Armeens

taal

Het Armeens (Հայերեն, hayerēn) is een zelfstandige tak van de Indo-Europese taalfamilie. Het Armeens is de ambtstaal van de republiek Armenië en de opstandige Azerbeidzjaanse deelrepubliek Nagorno-Karabach. Daarnaast wordt de taal ook gesproken door zo'n 6 miljoen mensen in de Armeense diaspora.

Armeens
(Հայերեն)
Gesproken in Vlag van Armenië Armenië
Vlag van Azerbeidzjan Azerbeidzjan
Vlag van Georgië Georgië
Vlag van Rusland Rusland
Vlag van Turkije Turkije
Vlag van Cyprus Cyprus
Vlag van de Verenigde Staten Verenigde Staten
Vlag van Frankrijk Frankrijk
Vlag van Iran Iran
Vlag van Roemenië Roemenië
Vlag van Oekraïne Oekraïne
Vlag van Polen Polen
Vlag van Hongarije Hongarije
Vitaliteit Veilig
Sprekers 9.000.000
Rang 87
Taalfamilie
Alfabet Armeens
Officiële status
Officieel in
Taalcodes
ISO 639-1 hy
ISO 639-2 arm/hye
ISO 639-3 hye
Verspreiding van het Armeens
Portaal  Portaalicoon   Taal
Een spreker van het Armeens.

Er zijn drie vormen van het Armeens.

VerspreidingBewerken

  Zie Armeense diaspora voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Het Armeens heeft ongeveer 9 miljoen sprekers. Daarvan wonen er iets meer dan 3 miljoen in Armenië en zo'n 140.000 in Nagorno-Karabach. Daarnaast zijn er Armeense minderheden in o.a. Rusland (2.900.000), de Verenigde Staten (1.500.000), Syrië (320.000), Georgië (248.900), Iran (170.800), Libanon (150.000), Oekraïne (100.000), Frankrijk (70.000), Duitsland (60.000), Turkije (60.000), Irak (60.000), Canada (35.700), Jordanië (8.000), Israël (3.000) en Cyprus (2.740).

VerwantschapBewerken

Het Armeens vormt een zelfstandige tak binnen de Indo-Europese talen. Binnen de taalfamilie maakt het Armeens wellicht deel uit van de satemtalen, maar die indeling is omstreden.

Vergelijking met andere Indo-Europese talen
Nederlands Armeens Sanskriet Avestisch Litouws Oudkerkslavisch Grieks Latijn Oudiers Gotisch P.I.E.
acht ութ
(utʿ)
अष्ट
(aṣṭá)
𐬀𐬱𐬙𐬀
(ašta)
aštuoni осмь
(osmĭ)
ὀκτώ
(októ)
octo ocht 𐌰𐌷𐍄𐌰𐌿
(ahtau)
*oḱtṓw
broer եղբայր
(ełbayr)
भ्रातृ
(bhrā́tṛ)
𐬠𐬭𐬁𐬙𐬀𐬭
(brātar)
brolis братръ
(bratrŭ)
φράτηρ
(phráter)
frater bráthair 𐌱𐍂𐍉𐌸𐌰𐍂
(brōþar)
*bʰréh₂tēr
deur ութ
(duṙʿ)
द्वार्
(dvā́r)
𐬛𐬬𐬀𐬭𐬆𐬨
(dvarəm)
durys дворъ
(dvorŭ)
θύρα
(thýra)
foris doras 𐌳𐌰𐌿𐍂
(daur)
*dʰwṓr / *dʰwer-
hart սիրտ
(sirt)
हृदय
(hṛdaya)
𐬰𐬆𐬭𐬆𐬛
(zərəd)
širdis срьдьце
(srĭdĭce)
καρδία
(kardía)
cor croí 𐌷𐌰𐌹𐍂𐍄𐍉
(hairtō)
*ḱḗr / *ḱr̥d-
hond շուն
(šun)
श्वन्
(śvā́)
𐬯𐬞𐬁
(spā)
šuo сѫка
(sǫka)
κύων
(kýon)
canis 𐌷𐌿𐌽𐌳𐍃
(hunds)
*ḱwṓn
nieuw նոր
(nor)
नव
(nava)
𐬥𐬀𐬎𐬎𐬀
(nauua)
naujas новъ
(novŭ)
νέος
(néos)
novus núa 𐌽𐌹𐌿𐌾𐌹𐍃
(niujis)
*néwos / *néwyos

