Hans Vijlbrief

Nederlands econoom en politicus

Johannes Alexander ('Hans') Vijlbrief (Voorschoten, 17 augustus 1963) is een Nederlands econoom, ambtenaar en politicus namens D66. Sinds 10 januari 2022 is hij staatssecretaris van Mijnbouw in het kabinet-Rutte IV. Daarvoor was hij van 29 januari 2020 tot 10 januari 2022 staatssecretaris van Financiën in het kabinet-Rutte III, waarbij hij fiscaliteit en de Belastingdienst in zijn portefeuille had, en was hij van 31 maart 2021 tot 10 januari 2022 lid van de Tweede Kamer namens D66. Hij begon zijn carrière als ambtenaar op het ministerie van Economische Zaken en werd in 2011 thesaurier-generaal. Tussen 2018 en zijn benoeming tot staatssecretaris was Vijlbrief voorzitter van de Eurogroepwerkgroep.[1]

Hans Vijlbrief
Vijlbrief (2022)
Algemene informatie
Volledige naam Johannes Alexander Vijlbrief
Geboren 17 augustus 1963
Geboorteplaats Voorschoten
Functie Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat
Sinds 10 januari 2022
Partij D66 (2008–heden)
Titulatuur dr.
Alma mater Vrije Universiteit Amsterdam
Politieke functies
2011-2018 Thesaurier-generaal
2018-2020 Voorzitter van de Eurogroepwerkgroep
2020-2022 Staatssecretaris van Financiën
2021-2022 Lid Tweede Kamer
2022-heden Staatssecretaris van Mijnbouw
Handtekening
Biografie op Parlement.com
Portaal  Portaalicoon   Politiek
Nederland

Jeugd en opleidingBewerken

Vijlbrief werd geboren op 17 augustus 1963 in Voorschoten, een Zuid-Hollands dorp in de buurt van Leiden.[2] Zijn vader, Johan, was een verkoopmanager bij drankenfabrikant Riedel en richtte later een eigen bottelaar op.[3][4]

Vijlbrief ging naar het Visser 't Hooft Lyceum in Leiden en ontving daar zijn atheneumdiploma in 1981.[2] Daarna studeerde hij algemene economie aan de Vrije Universiteit Amsterdam, waar hij in 1987 afstudeerde.[5] In 1992 promoveerde hij aan deze universiteit (economie) met de dissertatie "Unemployment insurance and the Dutch labour market".[2][6]

Vroege loopbaanBewerken

Na zijn opleiding trad Vijlbrief in dienst bij de directie Algemene Economische Politiek van het ministerie van Economische Zaken.[2] Hij werd plaatsvervangend directeur van die directie in 1997, nadat hij door minister Hans Wijers was benoemd.[3][5] Daarnaast was hij vanaf het volgende jaar parttime directeur van het onderzoekscentrum voor financieel-economisch beleid van de Erasmus Universiteit Rotterdam.[5]

In 1999 vertrok hij van het ministerie om onderdirecteur van het Centraal Planbureau (CPB) te worden.[2] Vijlbrief heeft in een interview verteld dat hij later spijt kreeg van deze carrièrestap. Hij noemde het CPB "te rustig" en zei dat er een "gebrek aan druk" was.[7] In 2000 verruilde hij zijn baan bij de Erasmus Universiteit voor een bijzonder hoogleraarschap aan de Vrije Universiteit Amsterdam met als specialisatie economische politiek.[8]

Vijlbrief keerde in 2001 terug bij het ministerie van Economische Zaken, waar hij werkzaam was als directeur Algemene Economische Politiek.[2] In juli 2004 werd hij door minister Laurens Jan Brinkhorst gepromoveerd tot directeur-generaal Economische Politiek.[9][10] Tegelijkertijd was hij van 2009 tot 2010 voorzitter van de brede heroverwegingsgroep "Veiligheid en Terrorisme".[5]

