Kabinet-Rutte III

Nederlands kabinet (2017-2022)

Het kabinet-Rutte III was een Nederlands kabinet van 26 oktober 2017 tot en met 10 januari 2022. Het werd gevormd door de partijen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie en stond onder voorzitterschap van minister-president Mark Rutte

Kabinet-Rutte III
Coalitie VVD, CDA, D66, ChristenUnie
Zeteltal TK 33 + 19 + 19 + 5 = 76
Premier Mark Rutte
Beëdiging 26 oktober 2017
Demissionair 15 januari 2021
Ontslagdatum 10 januari 2022
Voorganger Rutte II
Opvolger Rutte IV
Zetelverdeling Tweede Kamer bij aanvang van het kabinet
Overzicht kabinetten
Portaal  Portaalicoon   Politiek

Het kabinet werd op 26 oktober 2017 beëdigd als opvolger van het kabinet-Rutte II, na de Tweede Kamerverkiezingen van 15 maart 2017 en de daaropvolgende kabinetsformatie.

Op 15 januari 2021 bood het kabinet zijn ontslag aan, twee maanden voor de Tweede Kamerverkiezingen, als reactie op een rapport over de toeslagenaffaire. Op 10 januari 2022 werd het kabinet-Rutte IV beëdigd als opvolger.

TotstandkomingBewerken

FormatieBewerken

  Zie Kabinetsformatie Nederland 2017 voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Na de Tweede Kamerverkiezingen van 15 maart 2017 ging de kabinetsformatie van start onder leiding van verkenner Edith Schippers. Het was direct duidelijk dat de kern van een nieuw kabinet zou worden gevormd door VVD, CDA en D66, die samen vijf zetels tekort kwamen voor meerderheid. Op 28 maart werd Schippers door de Tweede Kamer voorgedragen als informateur om verder te gaan met concrete onderhandelingen voor een kabinet van VVD–CDA–D66–GroenLinks. Op 15 mei mislukte deze formatiepoging, als gevolg van de verschillende standpunten van de partijen over asiel en migratie.

Toen op 23 mei een tweede formatiepoging, dit keer met de ChristenUnie, mislukte, stelde Schippers voor een nieuwe informateur te benoemen, Herman Tjeenk Willink. Hernieuwde gesprekken met GroenLinks leidden niet tot overeenstemming. Op 27 juni gaf de informateur in zijn eindverslag aan dat de enige mogelijkheid voor een meerderheidskabinet een kabinet was met de vier partijen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie. Gerrit Zalm werd een dag later benoemd tot informateur. Op 9 oktober, 208 dagen na de verkiezingen, lag er een voorlopig coalitieakkoord getiteld "Vertrouwen in de toekomst" op tafel voor een nieuw te vormen kabinet-Rutte III. Op 12 oktober werd Rutte op voorstel van de vier hoofdonderhandelaars door de Tweede Kamer aangesteld als formateur. Op 25 oktober rondde Rutte zijn taken als formateur af en overhandigde hij zijn eindverslag aan Tweede Kamervoorzitter Khadija Arib.[1] Een dag later werd het kabinet beëdigd.

Wijzigingen ministeriesBewerken

In het regeerakoord werd afgesproken wijzigingen aan te brengen in ministeries en portefeuilles.[1] Het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit werd heropgericht, nadat het tussen 2010 en 2017 was ondergebracht bij het ministerie van Economische Zaken. Drie ministeries werden hernoemd. Het ministerie van Economische Zaken werd ministerie van Economische Zaken en Klimaat, het ministerie van Infrastructuur en Milieu werd ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en het ministerie van Veiligheid en Justitie werd ministerie van Justitie en Veiligheid. Uit een rapport van de Auditdienst Rijk uit oktober 2018 bleek dat de herstructureringen en naamswijzigingen naar schatting € 31,7 miljoen hebben gekost.[2]

Verder verdween de minister zonder portefeuille voor Wonen en Rijksdienst. Nieuwe ministers waren die voor Rechtsbescherming, Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media, en Medische Zorg, respectievelijk ondergebracht bij de ministeries van Justitie en Veiligheid, Onderwijs, Cultuur en Wetenschap en Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

SamenstellingBewerken

Aanvankelijk bestond het kabinet uit zestien ministers en acht staatssecretarissen. De VVD leverde zes ministers en drie staatssecretarissen, het CDA en D66 beide vier ministers en twee staatssecretarissen en de ChristenUnie twee ministers en één staatssecretaris. Door mutaties is dit in de loop van het kabinet gewijzigd.

