Achaltsiche (gemeente)

gemeente in Georgië

Achaltsiche (Georgisch: ახალციხის მუნიციპალიტეტი) is een gemeente in het zuiden van Georgië met ongeveer 39.000 inwoners (2021[1]), gelegen in de regio Samtsche-Dzjavacheti. De gemeente, waarvan de gelijknamige stad het administratieve centrum is, heeft een oppervlakte van ruim 1010 km² en is omgeven door bergen. De Mtkvari is de belangrijkste rivier door de gemeente, waarlangs ook de internationaal belangrijke hoofdwegen S8 en S11 liggen die Georgië met Turkije en Armenië verbinden.

Achaltsiche
ახალციხის მუნიციპალიტეტი
Gemeente in Georgië Vlag van Georgië
Vlag van Achaltsiche
Wapen van Achaltsiche
Kaart van Achaltsiche
Situering
Regio Samtsche-Dzjavacheti
Coördinaten 41°38'20,0"NB, 42°59'10,0"OL
Algemeen
Oppervlakte 1010,4 km² [2]
Inwoners
(2021)
Gedaald 39.463[1]
(39,0 inw./km²)
Hoofdplaats Achaltsiche
Burgemeester Irakli Lazarasjvili (2021-)
Overig
Website akhaltsikhe.gov.ge
Portaal  Portaalicoon   Georgië

GeschiedenisBewerken

 
Oejezd Achaltsiche en vorming district Adigeni (links)

De huidige gemeente Achaltsiche lag in de middeleeuwen in het vorstendom Samtsche (Samtsche-Saatabago, of ook wel Mescheti) dat aanvankelijk in de 15 eeuw onafhankelijk werd van het Koninkrijk Georgië, maar in de 16e eeuw door zowel het Ottomaanse Rijk als Safavidisch Perzië werd bevochten, met name in de omgeving van Achaltsiche en Adigeni. Met de Vrede van Amasya in 1555 kwam Achaltsiche in Perzisch gecontroleerd gebied te liggen niet ver van de bestandslijn met het Ottomaanse Rijk.[4] In de 17e eeuw kwam het gebied onder Ottomaanse controle,[5] en werd het onderdeel van het Eyalet van Çıldır (of ook Pasjalik Achaltsiche).[6]

In de 18e eeuw werd het gebied wederom betwist toen het Georgische Koninkrijk Kartli-Kachetië zich los probeerde te worstelen van zowel de Perzen als de Turken. Dit liep met Russische steun uit op een fiasco bij Aspindza en bleef het gebied onder Turks gezag.[7] Gedurende de eerste fase van de Russische annexatie van Georgische gebieden in het begin van de 19e eeuw lag Achaltsiche nog in het Ottomaanse Rijk. Na de Russisch-Turkse Oorlog (1828-1829) en het Verdrag van Adrianopel kwam Achaltsiche en omgeving onder Russisch gezag te staan.[8]

 
Gemeentelijk centrum Achaltsiche

Het gebied werd vervolgens vanaf 1840 administratief het Oejezd Achaltsiche, dat korte tijd deel uitmaakte van het samengevoegde Gouvernement Georgië-Imeretië. Het Oejezd Achaltsiche werd met de splitsing van dat Gouvernement in 1846 bij het Gouvernement Koetais ingedeeld, om vervolgens in 1867 bij het Gouvernement Tiflis ingedeeld te worden.[9] Het Oejezd Achaltsiche was onderverdeeld in drie gemeentelijke districten (oetsjastok, Russisch: yча́сток), waarbij het gebied van de huidige gemeente Achaltsiche in de westelijke delen van de gemeentelijke districten Oeravel (Уравельский участок) en Atschoer (Ацхурский участок) lag. Deze districtindeling bleef feitelijk bestaan tot de Sovjet verovering van de Democratische Republiek Georgië in 1921 en de administratieve hervorming in 1930. Toen werden andere rajons van Achaltsiche afgesplitst en kreeg Achaltsiche min of meer de huidige omvang. Na de onafhankelijkheid van Georgië werd het district in 1995 ingedeeld bij de nieuw gevormde regio (mchare) Samtsche-Dzjavacheti, en is in 2006 het district omgevormd naar gemeente. Tussen 2014 en 2017 was de stad Achaltsiche een aparte bestuurseenheid, een zogeheten "zelfbestuurde stad" (kalaki), naast de rest van de gemeente. In 2017 werd dat net als bij zes andere steden teruggedraaid omdat deze constructie te duur en inefficiënt bleek.[10]

GeografieBewerken

 
Atskoeri
 
Atskoeri fort

Achaltsiche grenst in het westen aan de gemeente Adigeni, in het noorden aan Baghdati (regio Imereti) en Bordzjomi, en in het oosten aan Aspindza. Ten slotte grens de gemeente in het zuiden aan Turkije. De gemeente wordt deels omsloten door subgebergtes van de Kleine Kaukasus met een maximale hoogte rond de 2.500 meter boven zeeniveau, namelijk het Meschetigebergte in het noorden, het Trialetigebergte in het oosten en het Erusjeti Hoogland in het zuiden. Verder wordt de geografie van Achaltsiche bepaalt door de kloof van de Mtkvari. Deze stroomt vanuit het zuidoosten naar de stad Achaltsiche, waar de Potschovi zich bij de Mtkavri voegt, om vervolgens via het noordoosten naar Bordzjomi te stromen. Deze rivierkloven hebben de oude en moderne wegen in het bergachtige gebied bepaald. De samenvloeiing van de twee rivieren ligt in de Achaltsiche depressie, een 42 kilometer lange laagte in de Mtkvari en Potschovi vallei tussen Adigeni en Bordzjomi en een breedte van maximaal 12-14 kilometer.[11] De hoogste berg van de gemeente is de Shabanibeli in het Erusjeti Hoogland, met een top van 2.646 meter boven zeeniveau.