In februari 2010 werd Vijlbrief directeur-generaal Energie, Telecom en Markten. Zijn oude positie verdween vervolgens en de verantwoordelijkheden werden ondergebracht bij de secretaris-generaal (Algemene Economische Politiek en EU-aangelegenheden) en Vijlbriefs nieuwe baan (mededingings- en consumentenbeleid).[10] Datzelfde jaar kwam er een eind aan zijn hoogleraarschap bij de Vrije Universiteit.[8] Vijlbrief werd in die tijd ook politiek actief. Zo schreef hij mee aan het verkiezingsprogramma voor de Tweede Kamerverkiezingen van 2010 van D66, de partij waarvan hij in 2008 lid was geworden.[3][11][12] Daarnaast leidde Vijlbrief de succesvolle campagne van Maria van der Hoeven om directeur van het Internationaal Energieagentschap te worden.[13]

Thesaurier-generaal en Eurogroepwerkgroep (2011-2020)Bewerken

In 2011 maakte Vijlbrief de overstap naar het ministerie van Financiën, waar hij vanaf 1 juli thesaurier-generaal was. Hij was benoemd door de ministerraad, nadat zijn voorganger, Ronald Gerritse, voorzitter van de Autoriteit Financiële Markten was geworden.[8] Bij Vijlbriefs nieuwe baan hoorde ook lidmaatschap van de Eurogroepwerkgroep, het voorportaal van de maandelijkse Eurogroepvergaderingen van de ministers van Financiën.[14][15] Daarnaast was hij tussen 2012 en 2014 voorzitter van de Economic Policy Committee, een Europees adviesorgaan.[16]

Als lid van de Eurogroepwerkgroep werkte Vijlbrief jarenlang nauw samen met Jeroen Dijsselbloem, in diens functie van minister van Financiën en voorzitter van de Eurogroep, aan de Griekse en Europese staatsschuldencrisis.[3][14] Ook leidde hij de twee campagnes van Dijsselbloem om Eurogroepvoorzitter te worden.[13] In maart 2014 werd Vijlbrief gekozen tot voorzitter van de raad van bestuur van de Europese Financiële Stabiliteitsfaciliteit (EFSF), het noodfonds van de eurozone om staatsschulden aan te pakken.[17] Hij was al lid van de raad sinds 2011 en zat ook in de risicocommissie.[18][19] Diezelfde maand werd hij lid van de bestuursraad van de Europese economische denktank Bruegel.[20] Tijdens de Tweede Kamerverkiezingen van 2017 was hij medeauteur van het verkiezingsprogramma van D66.[14]

Vijlbrief verliet het ministerie, de EFSF en Bruegel in 2018 om voorzitter van de Eurogroepwerkgroep (EWG) te worden. Zijn termijn begon op 1 februari en hij volgde de Amerikaans-Oostenrijkse Thomas Wieser op.[15][21] De leden van de werkgroep hadden Vijlbrief in december verkozen, nadat hij steun van de Nederlandse regering had gekregen en zijn enige tegenstander zich had teruggetrokken. De Eurogroep keurde het besluit later goed.[15] Vijlbrief werd tegelijkertijd voorzitter van het Economic and Financial Committee.[22] Als voorzitter van de EWG poogde hij een Europees depositogarantiestelsel in te voeren.[23] Daarnaast werd Vijlbrief in september 2018 bijzonder hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam met als specialisatie Europees economisch en financieel beleid.[2][24] Toen zijn tweejarig termijn als voorzitter van de EWG bijna ten einde kwam, werd Vijlbrief herbenoemd voor nog twee jaar in december 2019.[23]

Staatssecretaris van Financiën (2020-2022)Bewerken

Op 26 januari 2020 werd bekend dat Vijlbrief samen met Alexandra van Huffelen namens D66 tot staatssecretaris van Financiën benoemd zou worden, in een vacature ontstaan door het aftreden van Menno Snel in december 2019.[25][26] Snel was afgetreden nadat duizenden ontvangers van kinderopvangtoeslag onterecht als fraudeurs waren aangemerkt en waren gedwongen het geld terug te betalen (toeslagenaffaire). Toen ouders om hun dossiers hadden gevraagd, ontvingen zij grotendeels zwartgemaakte pagina's.[26][27] Enkele weken voordat de opvolgers waren gevonden had minister van Financiën Wopke Hoekstra besloten om toeslagen en de Douane af te splitsen van de Belastingdienst.[28]