Aanvankelijk waren er vier ministers zonder portefeuille. Deze worden aangegeven met "Ministers voor" in plaats van "Ministers van".

Paul BlokhuisDennis WiersmaBas van 't WoutTamara van ArkDilan Yeşilgöz-ZegeriusMona KeijzerSteven van WeyenbergStientje van VeldhovenStientje van VeldhovenBarbara Visser (politicus)Alexandra van HuffelenHans VijlbriefMenno SnelRaymond KnopsRaymond KnopsAnkie Broekers-KnolMark HarbersLijst van Nederlandse staatssecretarissenAnk BijleveldStientje van VeldhovenTamara van ArkMartin van RijnBruno BruinsArie SlobSander DekkerTom de BruijnSigrid KaagWouter KoolmeesLijst van Nederlandse ministers zonder portefeuilleStef BlokBas van 't WoutEric WiebesBarbara Visser (politicus)Cora van NieuwenhuizenHenk KampAnk BijleveldWopke HoekstraIngrid van EngelshovenKajsa OllongrenRaymond KnopsKajsa OllongrenFerdinand GrapperhausBen KnapenSigrid KaagStef BlokHalbe ZijlstraCarola SchoutenHugo de JongeMark RutteLijst van Nederlandse ministersLijst van Nederlandse staatssecretarissen van DefensieLijst van Nederlandse staatssecretarissen van Infrastructuur en WaterstaatLijst van Nederlandse staatssecretarissen van Sociale Zaken en WerkgelegenheidLijst van Nederlandse staatssecretarissen van Volksgezondheid, Welzijn en SportLijst van Nederlandse staatssecretarissen van Economische Zaken en KlimaatLijst van Nederlandse staatssecretarissen van Economische Zaken en KlimaatLijst van Nederlandse staatssecretarissen van FinanciënLijst van Nederlandse staatssecretarissen van FinanciënLijst van Nederlandse staatssecretarissen van Binnenlandse Zaken en KoninkrijksrelatiesLijst van Nederlandse staatssecretarissen van JustitieAlgemene Inlichtingen- en VeiligheidsdienstMinister voor Milieu en WonenMinister voor Buitenlandse Handel en OntwikkelingssamenwerkingMinister voor RechtsbeschermingMinister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en MediaMinister voor Medische ZorgLijst van Nederlandse ministers van Sociale Zaken en WerkgelegenheidLijst van Nederlandse ministers van Economische Zaken en KlimaatLijst van Nederlandse ministers van Infrastructuur en WaterstaatLijst van Nederlandse ministers van DefensieLijst van Nederlandse ministers van FinanciënLijst van Nederlandse ministers van Onderwijs, Cultuur en WetenschapLijst van Nederlandse ministers van Binnenlandse Zaken en KoninkrijksrelatiesLijst van Nederlandse ministers van Justitie en VeiligheidLijst van Nederlandse ministers van Buitenlandse ZakenLijst van Nederlandse ministers van Landbouw, Natuur en VoedselkwaliteitLijst van Nederlandse ministers van Volksgezondheid, Welzijn en SportMinister-president van Nederland

