Hoofdmenu openen

Littenseradeel

voormalige gemeente in Friesland, Nederland

Littenseradeel (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg)) (Fries en officieel: Littenseradiel (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg))) was een gemeente in de Nederlandse provincie Friesland. De gemeente had 10.878 inwoners en een oppervlakte van 132,60 km², waarvan 1,76 km² water.

Littenseradeel
Littenseradiel
Voormalige gemeente in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van Littenseradeel Wapen van Littenseradeel
(Details) (Details)
Littenseradeel
Littenseradeel
Situering
Provincie Vlag Friesland Friesland
Coördinaten 53° 7′ NB, 5° 38′ OL
Overig
Postcode 8631 - 9029
Netnummer 0515, 0517, 058
Belangrijke verkeersaders N359
Amsterdamse code 10422
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Friesland
Topografische gemeentekaart van Littenseradeel
Littenseradeel en omgeving

     Gemeentegrenzen

     Wijkgrenzen

     Buurtgrenzen

     Autosnelweg

     Secundaire weg

     Spoorweg

 

██ Geselecteerde gemeente

██ Bebouwd gebied

██ Bos of park

██ Binnenwater, rivier of kanaal

Gemeentehuis van Littenseradeel (2008)

De gemeente werd na de gemeentelijke herindeling op 1 januari 1984 gevormd door de fusie van de voormalige gemeenten Baarderadeel en Hennaarderadeel.

Op 26 januari 1985 werd de officiële naam gewijzigd in het Friestalige Littenseradiel.

Inhoud

HerindelingBewerken

In juni 2013 besloot de gemeenteraad van Littenseradeel tot opdeling van de gemeente richting de buurgemeenten Súdwest-Fryslân (15 dorpen), Leeuwarden (10 dorpen) en de nieuw te vormen gemeente in Noordwest-Friesland die uiteindelijk Waadhoeke is gaan heten (4 dorpen). Welsrijp, Baijum, Winsum en Spannum gingen naar Waadhoeke. Leeuwarden kreeg Baard, Beers, Oosterlittens, Hijlaard, Huins, Jellum, Jorwerd, Lions, Mantgum en Weidum. De overige dorpen gingen naar Súdwest-Fryslân. De herindeling ging in per 1 januari 2018.

PlaatsenBewerken

De gemeente Littenseradeel telde 29 dorpen en diverse buurtschappen. De hoofdplaats was Wommels. Sinds 1993 waren de Friese plaatsnaamaanduidingen de officiële (*). De plaatsnaamborden in de gemeente waren eentalig Fries.

DorpenBewerken

Aantal inwoners per dorpsgebied op 1 januari 2015:

Nederlandse naam Friese naam* Inwoners Huidige gemeente
Wommels Wommels 2.220 Súdwest-Fryslân
Mantgum Mantgum 1.172 Leeuwarden
Winsum Winsum 1.053 Waadhoeke
Oosterend Easterein 964 Súdwest-Fryslân
Weidum Weidum 580 Leeuwarden
Welsrijp Wjelsryp 467 Waadhoeke
Oosterlittens Easterlittens 462 Leeuwarden
Bozum Boazum 408 Súdwest-Fryslân
Oosterwierum Easterwierrum 334 Súdwest-Fryslân
Jorwerd Jorwert 337 Leeuwarden
Hijlaard Hilaard 310 Leeuwarden
Spannum Spannum 288 Waadhoeke
Wieuwerd Wiuwert 276 Súdwest-Fryslân
Itens Itens 245 Súdwest-Fryslân
Kubaard Kûbaard 252 Súdwest-Fryslân
Baard Baard 186 Leeuwarden
Roodhuis Reahûs 178 Súdwest-Fryslân
Jellum Jellum 146 Leeuwarden
Britswerd Britswert 123 Súdwest-Fryslân
Rien Rien 116 Súdwest-Fryslân
Hidaard Hidaard 132 Súdwest-Fryslân
Beers Bears 131 Leeuwarden
Baijum Baaium 121 Waadhoeke
Huins Húns 110 Leeuwarden
Waaxens Waaksens 88 Súdwest-Fryslân
Lutkewierum Lytsewierrum 71 Súdwest-Fryslân
Hennaard Hinnaard 47 Súdwest-Fryslân
Edens Iens 35 Súdwest-Fryslân
Lions Leons 26 Leeuwarden