Vijlbrief werd op 29 januari door koning Willem-Alexander beëdigd tot "staatssecretaris van Financiën - Fiscaliteit en Belastingdienst" in paleis Huis ten Bosch.[29] Zijn collega, Van Huffelen, gaf leiding aan toeslagen en de Douane.[30] Vijlbrief werdverantwoordelijk voor fiscaliteit; de Belastingdienst (inclusief de FIOD); financiële verhoudingen tussen het Rijk en de decentrale overheden; exportkredietverzekeringen en -faciliteiten; Holland Casino en de Nederlandse Loterij; muntwezen; en Domeinen Roerende Zaken.[31] Daarnaast is het zijn taak om de plannen voor een vlieg- en CO2-belasting uit te werken.[32] Vijlbrief nam gelijktijdig met zijn aantreden ontslag van zijn posities bij de Eurogroep en de Universiteit van Amsterdam.[2][14] Kort voor zijn beëdiging verklaarde hij dat hij van plan was "de Belastingdienst weer saai te maken".[33]

BelastingheffingBewerken

Vijlbrief kondigde één week na zijn benoeming aan dat de Belastingdienst samen zou gaan werken met brancheorganisaties binnen de zorg en de bouw om schijnzelfstandigheid aan te pakken. Daarnaast zei hij dat er in de toekomst ook met organisaties binnen andere sectoren zou worden gewerkt.[34] In april 2020 keurde de Tweede Kamer Vijlbriefs luchtvaartbelasting op alle vliegtickets goed.[35]

In juni maakte hij bekend dat hij de plannen van zijn voorganger om de vermogensrendementsheffing te hervormen niet zou doorzetten, omdat hij ze juridisch onhoudbaar vond. Onder de plannen zouden spaargeld en beleggingen belast worden op basis van hun respectievelijke rendementen, waardoor de belasting op spaargeld lager zou worden en die op beleggingen zou stijgen.[36] Een jaar later, na afloop van een onderzoek, adviseerde Vijlbrief aan het volgende kabinet om de vermogensrendementsheffing aan te passen zodat belast zou worden op basis van werkelijk rendement.[37]

In mei 2020 kondigde de Belastingdienst aan dat het een nieuwe belasting op dividend wilde introduceren in 2024 om belastingontwijking te dwarsbomen.[38] Na het ontslag van het kabinet in 2021 stelde Vijlbrief voor een gedragscode in te voeren om belastingontwijking door multinationals tegen te gaan.[39] Ook gaf hij aan de ambitieuzere agenda van de Europese Commissie op dat gebied en een deal van de Groep van Zeven om een minimum belastingtarief voor bedrijven in te stellen te verwelkomen.[40][41]

ToeslagenaffaireBewerken

Eind februari 2020 meldden Trouw en RTL Nieuws dat de Belastingdienst gebruik had gemaakt van een zwarte lijst met de namen van 180.000 mogelijke fraudeurs, de Fraude Signaleringsvoorziening.[42] Een jaar eerder werd in een intern rapport geconcludeerd dat de lijst de privacywetgeving overtrad.[42][43] Nadat journalisten het rapport in handen hadden gekregen, werd de stekker uit de lijst getrokken – enkele dagen voor het verschijnen van de nieuwsartikelen.[43] Vijlbrief lichtte de Tweede Kamer per brief in over de zwarte lijst twee dagen na de onthullingen. Daarnaast vertelde hij aan de Tweede Kamer dat een passage over de zwarte lijst in een eerder opgevraagd document onwettig zwart was gemaakt door ambtenaren om de lijst te verhullen. Vijlbriefs voorganger had het bestaan van een zwarte lijst het voorgaande jaar meermaals ontkend. Vijlbrief noemde de lijst een onaangename verrassing en noemde de problemen van de Belastingdienst "enorm".[44] In de weken rondom de onthulling moest Vijlbrief ook een aantal andere problemen bij de dienst aan de Kamer melden: onterechte aanmaningskosten waren niet terugbetaald, er waren kleine fouten gemaakt bij het berekenen van twee belastingtarieven en de Belastingdienst had schulden laten verjaren.[43][45][46]