DemografieBewerken

 
Rabati fort in Achaltsiche

Begin 2021 telde de gemeente Achaltsiche 39.463 inwoners,[1] een geringe stijging ten opzichte van de volkstelling van 2014.[2] De bevolking van Achaltsiche bestaat voor 68% uit Georgiërs. De veruit grootste etnische minderheid zijn de Armeniërs met 31%. Andere minderheden zijn enkele tientallen Russen, Grieken, Oekraïners, Osseten en enkele Abchaziërs. Qua religie bestaat de bevolking voor 68% uit volgers van de Georgisch-Orthodoxe Kerk en 17,4% is volgeling van de Armeens-Apostolische Kerk. Een andere voor Georgische begrippen grote groep zijn de katholieken (12,6%). Verder zijn er kleine aantallen volgers van de Jehova's getuigen en islam.

Bevolkingsontwikkeling van de gemeente Achaltsiche
1897 1922 1926 1939 1959 1970 1979 1989 2002[12] 2014 2021
Gemeente Achaltsiche - - - 55.490   50.420   51.907   49.836   54.747   46.134   38.895   39.463
Achaltsiche 15.357   10.153   12.328   12.180   16.868   18.972   19.742   24.570   18.452   17.903   17.070
Vale - - - - 9.629   7.326   6.244   6.305   5.031   3.646   5.215
Verantwoording data: Bevolkingsstatistiek Georgië 1897 tot heden.[13][14][15][16] Noot:[12]

In november 1944 werden de Mescheten, een Turkssprekende etnische groep van overwegend moslimgeloof die in dit gebied woonden, naar Centraal-Aziatische Sovjetrepublieken gedeporteerd als onderdeel van een stalinistische hervestigingsoperatie.[18] De Mescheten vormden op dat moment ongeveer de helft van de bevolking van het rajon Achaltsiche (1939: 28.428 van de 55.490 inwoners).[16] Pogingen om hen in het onafhankelijke Georgië terug te laten keren lopen stroef, en ondervindt lokale weerstand.[19][20]

BestuurBewerken

De gemeente Achaltsiche is administratief onderverdeeld in 14 gemeenschappen met in totaal 46 dorpen en twee steden, te weten het administratieve centrum Achaltsiche en Vale . De gemeenteraad (Georgisch: საკრებულო, sakrebulo) van Achaltsiche is het vertegenwoordigend orgaan dat elke vier jaar via een gemengd kiesstelsel wordt gekozen. Deze bestaat sinds 2021 uit 39 leden: 26 leden worden via een proportionele lijststem gekozen en 13 leden worden gekozen door middel van een districtenstelsel.[21] In 2017 was de verhouding 15 proportioneel om 18 districtszetels.

Bij de gemeentelijke verkiezingen van oktober 2021 werd Irakli Lazarasjvili van Georgische Droom met 57,0% van de stemmen gekozen tot burgemeester. De 13 districtszetels zijn naar kandidaten van Georgische Droom (12) en Europees Georgië (1) gegaan. De Georgische Droom behaalde de meeste proportionele stemmen (54,8%), gevolgd door Verenigde Nationale Beweging (28,91%) en Voor Georgië (6,4%). Zeven andere partijen haalden de kiesdrempel van 3% niet.[22][23]

Partij 2017 [24] 2021 [25] Samenstelling Sakrebulo (zetels per partij)
  Georgische Droom (GD) 28 28                                                      
  Verenigde Nationale Beweging (UNM) 2 8              
  Voor Georgië 2    
  Europees Georgië (EG) 3 1  
Total 33 39  

BezienswaardighedenBewerken

 
Turkije is niet ver weg

In de gemeente zijn diverse historische bezienswaardigheden, maar de belangrijkste zijn:

  • Rabati kasteel in de stad Achaltsiche. Historische burcht met verschillende bouwperiodes dat in 2010-12 grondig is gerestaureerd.[26]
  • Atskoeri fort. Een laat middeleeuws fort langs de Mtkvari en de S8.

VervoerBewerken

De belangrijkste doorgaande wegen door de gemeente zijn de Georgische routes van internationaal belang S8 en S11. De S8 verbindt centraal Georgië en Tbilisi met Turkije via de stad Achaltsiche, terwijl de S11 vanaf laatstgenoemde stad naar Armenië leidt. De Europese weg E692 valt samen met de S11 en het stukje S8 van Achaltsiche naar de Turkse grensovergang bij Vale. Deze grensovergang ligt formeel in de gemeente Adigeni.

Het oostelijk uiteinde van de nationale route Sh1 ligt in de gemeente. Deze regionale hoofdroute verbindt Batoemi met Achaltsiche via de 2027 meter hoge Goderdzi-pas. In de late Sovjet periode was deze weg onderdeel van de A306 Sovjet hoofdroute.

Sinds medio 2012 rijden er geen passagierstreinen meer over het traject Bordzjomi - Achaltsiche - Vale.

Zie ookBewerken

Commons heeft mediabestanden in de categorie Gemeente Achaltsiche.