteli Chidi (Rode Brug) grensovergang. De Mtkvari vormt de gehele oostelijke grens van de gemeente. Het zuidwestelijk deel van de gemeente ligt in de noordelijke uitlopers van het Lokigebergte dat de grens vormt met Armenië en in de buurt van grensplaats Achkerpi een maximale hoogte bereikt van ruim 1.400 meter boven zeeniveau. De noordgrens van Marneoeli wordt gevormd door de Jaghloejaheuvelrug, dat een maximale hoogte bereikt van 765 meter boven zeeniveau en ondanks de geringe relatieve hoogte aanwezig is in het landschap.[11] De gemeente vormt de overgang van een groen gematigd landklimaat naar een meer semi-woestijn klimaat dat in het oost-Georgische grensland met Azerbeidzjan te vinden valt.

Marneoeli grenst aan vier gemeenten, te weten in het westen Bolnisi, in het noordenwesten Tetritskaro en in het noordoosten en oosten aan Gardabani en de stadsgemeente Roestavi. In het zuiden ligt de grens met Armenië en Azerbeidzjan, en naar beide landen zijn open grensovergangen (zie Verkeer). Het is daarmee de enige gemeente in Georgië met zowel meerdere grensovergangen en als grensovergangen naar twee buurlanden.

DemografieBewerken

 
Moskee in Imiri

Begin 2021 telde de gemeente Marneoeli 107.824 inwoners,[1] een stijging van ruim 3% (3.524) ten opzichte van de volkstelling van 2014.[2] Dit komt vooral door de bevolkingsaanwas van 3.393 (16,8%) in de hoofdplaats Marneoeli in diezelfde periode. In 2021 bedroeg de urbanisatiegraad bijna 21%.

De bevolking van Marneoeli bestaat in grote meerderheid uit Azerbeidzjanen (83,8%), gevolgd door Georgiërs (8,6%) en Armeniërs (7,0%). Kleine minderheidsgroepen zijn ongeveer 200 Russen (0,2%), Grieken (0,2%), en enkele tientallen Oekraïners, Osseten en Assyriërs. Er zijn slechts enkele dorpen met een (grote) Georgische meerderheid: Saimerlo, Tamarisi en Tsereteli. De geloofsovertuiging in de gemeente volgt de ethische samenstelling, met 83,2% moslims, de Azerbeidzjaanse bevolkingsgroep, gevolgd door volgers van de Georgisch-Orthodoxe Kerk (9,37%), Armeens-Apostolische Kerk (4,3%). Kleinere geloofsgemeenschappen zijn katholieken (1,1%) en ruim 100 jehova's.

Bevolkingsontwikkeling van de gemeente Marneoeli
1897 1922 1923 1926 1939 1959 1970 1979 1989 2002[12] 2014 2021
Gemeente Marneoeli - - - - 48.970   72.155   91.054   99.867   124.332   118.221   104.300   107.824
Marneoeli [13] - - - - 4.233   12.400   15.829   19.568   27.557   20.065   20.211   23.604
Kizilajlo (dorp) - - 1.435 - - - 4.500 5.298 - 7.124   7.291 -
Sadachlo (dorp) - - 1.839 - - - 5.185 6.756 - 9.486   7.337 -
Sjaoemiani (dorp) [14] 4.553   5.112 -   5.587   6.804   7.117   5.456   5.770   6.045   3.630   3.107 -
Verantwoording data: Bevolkingsstatistiek Georgië 1897 tot heden.[15][16][17][18] Noot:[12]

Administratieve onderverdelingBewerken

De gemeente Marneoeli is administratief onderverdeeld in 17 gemeenschappen (თემი, temi) met in totaal 77 dorpen (სოფელი, sopeli). Er is één stad (ქალაქი, kalaki).[2]

De gemeente heeft relatief grote dorpen die in andere gemeentes eerder tot daba zouden zijn bestempeld. De voormalige district hoofdstad Sjaoemiani werd in 2014 gedegradeerd van 'daba tot dorp.

