Aspindza (gemeente)

gemeente in Georgië

Aspindza (Georgisch: ასპინძის მუნიციპალიტეტი) is een gemeente in het zuiden van Georgië met ongeveer 10.500 inwoners (2021[1]), gelegen in de regio Samtsche-Dzjavacheti. De gemeente, waarvan de gelijknamige nederzetting met stedelijk karakter (daba) het administratieve centrum is, heeft een oppervlakte van bijna 825 km² en ligt in een berglandschap dat de westelijke grens vormt van het Dzjavacheti hoogland plateau. De belangrijkste weg door de gemeente is de S11 die Achaltsiche met Armenië verbindt. In de gemeente liggen enkele van de belangrijkste Georgische toeristische attracties, Vardzia en Fort Chertvisi.

Aspindza
ასპინძის მუნიციპალიტეტი
Gemeente in Georgië Vlag van Georgië
Vlag van Aspindza
Wapen van Aspindza
Kaart van Aspindza
Situering
Regio Samtsche-Dzjavacheti
Coördinaten 41°34'26"NB, 43°15'22"OL
Algemeen
Oppervlakte 825 km² [2]
Inwoners
(2021)
Gestegen 10.587[1]
(13,2 inw./km²)
Hoofdplaats Aspindza
Burgemeester Rostom Magraqvelidze (2021-)
Portaal  Portaalicoon   Georgië

GeschiedenisBewerken

 
Oejezd Achaltsiche

De huidige gemeente Aspindza lag in het vorstendom Samtsche (Samtsche-Saatabago, of ook wel Mescheti) dat aanvankelijk in de 15 eeuw onafhankelijk werd van het Koninkrijk Georgië, maar in de 16e eeuw door zowel het Ottomaanse Rijk als Safavidisch Perzië werd bevochten, met name het oostelijke deel. Met de Vrede van Amasya in 1555 kwam Aspindza in Perzisch gecontroleerd gebied te liggen.[4] In de 17e eeuw kwam het gebied onder Ottomaanse controle,[5] en werd het onderdeel van het Eyalet van Çıldır (of ook Pasjalik Achaltsiche).[6]

In de 18e eeuw werd het gebied wederom betwist toen het Georgische Koninkrijk Kartli-Kachetië zich los probeerde te worstelen van zowel de Perzen als de Turken. Dit liep met Russische steun uit op een fiasco bij Aspindza (Slag bij Aspindza) waardoor het gebied onder Turks gezag bleef.[7] Gedurende de eerste fase van de Russische annexatie van Georgische gebieden in het begin van de 19e eeuw lag Aspindza nog in het Ottomaanse Rijk. Na de Russisch-Turkse Oorlog (1828-1829) en het Verdrag van Adrianopel kwam Aspindza en omgeving onder Russisch gezag te staan.[8]

 
Aspindza wordt gedomineerd door rivierkloven

Het huidige gebied werd vervolgens vanaf 1840 voor het grootste deel administratief onderdeel van het Oejezd Achaltsiche, dat korte tijd deel uitmaakte van het samengevoegde Gouvernement Georgië-Imeretië. Het Oejezd Achaltsiche werd met de splitsing van dat Gouvernement in 1846 bij het Gouvernement Koetais ingedeeld, om vervolgens in 1867 bij het Gouvernement Tiflis ingedeeld te worden.[9] Het Oejezd Achaltsiche was onderverdeeld in drie gemeentelijke districten (oetsjastok, Russisch: yча́сток), waarbij het gebied van de huidige gemeente Aspindza onderdeel was van de oostelijke delen van de gemeentelijke districten Oeravel (Уравельский участок) en Atschoer (Ацхурский участок). Deze indeling bleef feitelijk bestaan tot de Sovjet verovering van de Democratische Republiek Georgië in 1921 en de administratieve hervorming in 1930. Toen werd het onafhankelijke Rajon Aspindza afgesplitst, dat feitelijk nu nog als gemeente bestaat (tussen 1930 en 1933 onder de naam Toloshi). Na de onafhankelijkheid van Georgië werd het district in 1995 ingedeeld bij de nieuw gevormde regio (mchare) Samtsche-Dzjavacheti, en is in 2006 het district omgevormd naar gemeente.

GeografieBewerken

 
Vardzia met uitzicht op Mtkvari

Aspindza grenst in het westen aan de gemeente Achaltsiche, in het noorden aan Bordzjomi, in het oosten aan de gemeente Achalkalaki en langs de zuidkant ligt Turkije. Hier is geen grensovergang mee. Het oostelijk deel van de gemeente ligt in het uiteinde van het Dzjavacheti hoogland plateau dat wordt begrensd door de rivier Mtkvari die in een diepe kloof vanaf Turkije door de gemeente stroomt. Bij Chertvisi zijn de Mtkvari en Paravani kloven bijna 500 meter diep, en ligt het hoogland op ongeveer 1.600-1.700 meter boven zeeniveau. Het noordelijk deel van de gemeente ligt in het Trialetigebergte met een hoogste punt van 2.850 meter (berg Sjaviklde) terwijl in het zuidelijke grensland met Turkije het Eroesjeti Hoogland ligt met een hoogste punt van 2.964 meter boven zeeniveau (berg Goembati).[10] Langs deze route ligt ook het historische gezondheidsoord en spa Abastoemani. Door de gemeente stromen ook diverse linker zijrivieren van de Mtkvari, waarvan de Kvabliani de belangrijkste is.

