Hoofdmenu openen

Franekeradeel (voor 1984)

voormalige gemeente in Friesland, Nederland tot 1984

Franekeradeel (Fries: Frjentsjeradiel) was een gemeente en grietenij in de provincie Friesland. De gemeente is bij de gemeentelijke herindeling op 1 januari 1984 samengevoegd met een deel van Barradeel en de toenmalige gemeente Franeker. Daarmee vormde het de gemeente Franekeradeel.[3][4]

Franekeradeel
Frjentsjeradiel
Voormalige gemeente in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van Franekeradeel Wapen van Franekeradeel
(Details) (Details)
Franekeradeel (voor 1984) (Friesland (hoofdbetekenis))
Franekeradeel (voor 1984)
Situering
Provincie Friesland
Coördinaten 53° 9′ NB, 5° 33′ OL
Algemeen
Oppervlakte 60,40[1] km²
Inwoners (31 dec 1983[2]) 4.101
Overig
Voormalige gemeente ? - 1984
Opgegaan in Franekeradeel, Harlingen
Amsterdamse code 10404
Foto's
Voormalig gemeentehuis (1983)
Voormalig gemeentehuis (1983)
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Friesland
Locatie van de voormalige gemeente Franekeradeel
Kaart van de voormalige gemeente rond 1870

Inhoud

GeschiedenisBewerken

Franekeradeel was vanouds een grietenij: vanaf de 15e eeuw zijn namen van grietmannen bekend.[5] Tijdens de Franse overheersing werd het grietmansambt tijdelijk opgeheven en in 1795 werden nieuwe besturen (municipaliteiten) gevormd. In 1811 werd het departement Friesland opgedeeld in negentig mairiën, bestuurd door een maire. In 1816 werd Franekeradeel opnieuw een grietenij, met onder andere Almenum en Tjum. Twee jaar later werd het wapen van Franekeradeel door de Hoge Raad bevestigd, dat is gebaseerd op het wapen van de vroeg-17e-eeuwse grietman Duco van Jongema. Na de invoering van de Gemeentewet (1851) werden alle Friese grietenijen omgevormd tot gemeenten.

GeografieBewerken

De gemeente bestond uit twee enclaves met een oppervlakte van 60,40 km² die ongeveer 4770 inwoners omvatte (1971). Hoewel de grootste plaats Tzum was, was het gemeentehuis in Franeker gevestigd (in de Martenastins).

KernenBewerken

De gemeente had 11 dorpen. De Nederlandse namen waren de officiële. De plaatsnaamborden in de gemeente waren tweetalig met de Nederlandse naam boven de Friese.

Aantal inwoners per 1971:

Nederlandse naam Friese naam Inwoners[6]
Tzum Tsjom 765
Achlum Achlum 570
Midlum Mullum 470
Ried Rie 365
Dongjum Doanjum 230
Hitzum Hitsum 210
Peins Peins 205
Schalsum Skalsum 200
Herbaijum Hjerbeam 165
Zweins Sweins 135
Boer Boer 70

BuurtschappenBewerken

Naast de officiële kernen bevonden zich in in de gemeente de volgende buurtschappen:

Aangrenzende GemeentenBewerken

In 1983 grensde Franekeradeel aan de volgende gemeenten:

   Aangrenzende gemeenten   
 Barradeel   Barradeel, Franeker   Menaldumadeel 
 Harlingen     Menaldumadeel, Hennaarderadeel 
 Wonseradeel   Hennaarderadeel, Wonseradeel   Hennaarderadeel 

Zie ookBewerken