BewindspersonenBewerken

Kabinetslid[3] Titel Begindatum Einddatum Partij
Afbeelding Naam
  Rutte, Mark Mark Rutte Minister-president 26 oktober 2017[a] 10 januari 2022[b] VVD
Minister van Algemene Zaken (AZ)
  Jonge, Hugo de Hugo de Jonge Vicepremier (eerste) 26 oktober 2017 10 januari 2022 CDA
Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) 10 januari 2022[c]
  Ollongren, Kajsa Kajsa Ollongren Vicepremier (tweede) 26 oktober 2017 1 november 2019 D66
14 mei 2020 10 januari 2022
Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) 26 oktober 2017 1 november 2019
14 april 2020 10 januari 2022[c]
Minister (niet belast met ministerie)[d] 1 november 2019 14 april 2020
  Schouten, Carola Carola Schouten Vicepremier (derde) 26 oktober 2017 10 januari 2022[b] CU
Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) 10 januari 2022[c]
  Koolmees, Wouter Wouter Koolmees Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) 26 oktober 2017 10 januari 2022 D66
Vicepremier (tweede)[e] 1 november 2019 14 mei 2020
  Zijlstra, Halbe Halbe Zijlstra Minister van Buitenlandse Zaken (BZ) 26 oktober 2017 13 februari 2018[f] VVD
  Grapperhaus, Ferdinand Ferdinand Grapperhaus Minister van Justitie en Veiligheid (JV) 26 oktober 2017 10 januari 2022 CDA
Minister van Defensie (Def)[g] 17 september 2021 24 september 2021
  Engelshoven, Ingrid van Ingrid van Engelshoven Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) 26 oktober 2017 10 januari 2022 D66
  Hoekstra, Wopke Wopke Hoekstra Minister van Financiën (Fin) 26 oktober 2017 10 januari 2022[c] CDA
  Bijleveld, Ank Ank Bijleveld Minister van Defensie (Def) 26 oktober 2017 17 september 2021[h] CDA
Minister voor de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD)[e]
(Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties)
1 november 2019 14 april 2020
  Nieuwenhuizen, Cora van Cora van Nieuwenhuizen Minister van Infrastructuur en Waterstaat (IW) 26 oktober 2017 31 augustus 2021[i] VVD
Minister van Economische Zaken en Klimaat (EZK)[g] 15 januari 2021 20 januari 2021
  Wiebes, Eric Eric Wiebes Minister van Economische Zaken en Klimaat (EZK) 26 oktober 2017 15 januari 2021[j] VVD
  Bruins, Bruno Bruno Bruins Minister voor Medische Zorg en Sport (MZ)
(Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
26 oktober 2017 19 maart 2020[k] VVD
  Slob, Arie Arie Slob Minister voor Basis- en Voortgezet Onderwijs en Media (BVOM)
(Onderwijs, Cultuur en Wetenschap)
26 oktober 2017 10 januari 2022 CU
  Dekker, Sander Sander Dekker Minister voor Rechtsbescherming (RB)
(Justitie en Veiligheid)
26 oktober 2017 10 januari 2022 VVD
  Kaag, Sigrid Sigrid Kaag Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (BHO)
(Buitenlandse Zaken)
26 oktober 2017 10 augustus 2021 D66
Minister van Buitenlandse Zaken (BZ) 13 februari 2018[g] 7 maart 2018
25 mei 2021 17 september 2021[l]
  Harbers, Mark Mark Harbers Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (JV)[m] 26 oktober 2017 21 mei 2019[n] VVD
  Knops, Raymond Raymond Knops Staatssecretaris van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) 26 oktober 2017 1 november 2019 CDA
14 april 2020 10 januari 2022
Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK)[e] 1 november 2019 14 april 2020
  Snel, Menno Menno Snel Staatssecretaris van Financiën (Fin) 26 oktober 2017 18 december 2019[o] D66
  Visser, Barbara Barbara Visser Staatssecretaris van Defensie (Def) 26 oktober 2017 31 augustus 2021 VVD
Minister van Infrastructuur en Waterstaat (IW) 31 augustus 2021 10 januari 2022
  Keijzer, Mona Mona Keijzer Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat (EZK)[p] 26 oktober 2017 25 september 2021[q] CDA
  Blokhuis, Paul Paul Blokhuis Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) 26 oktober 2017 10 januari 2022 CU
  Ark, Tamara van Tamara van Ark Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) 26 oktober 2017 9 juli 2020 VVD
Minister voor Medische Zorg en Sport (MZ)
(Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
9 juli 2020 3 september 2021[r]
  Veldhoven, Stientje van Stientje van Veldhoven Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat (IW) 26 oktober 2017 1 november 2019 D66
14 april 2020 19 juli 2021[s]
Minister voor Milieu en Wonen[e] 1 november 2019 14 april 2020
  Blok, Stef Stef Blok Minister van Buitenlandse Zaken (BZ) 7 maart 2018 15 mei 2021 VVD
Minister van Economische Zaken en Klimaat (EZK) 25 mei 2021 10 januari 2022
  Broekers-Knol, Ankie Ankie Broekers-Knol Staatssecretaris van Justitie en Veiligheid (JV)[t] 11 juni 2019 10 januari 2022 VVD
  Vijlbrief, Hans Hans Vijlbrief Staatssecretaris van Financiën (Fin)[u] 29 januari 2020 10 januari 2022[v] D66
  Huffelen, Alexandra van Alexandra van Huffelen Staatssecretaris van Financiën (Fin)[w] 29 januari 2020 10 januari 2022[v] D66
  Rijn, Martin van Martin van Rijn Minister voor Medische Zorg en Sport (MZ)[x]
(Volksgezondheid, Welzijn en Sport)
23 maart 2020 9 juli 2020 [y]
  Wout, Bas van 't Bas van 't Wout Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) 9 juli 2020 20 januari 2021 VVD
Minister van Economische Zaken en Klimaat (EZK) 20 januari 2021 25 mei 2021
Minister (niet belast met ministerie)[d] 25 mei 2021 10 januari 2022
  Yeşilgöz-Zegerius, Dilan Dilan Yeşilgöz-Zegerius Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat (EZK)[z] 25 mei 2021 10 januari 2022[aa] VVD
  Bruijn, Tom de Tom de Bruijn Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking (BHO)
(Buitenlandse Zaken)
10 augustus 2021 10 januari 2022 D66
Minister van Buitenlandse Zaken (BZ)[g] 17 september 2021 24 september 2021
  Weyenberg, Steven van Steven van Weyenberg Staatssecretaris van Infrastructuur en Waterstaat (IW) 10 augustus 2021 10 januari 2022 D66
  Wiersma, Dennis Dennis Wiersma Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) 10 augustus 2021 10 januari 2022[aa] VVD
  Kamp, Henk Henk Kamp Minister van Defensie (Def) 24 september 2021 10 januari 2022 VVD
  Knapen, Ben Ben Knapen Minister van Buitenlandse Zaken (BZ) 24 september 2021 10 januari 2022 CDA
  1. Functie gecontinueerd vanuit het vorige kabinet-Rutte II.
  2. a b Functie gecontinueerd in het volgende kabinet-Rutte IV.
  3. a b c d Als minister lid van het volgende kabinet-Rutte IV op een ander departement.
  4. a b Vanwege ziekteverlof.
  5. a b c d Gedurende het ziekteverlof van Ollongren.
  6. Afgetreden wegens leugens rond een zogenaamd bezoek aan de datsja van Vladimir Poetin in 2006.[4]
  7. a b c d Waarnemend
  8. Afgetreden na een motie van afkeuring in de Tweede Kamer in verband met de problemen rondom evacuaties van Afghanen nadat de Taliban weer aan de macht kwamen na het vertrek van de Amerikanen.[5]
  9. Afgetreden om in dienst te gaan bij Vereniging Energie-Nederland.
  10. Afgetreden vanwege zijn rol in de toeslagenaffaire als staatssecretaris van Financiën in vorig kabinet.
  11. Afgetreden wegens oververmoeidheid tijdens coronapandemie.[6]
  12. Afgetreden na een motie van afkeuring in de Tweede Kamer in verband met de problemen rondom evacuaties van Afghanen nadat de Taliban weer aan de macht kwamen na het vertrek van de Amerikanen.[7]
  13. Mag in buitenland titel van Minister voeren
  14. Afgetreden wegens achtergehouden cijfers van misdrijven door asielzoekers.[8]
  15. Afgetreden wegens toeslagenaffaire.
  16. Portefeuille:
  17. Op voordracht van minister-president Rutte ontslagen door de koning nadat ze uitspraken had gedaan over coronatoegangsbewijs die tegen het kabinetsbeleid waren.
  18. Afgetreden om gezondheidsredenen.[9]
  19. Afgetreden om directeur van de Europese tak van het World Resources Institute te worden.[10]
  20. Mag in buitenland titel van Minister voeren
  21. Portefeuille:
    • Fiscaliteit
    • Belastingdienst
  22. a b Als staatssecretaris lid van het volgende kabinet Rutte-IV.
  23. Portefeuille:
    • Toeslagen
    • Douane
  24. Tijdelijk
  25. Lid van de PvdA, maar met toestemming van de partijleider Lodewijk Asscher op persoonlijke titel toegetreden.[11]
  26. Portefeuille:
    • Klimaat
    • Energie
  27. a b Als minister lid van het volgende kabinet Rutte-IV.

