Hoofdmenu openen

Dongeradeel

voormalige gemeente in Friesland, Nederland

Dongeradeel (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg)) (Fries: Dongeradiel (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg))) is een voormalige gemeente in de Nederlandse provincie Friesland met een oppervlakte van 266,9 km² en 23.831 inwoners op het einde van 2018. Sinds 1 januari 2019 is de gemeente samen met Ferwerderadeel en Kollumerland en Nieuwkruisland gefuseerd tot Noardeast-Fryslân.

Dongeradeel
Voormalige gemeente in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van Dongeradeel Wapen van Dongeradeel
(Details) (Details)
Dongeradeel (Friesland (hoofdbetekenis))
Dongeradeel
Situering
Provincie Vlag Friesland Friesland
Coördinaten 53° 21′ NB, 6° 2′ OL
Algemeen
Inwoners (2018) 23.831
Overig
Postcode 9101 - 9156
Netnummer 0519
Belangrijke verkeersaders N356 N358 N361 N910
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Friesland
Dongeradeel en omgeving (2009)

     Gemeentegrenzen

     Wijkgrenzen

     Buurtgrenzen

     Autosnelweg

     Secundaire weg

     Spoorweg

 

██ Geselecteerde gemeente

██ Bebouwd gebied

██ Bos of park

██ Binnenwater, rivier of kanaal

Topografische gemeentekaart van Dongeradeel, september 2017
Dokkum, stadhuis
Geen windhaan, maar een tweemast schokker op de kerktoren van de Mariakerk in Wierum.

Dongeradeel was gelegen in het noordoosten van de provincie met als hoofdplaats Dokkum, de noordelijkste stad van de Friese elf steden.

GeschiedenisBewerken

De gemeente Dongeradeel was een fusiegemeente die ontstond door het samenvoegen van de gemeenten Dokkum, Westdongeradeel en Oostdongeradeel bij een gemeentelijke herindeling in 1984. In de volksmond werd de gemeente in het meervoud aangeduid als 'de Dongeradelen'.[bron?] Het wapen van Dongeradeel was een samenvoeging van de wapens van de drie opgeheven gemeenten. De twee stromen stellen de riviertjes Paesens en Zuider Ee voor, die in Dokkum samenkomen.
In 2004 schilderde de Amsterdamse kunstenraar Guido van Driel 27 tegeltableaus voor de gevels van het nieuwe gemeentehuis.[1] Ook maakte hij in opdracht het stripalbum Om Mekaar in Dokkum. Wegens de in het album gebezigde vloeken en schuttingtaal gaven christelijke politici hun exemplaren terug. Ook eisten CDA, ChristenUnie en Algemeen Belang Dongeradeel dat het album niet langer als relatiegeschenk zou worden verstrekt.[2]

Ambtelijke en bestuurlijke fusieBewerken

Sinds 1 januari 2017 vormde de ambtelijke organisaties van Dongeradeel, Dantumadeel, Ferwerderadeel en Kollumerland C.A. samen één gemeenschappelijke regeling in Noordoost-Friesland. Op 23 maart 2016 nam de gemeenteraad het besluit voor een bestuurlijke fusie (herindeling). Nadat Dantumadeel besloot op 29 maart 2016 de bestuurlijke fusie niet aan te gaan zal er worden gewerkt aan een nieuwe gemeente per 1 januari 2019. Deze nieuwe gemeente zou volgens de gemeenteraadsbesluiten van 30 maart 2017 Noardeast-Fryslân gaan heten.

Toen in 2018 burgemeester Marga Waanders per 30 oktober van dat jaar tot burgemeester van de gemeente Waadhoeke werd benoemd[3] werd Magda Berndsen (D66) voor twee maanden tot waarnemend burgemeester van Dongeradeel benoemd.[4] Per 1 januari 2019 hield de gemeente Dongeradeel op te bestaan.

KernenBewerken

Dongeradeel bevatte de stad Dokkum en 28 dorpen. De Nederlandse namen waren de officiële.

