Doesjeti (gemeente)

gemeente in Georgië
(Doorverwezen vanaf Doesjeti (district))

Doesjeti (Georgisch: დუშეთის მუნიციპალიტეტი) is een gemeente in het noorden van Georgië met ruim 26.000 inwoners (2022[1]), gelegen in de regio (mchare) Mtscheta-Mtianeti. De gemeente, waarvan de gelijknamige stad het bestuurlijke centrum is, heeft een oppervlakte van ruim 2981 km² en grenst voor een groot deel aan zowel de afscheidingsregio Zuid-Ossetië als Rusland. De Aragvi rivier heeft zijn bron in de gemeente en stroomt er van noord naar zuid doorheen.

Doesjeti
დუშეთის მუნიციპალიტეტი
Gemeente in Georgië Vlag van Georgië
Vlag van Doesjeti
Wapen van Doesjeti
Kaart van Doesjeti
Situering
Regio Mtscheta-Mtianeti
Coördinaten 42°5'NB, 44°42'OL
Algemeen
Oppervlakte 2981,5 km² [2]
Inwoners
(2022)
Gedaald 26.130[1]
(8,8 inw./km²)
Hoofdplaats Doesjeti
Burgemeester Giorgi Inasjvili (2021-)
Overig
Website dusheti.gov.ge
Foto's
De stad Doesjeti, centrum van de gemeente
De stad Doesjeti, centrum van de gemeente
Portaal  Portaalicoon   Georgië

GeschiedenisBewerken

 
Gouvernement Tiflis: Oejezd Doesjeti middenboven (1886)

Na het uiteenvallen van het Koninkrijk Georgië in de 15e eeuw lag het gebied van de gemeente verspreid over de koninkrijken Kartli en Kachetië, die in 1762 samengingen als Koninkrijk Kartli-Kachetië. Het gebied lag verdeeld over verschillende (historische) regio's: Chevsoeretië, Psjavi, Mtioeleti, Goedamakari en een deel van Sjida Kartli. Pas met de Russische annexatie van Transkaukasië vanaf 1801 kwam de naam Doesjeti op als een bestuurlijke eenheid. De annexatie van het koninkrijk Kartli-Kachetië had als eerste zijn beslag, en werd hervormd als Gouvernement Georgië met vijf oejezd (districten, ook wel mazra genoemd in het Georgisch), waarvan Doesjeti er tot 1840 een was.[3] De stad Doesjeti werd het bestuurlijk centrum. Het oejezd omvatte een groter gebied dan de hedendaagse gemeente.

In 1840 hield dit oejezd op te bestaan met de vorming van het grote Gouvernement Georgië-Imeretië, de herschikking van de oejezden en vervolgens de splitsing van het gouvernement in 1846. In 1867 werd het oejezd Doesjeti heropgericht in het Gouvernement Tiflis,[3] en omvatte het uiteindelijk een deel van de huidige gemeente aangevuld met de moderne gemeenten Mtscheta, Kazbegi (regio Chevi) en Achalgori. Het noorden van de huidige gemeente, de historische regio's Chevsoeretië en Psjavi, vielen onder het oejezd Tianeti.

Tussen 1924 en 1929 maakte het oejezd Tianeti deel uit van Doesjeti.[4] Met de grote bestuurlijke herinrichting in 1929-1930 onder het Sovjetregime werd Doesjeti als rajon (district) kortstondig onderdeel van oejezd Tiflis, waarna het in 1930 een zelfstandig rajon werd met het huidige gebied.[5] In 1995 werd het district ingedeeld bij de nieuw gevormde regio (mchare) Mtscheta-Mtianeti, en werd in 2006 het district omgevormd naar gemeente.