Vijlbrief en Van Huffelen deden in mei 2020 aangifte van ambtsmisdrijven tegen de Belastingdienst die ze leiden als reactie op het toeslagenschandaal. Ze hadden aanwijzigingen dat ambtenaren zich schuldig hadden gemaakt aan knevelarij en discriminatie op basis van ras.[47] Daarnaast werden vier hoge ambtenaren verzocht zicht terug te trekken.[48] Later kondigde het Openbaar Ministerie aan geen strafrechtelijk onderzoek te zullen doen.[49] Toen Trouw en RTL Nieuws in juli schreven dat ook bij de inkomstenbelasting burgers onterecht als fraudeurs waren aangemerkt op basis van vermoedens, legden Vijlbrief en Van Huffelen registratiesystemen voor fraude stil.[50]

Eind 2021 concludeerde een onderzoek dat op de zwarte lijst van de Belastingdienst mensen stonden die geen fraude hadden gepleegd en dat tussen de 5.000 en 15.000 van hen daardoor mogelijk onterecht geen schuldsanering was verleend. Vijlbrief meldde dat hij keek naar een compensatieregeling voor slachtoffers.[51]

CoronapandemieBewerken

Nadat de COVID-19-pandemie Nederland had bereikt, kondigde het kabinet op 12 maart 2020 aan dat bedrijven met financiële problemen belastinguitstel zouden krijgen zodra zij een verzoek indienden.[52] De procedure hiervoor werd de daaropvolgende week versoepeld en ook werd de rente op belastingschuld naar bijna 0% verlaagd.[53] Zo'n 240.000 bedrijven hadden gebruikgemaakt van de regeling per augustus.[54] Vijlbrief nam daarnaast nog een aantal maatregelen: hij en minister Sigrid Kaag maakten het gemakkelijker om een exportkredietverzekering te krijgen, hij creëerde een vangnet van €12 miljard om borg te staan voor kredietverzekeringen, hij maakte het mogelijk om verliezen eerder als aftrekpost te gebruiken voor de vennootschapsbelasting en hij stelde samen met minister Kajsa Ollongren €1,5 miljard beschikbaar om gemeentes en provincies te ondersteunen.[55][56][57][58] Ook hielpen Vijlbrief en zijn collega Eric Wiebes bij de redding van scheepsbouwer Royal IHC.[59]

Vijlbrief besloot in juni om bedrijven die geregistreerd waren in belastingparadijzen uit te sluiten van staatssteun gerelateerd aan de coronapandemie.[60] Later stelde hij met het kabinet een extra maatregel ter waarde van €4 miljard, de Baangerelateerde Investeringskorting (BIK), om de economie te stimuleren: het zou voor bedrijven worden om in de volgende twee jaar een percentage van hun investeringen in mindering te brengen op hun afdracht loonheffing. In de Tweede Kamer bekritiseerden oppositiepartijen het plan, dat zij een cadeau voor het bedrijfsleven noemden.[61] Uiteindelijk werd de maatregel teruggetrokken, nadat uit informeel overleg met de Europese Commissie was gebleken dat de maatregel waarschijnlijk als ongeoorloofde staatssteun bestempeld zou worden.[62]

Ontslag van kabinet en verkiezingen 2021Bewerken

Bij de Tweede Kamerverkiezingen in maart werd hij als twaalfde D66-kandidaat verkozen met 947 voorkeurstemmen.[63] Vanwege zijn positie als staatssecretaris, gaf D66 hem geen portefeuille en werd hij geen vast lid van Kamercommissies.[64][65] Vijlbrief deed afstand van zijn Kamerzetel toen hij op 10 januari 2022 staatssecretaris van Mijbouw werd en tegelijkertijd eindigde zijn ambtstermijn als staatssecretaris van Financiën.[16]

Staatssecretaris van Mijnbouw (2022-heden)Bewerken

Op 10 januari 2022 werd Vijlbrief beëdigd als staatssecretaris van Mijnbouw als onderdeel van het nieuwe kabinet-Rutte IV. Hij werkt op het ministerie van Economische Zaken en Klimaat en houdt zich vooral bezig met de problematiek rond de aardbevingen in de provincie Groningen als gevolg van de gaswinning uit het Groningenveld.[66] Zijn volledige portefeuille is Staatstoezicht op de Mijnen, mijnbouw, gaswinning Groningen en gevolgen (zowel schade-afhandeling als versterking), Instituut Mijnbouwschade Groningen, Nationaal Coördinator Groningen en mededingingsbeleid.[67]