AfwijzingenBewerken

  • Na het aftreden van Snel was Pieter Omtzigt gevraagd, maar die wees dit af.
  • Na het aftreden van Bruins vroeg Rutte Edith Schippers om minister voor Medische Zorg te worden, maar dit wees ze af.

VerloopBewerken

Eerste jaarBewerken

Na een lange formatie kwam het kabinet vrij moeizaam van start. In de eerste honderd dagen werd de wet Hillen afgeschaft. Die maatregel moest stapsgewijs een eind maken aan het belastingvoordeel voor huiseigenaren die hun hypotheek volledig hebben afgelost. Ook besloot minister van Economische Zaken en Klimaat Eric Wiebes nog sneller de gaswinning bij het Groningenveld te verminderen.[12]

Vier maanden na aantreden stapte minister van Buitenlandse Zaken Halbe Zijlstra op. Hij had jarenlang beweerd aanwezig te zijn geweest bij een bijeenkomst in de datsja van Russisch president Vladimir Poetin, waar Poetin gesproken zou hebben over een ambitie voor een "Groot-Rusland". Zijlstra bleek daar echter niet bij aanwezig te zijn geweest. Diens opvolger, Stef Blok, kwam hetzelfde jaar ook in opspraak, toen hij onder meer Suriname een failed state noemde.