GeografieBewerken

 
Tsjaoechimassief bij het dorp Rosjka

De gemeente Doesjeti strekt zich in noord-zuid richting uit over ruim 80 kilometer, een groot en zeer bergachtig gebied. Het wordt in grote mate geografisch bepaald door het stroomgebied van de Aragvirivieren en verschillende subgebergtes van de Grote Kaukasus. De gemeente ligt ook deels aan de Europese kant van de Kaukasus bergkam, aan de noordkant van de Kaukasus waterscheiding. De westelijke begrenzing van de gemeente wordt geografisch bepaald door het Lomisigebergte, terwijl de Mtioeleti- en Goedamakarigebergtes, vernoemd naar de historische regio's Mtioeleti en Goedamakari, in noord-zuid richting door de gemeente lopen en de verschillende takken van de Aragvirivier scheiden. De bergkam van de Grote Kaukasus is de geografische scheiding van de historische regio Chevsoeretië dat tegenwoordig het noordelijke deel van Doesjeti vormt. Het Kartligebergte is tenslotte de oostelijke geografische begrenzing met Tianeti.

Het zuiden van de gemeente wordt begrensd door de voetheuvels aan de rand van de Sjida Kartli Vlakte. Dit is het laagste deel van de gemeente dat in het dal van de Aragvi op 550 meter boven zeeniveau ligt. Naar het noorden toe lopen de dalhoogtes op tot ruim boven de 2.000 meter boven zeeniveau. In de graad van de Grote Kaukasus liggen de hogere toppen van de gemeente, waaronder in het Tsjaoechimassief: de 3842 meter hoge Noord-Tsjaoechi op de grens met de gemeente Kazbegi. Hier zijn ook enkele kleine gletsjers te vinden.[6] De hoogste berg bevindt zich echter op de grens met Rusland, in het Moetsogebergte en reikt tot 4.082 meter boven zeeniveau.

Doesjeti grenst aan de westkant geheel aan het feitelijke Zuid-Osseetse district Achalgori (Leningor) en in de zuidwestelijke punt aan de gemeente Kaspi (regio Sjida Kartli). In het zuiden grenst de gemeente aan Mtscheta, het grootste deel van het oosten aan Tianeti en in het noordoosten aan Achmeta (regio Kacheti.In het noorden grenst de gemeenta aan Rusland en de gemeente Kazbegi.

DemografieBewerken

Begin 2022 telde de gemeente Doesjeti 26.130 inwoners,[1] een stijging van 1,8% ten opzichte van de volkstelling van 2014.[2] De bevolking van Doesjeti bestaat in overgrote mate uit Georgiërs (97,2%). De Osseten zijn de tweede grootste etnische groep (2,4%, ruim 600). Andere etniciteiten in marginale aantallen zijn Russen, Armeniërs, Oekraïners en Pontische Grieken. De bevolking bestaat vrijwel geheel uit volgers van de Georgisch-Orthodoxe Kerk. In 2014 werden verder 170 jehova's en enkele tientallen protestanten geregistreerd.

De Osseten wonen vrijwel allemaal in de dorpen van de Mtsjadidzjvari gemeenschap (temi), bij de zuidoosthoek van Zuid-Ossetië.

Bevolkingsontwikkeling van de gemeente Doesjeti
1897 1923 1939 1959 1970 1979 1989 2002[7] 2014 2021 2022
Gemeente Doesjeti - - - 37.778   37.096   37.199   37.390   33.636   25.659   26.328   26.130
Doesjeti (stad) 2.566   1.510   3.717   5.444   4.993   7.424   8.439   7.315   6.167   6.864   6.837
Zjinvali (daba) - 138 - - - 2.385   3.867   1.929   1.828   2.155   2.192
Pasanaoeri (daba) - 338 - - 1.837   1.813   2.182   1.583   1.148   1.151   1.131
Verantwoording data: Bevolkingsstatistiek Georgië 1897 tot heden.[8][9][10][11] Noot:[7]

Administratieve onderverdelingBewerken

De gemeente Doesjeti is administratief onderverdeeld in 17 gemeenschappen (თემი, temi) met in totaal 287 dorpen (სოფელი, sopeli). Er zijn twee nederzetting met een stedelijk karakter (დაბა, daba) en één stad (ქალაქი, kalaki).[2]