Stad en dorpenBewerken

Aantal inwoners per woonkern op 1 januari 2013:

Nederlandse naam Friese naam Inwoners
Dokkum Dokkum 13.160
Holwerd Holwert 1670
Ternaard Ternaard 1440
Anjum Eanjum 1070
Oosternijkerk Easternijtsjerk 950
Metslawier Mitselwier 910
Ee Ie 845
Engwierum Ingwierrum 420
Niawier Nijewier 400
Hantum Hantum 395
Nes Nes 355
Lioessens Ljussens 350
Wierum Wierum 335
Paesens Peazens 260
Moddergat Moddergat 240
Morra Moarre 240
Brantgum Brantgum 230
Raard Raard 225
Hantumhuizen Hantumhuzen 200
Oostrum Eastrum 195
Aalsum Ealsum 125
Bornwird Boarnwert 110
Hiaure De Lytse Jouwer 85
Foudgum Foudgum 80
Hantumeruitburen Hantumerútbuorren 70
Oostmahorn De Skâns 65
Wetsens Wetsens 65
Jouswier Jouswier 55
Waaxens Waaksens 40

Bron: CBS

Paesens en Moddergat worden doorgaans als één geheel beschouwd. Oostmahorn verkreeg in 2006 de dorpsstatus, maar kende geen eigen postcode, anders dan Ezumazijl, dat nog als buurtschap wordt gezien ook al werd het ook wel een dorp genoemd.

BuurtschappenBewerken

Naast de officiële kernen bevonden en de al genoemde plaatsen zich in de gemeente de volgende buurtschappen:

Loop van de bevolkingBewerken

De gemeente Dongeradeel had sinds midden jaren tachtig te maken met een gestage terugloop van de bevolking. Rond 2005 was er een groei die werd veroorzaakt door de opening van een asielzoekerscentrum in Dokkum.

  • 1975 - 23.490 inw. (Dokkum, Oost- en West-Dongeradeel)
  • 1980 - 24.288 inw. (Dokkum, Oost- en West-Dongeradeel)
  • 1985 - 24.937 inw.
  • 1990 - 24.430 inw.
  • 1995 - 24.381 inw.
  • 2000 - 24.255 inw.
  • 2005 - 25.116 inw.
  • 2010 - 24.409 inw.
  • 2015 - 23.983 inw.
  • 2018 - 23.831 inw. (cijfers 1 dec. 2018)

Bron: CBS Statline

GemeentebestuurBewerken

Laatste college van burgemeester en wethoudersBewerken

  • Burgemeester: mevr. M.A. (Magda) Berndsen (D66)
  • Wethouder: dhr. A. (Albert) van der Ploeg (CDA), 1e locoburgemeester
  • Wethouder: mevr. E. (Esther) Hanemaaijer (CDA)
  • Wethouder: mevr. P. (Pytsje) de Graaf- van der Meer (FNP)
  • Wethouder: dhr. P. (Pieter) Braaksma (ABD (Algemeen Belang Dongeradeel))
  • Gemeentesecretaris: dhr. D. (Dirk) Willems
  • Griffier gemeenteraad: dhr. A.J. (Bert) Folbert

GemeenteraadBewerken

De gemeenteraad van Dongeradeel bestond uit 19 zetels. Hieronder staat de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1998:

Gemeenteraadszetels
Partij 1998 2002 2006 2010 2014
CDA 8 9 7 7 6
FNP 2 2 4 4 5
ChristenUnie 2 2 2 2 2
Algemeen Belang Dongeradeel 2 3 2 2 2
Dongeradeel Sociaal - - - - 2
PvdA 4 2 5 2 1
VVD 1 1 1 2 1
Totaal 19 19 21 19 19

Openbaar vervoerBewerken

Bij Holwerd is een veerdam van waaruit de veerboten naar het eiland Ameland vertrekken. Vanuit Leeuwarden rijden 2 buslijnen in aansluiting op de veerboot: lijn 66 en 166.

Dokkum wordt door diverse buslijnen met Leeuwarden verbonden. De belangrijkste zijn sneldienst 355, Leeuwarden-Dokkum en lijn 51, Leeuwarden-Damwoude-Dokkum.

Andere buslijnen in de gemeente waren:

Aardgasveld aangeboordBewerken

In januari 2012 heeft de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) bekendgemaakt een nieuw gasveld aangeboord te hebben bij Tibsterwei in Tibma, onderdeel van de gemeente Dongeradeel. Naar schatting zit er ruim 4 miljard m3 aardgas in het reservoir, waarmee dit de grootste vondst is op het land voor de NAM sinds 1995. De put, met een diepte van ongeveer 3900 meter, werd geboord tussen augustus en oktober 2011. De aanvang van gasproductie staat gepland voor de zomer van 2012. NAM verwacht de komende 15 jaar gas te winnen uit dit nieuwe gasveld.[5]

Aangrenzende gemeentenBewerken

   Aangrenzende gemeenten   
 Ameland (over zee)      Schiermonnikoog (over zee) 
 Ferwerderadeel     De Marne (GR) 
    Dantumadeel   Kollumerland en Nieuwkruisland 

Zie ookBewerken

Externe linksBewerken