Aangekondigd in het regeerakkoord was de afschaffing van de dividendbelasting. Vanaf het begin was dit controversieel, omdat het in geen verkiezingsprogramma had gestaan.[13] Rutte beweerde dat er geen memo's waren over de afschaffing van de dividendbelasting, maar deze bleken er wel te zijn.[14] Dit leidde tot een motie van afkeuring tegen Rutte die gesteund werd door de hele oppositie behalve SGP.[15] Uiteindelijk besloot het kabinet de afschaffing in te trekken.[13] Als alternatief werd besloten de winstbelasting te verlagen.[16]

Verlies van meerderheidBewerken

Populariteit onder kiezers op basis van peilingen van I&O Research.[17][18][19][20][21][22][23][24][25][26][27][28][29]

Door de Eerste Kamerverkiezingen van 27 mei 2019 verloor het kabinet zijn meerderheid in de Eerste Kamer.[30]

Het kabinet leunde altijd op een krappe meerderheid van 76 zetels. Op 24 september 2019 besloot de VVD na meerdere incidenten toch Kamerlid Wybren van Haga uit de fractie te zetten.[31] Van Haga besloot door te gaan als eenmansfractie, waardoor het kabinet de meerderheid verloor.[32] Van Haga gaf wel aan het regeerakkoord te blijven steunen.[33]

CoronacrisisBewerken

  Zie Coronacrisis in Nederland voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Nederland kreeg in februari 2020 te maken met de coronacrisis door de COVID-19-pandemie. Op 27 februari 2020 werd de eerste besmetting in Loon op Zand geconstateerd. Het kabinet gaf het advies geen handen meer te schudden. Later kwamen er meer maatregelen bij, zoals zoveel mogelijk thuis werken en geen bijeenkomsten met meer dan honderd personen te houden. De maatregelen werden in de loop van de tijd verder aangescherpt, waarbij scholen, horeca en andere uitgaansgelegenheden hun deuren moesten sluiten.

Op 16 maart 2020 sprak minister-president Mark Rutte het land toe door middel van een radio- en televisietoespraak. De laatste keer dat een Nederlandse minister-president bij een crisis de bevolking toesprak, was in 1973 tijdens de oliecrisis.

DemissionairBewerken

Naar aanleiding van het rapport van de parlementaire ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag gepresenteerd op 17 december 2020 over de toeslagenaffaire, beraadde het kabinet zich op een reactie, inclusief mogelijke politieke gevolgen. Op 10 januari 2021 kondigde GroenLinks-fractievoorzitter Jesse Klaver aan een motie van wantrouwen in te dienen tegen kabinet-Rutte III tijdens een aankomend debat op 15 januari 2021 over het rapport van de parlementaire ondervragingscommissie.[34] Alle oppositiepartijen gaven aan dit te steunen of te overwegen.[35] Vlak voor dat debat besloot het kabinet na een ministerraad af te treden en demissionair door te gaan tot de geplande Tweede Kamerverkiezingen die twee maanden later zullen plaatsvinden. Daarnaast besloot minister van Economische Zaken Eric Wiebes direct op te stappen.[36]

Aangezien de val van het kabinet in de coronacrisis viel, waren er zorgen over of dit van invloed zou zijn op het corona-beleid.[37] Rutte gaf bij bekendmaking van de ontslagaanvraag aan dat de bestrijding van het coronavirus onverminderd door zou gaan.[38]

De coalitiepartijen wisten bij de Tweede Kamerverkiezingen van 17 maart 2021 met 78 zetels weer een meerderheid te behalen, een nog grotere dan bij de verkiezingen in 2017.

Het kabinet regeerde door tot 10 januari 2022, toen het kabinet-Rutte IV geïnstalleerd werd. Door de ontslagaanbieding al twee maanden voor de verkiezingsdatum en de lengte van de daaropvolgende formatie werd een nieuw record gevestigd voor de zittingsduur van een demissionair kabinet.[39]

NoemenswaardighedenBewerken

  • Na het ontslag van staatssecretaris Keijzer telde het kabinet elf tussentijds opgestapte kabinetsleden. Daarmee overtrof het kabinet het record van kabinet-Lubbers III.[40]

Zie ookBewerken

Nieuwsberichten die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden in de categorie Kabinet-Rutte III van Wikinieuws.