DemografieBewerken

Begin 2021 telde de gemeente Aspindza 10.587 inwoners,[1] een geringe stijging ten opzichte van de volkstelling van 2014.[2] De bevolking van Aspindza bestaat voor ruim 86% uit Georgiërs. De veruit grootste etnische minderheid zijn de Armeniërs die ruim 13% van de bevolking uitmaken. Zij wonen vrijwel allemaal in het dorpje Damala, net buiten de hoofdplaats Aspindza. Verder wonen er enkele Russen, Osseten, Oekraïners en Pontische Grieken. De bevolking bestaat voor 74,8% uit volgers van de Georgisch-Orthodoxe Kerk en 11,6% moslim Georgiërs gevolgd door volgers van de Armeens-Apostolische Kerk (bijna 10%), katholieken (2,3%) en een kleine gemeenschap van enkele tientallen jehova's.

Bevolkingsontwikkeling van de gemeente Aspindza
1886 1917 1923 1939 1959 1970 1979 1989 2002[11] 2014 2021
Gemeente Aspindza - - - 32.644   11.265   12.494   12.264   13.262   13.010   10.372   10.587
Aspindza - 553   679   1.461   1.609   2.550   2.877   3.711   3.243   2.793   2.648
Verantwoording data: Bevolkingsstatistiek Georgië 1897 tot heden.[12][13][14][15] Noot:[11]

In november 1944 werden de Mescheten, een Turkssprekende etnische groep van overwegend moslimgeloof die in dit gebied woonden, naar Centraal-Aziatische Sovjetrepublieken gedeporteerd als onderdeel van een stalinistische hervestigingsoperatie.[17] De Mescheten vormden op dat moment tweederde van de bevolking van het rajon (1939: 21.612 van de 32.644 inwoners).[15] In 1959 was het district 21.000 inwoners armer, waarbij nauwelijks mensen met een Turkse identiteit werden geteld. Pogingen om hen in het onafhankelijke Georgië terug te laten keren lopen stroef, en ondervindt lokale weerstand.[18][19]

BestuurBewerken

 
Het stadje Aspindza

De gemeente Aspindza is administratief onderverdeeld in 12 gemeenschappen met in totaal 24 dorpen en de nederzetting met stedelijk karakter (daba), te weten het administratieve centrum Aspindza. De gemeenteraad (Georgisch: საკრებულო, sakrebulo) van Aspindza is het vertegenwoordigend orgaan dat elke vier jaar via een gemengd kiesstelsel wordt gekozen. Deze bestaat sinds 2021 uit 30 leden: 20 leden worden via een proportionele lijststem gekozen en 10 leden worden gekozen door middel van een districtenstelsel.[20] In 2017 was de verhouding 15 proportioneel om 12 districtszetels.

Bij de gemeentelijke verkiezingen van oktober 2021 werd Rostom Magraqvelidze van Georgische Droom met 68,2% van de stemmen voor een tweede termijn gekozen tot burgemeester. De tien districtszetels zijn naar kandidaten van Georgische Droom (9) en Verenigde Nationale Beweging (1) gegaan. De Georgische Droom behaalde de meeste proportionele stemmen (61,3%), gevolgd door Verenigde Nationale Beweging (24,6%), Europees Georgië (3,4%) en Lelo voor Georgië (3,2%). Vijf andere partijen haalden de kiesdrempel van 3% niet.[21][22]

Partij 2017 [23] 2021 [24] Samenstelling Sakrebulo (zetels per partij)
  Georgische Droom (GD) 22 22                                          
  Verenigde Nationale Beweging (UNM) 1 6          
  Europees Georgië (EG) 2 1  
  Lelo voor Georgië 1  
  Alliantie van Patriotten (AP) 2
Total 27 30  

BezienswaardighedenBewerken

 
Weg door de Paravani en Mtkvari rivierkloof

In de gemeente zijn diversebezienswaardigheden:

  • Grottenkloosterstad Vardzia. Een van de historische en toeristische hoogtepunten in het land.
  • Fort Chertvisi, een middeleeuws fort op een rots bij de samenvloeiing van de rivieren Paravani en Mtkvari.

VervoerBewerken

De belangrijkste doorgaande route door de gemeente is de S11 / E691 die Achaltsiche met Armenië verbindt. In de late Sovjet periode was deze weg onderdeel van de A306 Sovjet hoofdroute. Bij Fort Chertvisi takt de nationale route Sh58 af naar Vardzia. Er zijn geen treinstations in de buurt.

Zie ookBewerken

Commons heeft mediabestanden in de categorie Gemeente Aspindza.