SpraakkunstBewerken

Het Armeens heeft zeven naamvallen (nominatief, accusatief, locatief, genitief, datief, ablatief en instrumentalis), maar geen geslacht. De meeste oude synthetische werkwoordsvormen zijn vervangen door analytische constructies met een hulpwerkwoord. De gebruikelijke woordvolgorde is SVO. Het gebruik van de aanvoegende wijs is beperkt tot de tegenwoordige en verleden tijd. Het onbepaald lidwoord staat in het Oost-Armeens voor het zelfstandig naamwoord, in het West-Armeens erachter. Het bepaald lidwoord is in beide varianten een achtervoegsel.

SchriftBewerken

  Zie Armeens alfabet voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Het Armeens heeft een eigen alfabet, dat in de 5e eeuw werd ontworpen door de monnik Mesrop Masjtots.

Armeens alfabet
Hoofdletter Ա Բ Գ Դ Ե Զ Է Ը Թ Ժ Ի Լ Խ Ծ Կ Հ Ձ Ղ Ճ Մ Յ Ն Շ Ո Չ Պ Ջ Ռ Ս Վ Տ Ր Ց Ւ Փ Ք Օ Ֆ Ու Եվ
Kleine letter ա բ գ դ ե զ է ը թ ժ ի լ խ ծ կ հ ձ ղ ճ մ յ ն շ ո չ պ ջ ռ ս վ տ ր ց ւ փ ք օ ֆ ու և
Romanisatie a b g d e z ē ë ž i l x ç k h j ġ č̣ m y n š o č p ǰ s v t r w ò f ow ew

KlankleerBewerken

MedeklinkersBewerken

labiaal dentaal/
alveolaar
palataal velaar uvulaar glottaal
nasaal [m]? մ – m [n]? ն – n [ŋ]?
plosief stemhebbend [b]? բ – b [d]? դ – d [ɡ]? գ – g
stemloos [p]? պ – p [t]? տ – t [k]? կ – k
geaspireerd [pʰ]? փ – pʻ [tʰ]? թ – tʻ [kʰ]? ք – kʻ
affricaat stemhebbend [d͡z]? ձ – j [d͡ʒ]? ջ – ǰ
stemloos [t͡s]? ծ – ç [t͡ʃ]? ճ – č
geaspireerd [t͡sʰ]? ց – cʻ [t͡ʃʰ]? չ – čʻ
fricatief stemloos [f]? ֆ – f [s]? ս – s [ʃ]? շ – š [x ~ χ]? խ – x [h]? հ – h
stemhebbend [v]? վ – v [z]? զ – z [ʒ]? ժ – ž [ɣ ~ ʁ]? ղ – ġ
approximant [ʋ]? [l]? լ – l [j]? յ – y
tril [r]? ռ – ṙ
flap [ɾ]? ր – r

KlinkersBewerken

voor midden achter
gesloten [i]?
ի
i
[u]?
ու
u
midden [ɛ]?
ե, է
e, ē
[ə]?
ը
ë
[ɔ]?
ո, օ
o, ò
open     [ɑ]?
ա
a

TekstvoorbeeldBewerken

De onderstaande tekst is een uittreksel uit de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens in het Armeens.

Nederlands[1] Armeens[2] Romanisatie
Alle mensen worden vrij en gelijk in waardigheid en rechten geboren. Zij zijn begiftigd met verstand en geweten, en behoren zich jegens elkander in een geest van broederschap te gedragen. Բոլոր մարդիկ ծնվում են ազատ ու հավասար իրենց արժանապատվությամբ ու իրավունքներով։ Նրանք ունեն բանականություն ու խիղճ — միմյանց պետք է եղբայրաբար վերաբերվեն: Bolor mardik cnvoum ʸen azat ou havasar irenc̣ aržanapatvouṭyamb ou iravounḳnerov. Nranḳ ounen banakanouṭyoun ou xiłč — mimyanc̣ petḳ ě ʸełbayrabar veraberven.
  Zie de Armeense uitgave van Wikipedia.