Bron: Website gemeente Littenseradeel

BuurtschappenBewerken

Naast de dorpen bevonden zich in de gemeente de volgende buurtschappen:

Nederlandse naam Friese naam* Dorpsgebied
De Bieren De Bieren Waaxens
Bonkwerd Bonkwert Spannum
Driehuizen Trijehuzen Hidaard
Fons Fûns Jorwerd
Grotewierum Greate Wierrum Lutkewierum
De Grits De Grits Kubaard
't Heechhout 't Heechhout Welsrijp
De Hem De Him Baard
Hesens Hesens Jorwerd
Hidaarderzijl Hidaardersyl Hidaard
Hoekens Hoekens Hidaard
Hoptille Hoptille Hijlaard
Indijk Yndyk Bozum
Jeth Jeth Britswerd
Kleiterp Klaeiterp Wieuwerd
De Klieuw De Kliuw Hidaard
Littenserburen Littenserbuorren Wommels
Makkum Makkum Bozum
Meamert Meamert Winsum
Nederlandse naam Friese naam* Dorpsgebied
Meilahuizen Meilahuzen Oosterend
Montsamaburen Montsamabuorren Hennaard
Rewerd Rewert Huins
Schillaard Skillaerd Mantgum
Schrins Skrins Oosterlittens
't Schrok Skrok Oosterend
Skyldum Skyldum Winsum
Slijp Slyp Roodhuis
Spijk Spyk Hennaard
Tjeintgum Tsjeintgum Mantgum
Tjeppenboer Tsjeppenboer Welsrijp
Tsjerkebuorren Tsjerkebuorren Oosterwierum
Wammert Wammert Oosterlittens
Weakens Weakens Winsum
Westerend Westerein Welsrijp
It Wiel It Wiel Weidum
Wieuwens annex Sprong Wieuwens of Sprong Oosterlittens
Zwaanwerd Swaenwert Wieuwerd
Zwarte Beien Swarte Beien Kubaard

GemeenteraadBewerken

De gemeenteraad van Littenseradeel bestond uit 15 zetels. Hieronder staat de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1998:

Zetelverdeling 2014
    
De 15 zetels zijn als volgt verdeeld:
Gemeenteraadszetels
Partij 1998 2002 2006 2010 2014
SAM Littenseradiel - - - 5 5
CDA 5 5 4 4 4
FNP 3 3 3 4 4
VVD 2 3 3 2 2
PvdA 4 4 5 - -
D66 1 - - - -
Totaal 15 15 15 15 15

BurgemeestersBewerken

Zie Lijst van burgemeesters van Littenseradeel.

WaterenBewerken

 
De Bolswardertrekvaart in Wommels (2008)

In de provincie Friesland zijn doorgaans in alle gemeenten op het vasteland, waaronder de gemeente Littenseradeel sinds 15 maart 2007 de Friese namen van de oppervlaktewateren de officiële namen (*).