Vijlbrief besloot in zijn eerste week een extra €250 miljoen uit te trekken voor een subsidiefonds, dat €10.000 verstrekte aan inwoners van het aardbevingsgebied. Het fonds, dat aanvankelijk €220 miljoen bevatte, was op zijn eerste dag eerder die week opgeraakt.[68] Ook had minister van Economische Zaken en Klimaat Stef Blok in de week voor Vijlbriefs installatie aangekondigd dat de verwachte gasproductie in 2021/22 uit het Groningenveld zou worden bijgesteld van 3,9 miljard m³ naar 7,6 miljard m³ vanwege een vertraging in de bouw van een stikstoffabriek, die nodig is om meer gas te importeren, en vanwege hogere contractuele leveringen aan Duitsland. Het kabinet had eerder beloofd dat de gaswinning zou snel mogelijk zou eindigen.[69] Vijlbrief vertelde op zijn eerste dag als staatssecretaris dat hij zou kijken of hij er iets aan kan doen voorafgaand aan een deadline op 1 april.[70] Uiteindelijk berichtte hij dat de verwachte gaswinning voor 2021/22 4,5 miljard m³ zou bedragen als gevolg van een milde winter en efficiënter gebruik van bestaande stikstoffabrieken. Deze afname leidde ertoe dat het kabinet naar schatting €7,5 miljard aan de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM) moest betalen om de gasreserves te vullen. Op hetzelfde moment leidde de Russische invasie van Oekraïne tot een stijging van de gasprijzen en tot beloftes van Europese landen om hun afhankelijkheid van Russisch gas te verminderen.[71][72]

Daarnaast stelde Vijlbrief eind 2022 als deadline voor de opschorting van injecties in voormalige Twentse gasvelden van afvalwater van de oliewinning in Schoonebeek door de NAM. De lozingen hadden vanwege zorgen om gezondheid en veiligheid geleid tot lokaal protest en tot een motie in de Tweede Kamer om ze te beëindigen. De motie ontving een meerderheid en kreeg ook steun van Vijlbrief als Kamerlid, maar hij negeerde deze aanvankelijk. Volgens hem was er geen mogelijkheid voor de Nederlandse overheid om de vergunning van de NAM te schenden. De maatschappij had wel nog vóór Vijlbriefs toezegging beloofd om de lozingen binnen drie jaar naar Drenthe te verplaatsen, waar Schoonebeek ligt. Daarop kondigde Vijlbrief uiteindelijk aan deze deadline naar voren te brengen.[73][74]

Vijlbrief was bij de gemeenteraadsverkiezingen in 2022 een van de lijstduwers van D66 in zijn thuisgemeente Kaag en Braassem.[75]

PrivélevenBewerken

Vijlbrief is getrouwd en heeft een zoon en een dochter.[76] Hij ontmoette zijn vrouw, Manouche Hetzler, toen hij studeerde aan de Vrije Universiteit.[3][9] Zijn zoon is ook politiek actief en is de zesde kandidaat van D66 in Kaag en Braassem bij de gemeenteraadsverkiezingen van 2022.[4] Vijlbrief is aanhanger van de Rotterdamse voetbalclub Feyenoord.[3]

Voorganger:
Ronald Gerritse
Thesaurier-generaal
2001-2018
Opvolger:
Christiaan Rebergen
Voorganger:
Thomas Wieser
Voorzitter van de Eurogroepwerkgroep
2018-2020
Opvolger:
Tuomas Saarenheimo
Voorganger:
Menno Snel
Staatssecretaris van Financiën (samen met Alexandra van Huffelen)
2020-2022
Opvolger:
Marnix van Rij
Voorganger:
Dilan Yeşilgöz-Zegerius
Staatssecretaris van Economische Zaken en Klimaat
2022-heden
Opvolger:
-
  Zie de categorie Hans Vijlbrief van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.