BestuurBewerken

De gemeenteraad (Georgisch: საკრებულო, sakrebulo) van Marneoeli is het vertegenwoordigend orgaan dat elke vier jaar via een gemengd kiesstelsel wordt gekozen. Deze bestaat sinds 2021 uit 33 leden: 22 leden worden via een proportionele lijststem gekozen en 11 leden worden gekozen door middel van een districtenstelsel.[20] In 2017 was de verhouding 15 proportioneel om 20 districtszetels.

Bij de gemeentelijke verkiezingen van oktober 2021 werd Kenan Omarov van Georgische Droom met 68,0% van de stemmen gekozen tot burgemeester. De 11 districtszetels zijn allen naar kandidaten van Georgische Droom gegaan. De Georgische Droom behaalde de meeste proportionele stemmen (64,8%), gevolgd door Verenigde Nationale Beweging (26,5%). Zeven andere partijen haalden de kiesdrempel van 3% niet.[21][22]

Partij 2017 [23] 2021 [24] Samenstelling Sakrebulo (zetels per partij)
  Georgische Droom (GD) 31 27                                                      
  Verenigde Nationale Beweging (UNM) 1 6          
  Europees Georgië (EG) 3
Total 35 33  

BezienswaardighedenBewerken

 
Tserakviklooster

Er zijn in de gemeente vele historische monumenten, door de rijke geschiedenis en het belang van het gebied. Enkele bezienswaardigheden zijn:

  • Kvemo Tserakvi klooster. Een middeleeuws klooster met verschillende kerken en bouwwerken.[25]
  • Sjoelaverifort. Van dit middeleeuwse fort op een prominente kalksteenrots boven het gelijknamige stadje is weinig over. Wel biedt de locatie een zeer weids uitzicht over de verder vlakke omgeving.
  • Choedzjabi klooster (Armeens: Koetsjap). Dit is een 13e eeuws klooster met een kerk in het Georgisch-Armeense grensgebied bij Achkerpi.[26] De locatie wordt betwist tussen de twee landen. In 2005 werd een Georgische cameraploeg door Armeense grenswachten onder vuur werd genomen, en sindsdien is de locatie onder Armeense controle.[27]
  • Chorakert. Een 12e-13e eeuwse kerk en kloostercomplex in het Georgisch-Armeense grensgebied bij Achkerpi, ruim 2 kilometer ten zuiden van het dorp Tsjanachtsji aan de linkerzijde van de rivier Sjoelaveri.[26][28] Chorakert is alleen vanaf Georgische zijde bereikbaar.[29]

VervoerBewerken

Door de gemeente passeren drie Georgische routes van internationaal belang, de S4 (E60), S6 (E117) en de S7 (E001). Deze verbinden Tbilisi met de buurlanden Armenië en Azerbeidzjan. Verder lopen er diverse nationale routes door de gemeente, zoals de Sh33 die de stad Marneoeli verbindt met Tetritskaro en Tsalka. De nationale route Sh37 verbindt Sadachlo met een secundaire grensovergang naar Armenië, bij Achkerpi. De gemeente kent drie grensovergangen, waarvan twee naar Armenië (Sadachlo en Achkerpi), en een naar Azerbeidzjan (Tsiteli Chidi, Rode Brug).

De internationale spoorlijn Tbilisi - Gjoemri - Jerevan loopt via Marneoeli door de gemeente, parallel aan de wegen S6 en S7 naar de Armeense grensovergang bij Sadachlo. Er is een frequente nachtverbinding tussen Tbilisi en Jerevan. De lijn Marneoeli - Bolnisi - Kazreti is niet meer in gebruik voor passagiersvervoer.

Zie ookBewerken

Commons heeft mediabestanden in de categorie Gemeente Marneoeli.