Kanalen en slotenBewerken

In de gemeente Littenseradeel bevonden zich de volgende kanalen, sloten en diverse watergangen:

Nederlandse naam Friese naam*
Baardersloot Baarder Sleat
Baijumeropvaart Baaiumer Opfeart
Bolswardertrekvaart Boalserter Feart
Boxumervaart Boksumer Soal
Bozumervaart Boazumer Feart
Edenseropvaart Ienzer Opfeart
Franekervaart Frjentsjerter Feart
Hidaardervaart Hidaarder Feart
Hijlaardervaart Hilaarder Feart
Huinservaart Húnzer Opfeart
Itenseropvaart Itenser Opfeart
Jaanvaart Jaanfeart
Jorwerdervaart Jorwerter Feart
Kubaardervaart Kûbaarder Feart
Lathumervaart Lathumer Feart
Lionservaart Leonzer Opfeart
Lutkewierumeropvaart Lytsewierrumer Opfeart
Mantgumervaart Mantgumer Feart
Oosterendervaart Eastereinder Feart
Nederlandse naam Friese naam*
Oosterwierumeroudvaart Easterwierrumer Aldfeart
Oude Kloostervaart Kleasterfeart
Oudemeer Aldmear
Oude Ried Aldrij
Oude Rijd Aldrij
Schillaardervaart Skillaarder Feart
Sibadavaart De Sebeare
Sint-Jacobsvaart Sint-Japiksfeart
Slypstervaart Slypster Feart
Spannumeropvaart Lange Daam
Tzummervaart Tsjommer Feart
Van Harinxmakanaal Van Harinxmakanaal
Waaksenser Opfeart Waaksenser Opfeart
Weidumervaart Weidumer Feart
Welsrijperopvaart Wjelsriper Opfeart
Wielervaart Wielster Feart
Wynservaart Wynzer Feart
Zwette of Sneekertrekvaart De Swette

Bron: Website provincie Friesland

MonumentenBewerken

In de voormalige gemeente zijn er een aantal rijksmonumenten en oorlogsmonumenten, zie:

Lijst van oorlogsmonumenten in de voormalige gemeente LittenseradeelBewerken

De Nederlandse voormalige gemeente Littenseradeel heeft 9 oorlogsmonumenten. Hieronder een overzicht.

Nr. Object Herdachte groep Ontwerper Onthulling Type Locatie Plaats Coördinaten Foto
228 Gedenkraam in het gemeentehuis overig glas-in-lood Mantgum 53° 7' 42" NB, 5° 43' 9" OL
229 Monument voor mr. S.M. van Haersma Buma verzet Nederland Ir. Marius Frans Duintjer zuil Weidum 53° 8' 46" NB, 5° 44' 43" OL
666 Monument voor Enne Bruinsma verzet Nederland R. Hettema 4 mei 1949 plaquette Tsjerkebuorren 23, 8734 GX Easterein 53° 5' 50" NB, 5° 37' 11" OL
668 Monument voor Andries Joustra verzet Nederland Auke Hellinga plaquette Tsjerkebuorren 23, 8734 GX Easterein 53° 5' 50" NB, 5° 37' 11" OL
1634 Monument bij de begraafplaats 'Skillaerd' geallieerde militairen 29 april 1992 overig Skillaerd 2, 9022 BK Mantgum 53° 7' 25" NB, 5° 42' 27" OL
2033 Monument bij de N.H. kerk verzet Nederland 15 mei 1948 plaquette Leons 53° 9' 4" NB, 5° 40' 40" OL
2523 Monument in de Johannes de Dooperkerk verzet Nederland 16 mei 2004 plaquette Skilpaed 1, 9027 BJ Hilaard 53° 9' 56" NB, 5° 42' 43" OL
3412 Plaquette voor Johannes en Sjoukje Dijkstra verzet Nederland 4 juli 2009 plaquette De Dille, 9021 BH Easterwierrum 53° 6' 29" NB, 5° 44' 13" OL
3655 Oorlogsmonument burgerslachtoffers Monique Verbruggen 4 mei 2009 zuil Onderweg, 8723EL Kubaard 53° 7' 11" NB, 5° 34' 18" OL

TriviaBewerken

In 2007, 2010, 2011, 2012, 2013 en 2014 is de gemeente door het Algemeen Dagblad uitgeroepen tot veiligste gemeente.