BestuurBewerken

 
Gemeentehuis in Doesjeti

De gemeenteraad (Georgisch: საკრებულო, sakrebulo) van Doesjeti is het vertegenwoordigend orgaan dat elke vier jaar via een gemengd kiesstelsel wordt gekozen. Deze bestaat sinds 2021 uit 33 leden: 22 leden worden via een proportionele lijststem gekozen en 11 leden worden gekozen door middel van een districtenstelsel.[13] In 2017 was de verhouding 15 proportioneel om 19 districtszetels.

Bij de gemeentelijke verkiezingen van oktober 2021 werd Giorgi Inasjvili van Georgische Droom met 78.3% van de stemmen gekozen tot burgemeester, via een tweede ronde tegen een kandidaat van Verenigde Nationale Beweging. De opkomst voor deze tweede ronde was slechts 20,4%. Alle 11 districtszetels zijn naar kandidaten van Georgische Droom gegaan. Deze partij behaalde de meeste proportionele stemmen (53,0%), gevolgd door Verenigde Nationale Beweging (20,9%), Voor Georgië (9,6%), Lelo (4,0%), Georgische Arbeiderspartij (3,9%) en Alliantie van Patriotten (3,1%). Zes andere partijen haalden de kiesdrempel van 3% niet.[14][15]

Partij 2017 [16] 2021 [17] Samenstelling Sakrebulo (zetels per partij)
  Georgische Droom (GD) 24 23                                              
  Verenigde Nationale Beweging (UNM) 2 5        
  Voor Georgië 2    
  Lelo voor Georgië 1  
  Alliantie van Patriotten (AP) 1 1  
  Georgische Arbeiderspartij 2 1  
  Europees Georgië (EG) 1
  Onafhankelijk Raadslid 1
Total 34 33  

BezienswaardighedenBewerken

Het gebied dat Doesjeti omvat kent een rijke cultuur-historische geschiedenis en kent veel monumenten. Daarnaast is er veel natuurschoon.

  • Ananoeri, fort uit de 16e-18e eeuw, fraai gelegen aan het Zjinvali Reservoir, met kerk. Een van de fraaiste monumenten uit het feodale tijdperk van Georgië, direct gelegen aan de Georgische Militaire Weg.[18]
  • Foedznari Maagd Maria kerk uit de 13e eeuw. De oudste koepelkerk in Mtianeti. De kerk is na 2017 geheel gerestaureerd.[19]
  • Sjatili, een middeleeuws versterkt dorp dat bestaat uit circa zestig woontorens. Het ligt aan de Georgisch-Tsjetsjeense grens.
  • Psjav-Chevsoereti Nationaal Park, een nationaal park dat in de bergen in het noorden van de gemeente ligt en de historische regio's Psjavi en Chevsoeretië beslaat.[20]
  • Lomisakerk, een 9e-10e eeuwse hallenkerk op de bergkam van het Lomisagebergte op circa 2.200 meter boven zeeniveau, op de grens met Zuid-Ossetië. Hier wordt elk jaar op de eerste woensdag na pinksteren het Lomisobafestival gehouden.[21]

VervoerBewerken

Door de gemeente passeert een van de belangrijkste transport corridors in Georgië: de historische Georgische Militaire Weg, of ook wel de route van internationaal belang S3 / (E117). Deze weg verbindt Tbilisi met Rusland. Deze weg is ook van belang voor Armeens-Russisch verkeer. Andere belangrijke wegen in de gemeente zijn onder andere de nationale routes Sh26 naar Sjatili en Moetso over de 2.689 meter hoge Datvisjvari-pas, over de Grote Kaukasus waterscheiding. Maar ook de Sh27 naar Tianeti en Kacheti.

Zie ookBewerken

Commons heeft mediabestanden in de categorie Gemeente Doesjeti.