Hoofdmenu openen

Wikipedia β

Kabinetsformatie Nederland 2017

nasleep van de Tweede Kamerverkiezingen 2017
Actuele gebeurtenis In dit artikel wordt een actuele gebeurtenis beschreven.
De informatie op deze pagina kan daardoor snel veranderen of inmiddels verouderd zijn.

De formatie van het Nederlandse kabinet in 2017 begon na bekendmaking van de uitslag van de Tweede Kamerverkiezingen van 15 maart 2017.

Inhoud

Verloop van de formatieBewerken

VerkenningBewerken

 
Demissionair minister van VWS Edith Schippers (VVD) werd aangesteld tot verkenner en vervolgens tot informateur.

De VVD is bij de verkiezingen met 33 zetels de grootste partij gebleven en mocht daarom het voortouw nemen bij de formatie.[1] Op 16 maart 2017 vergaderde de voorzitter van de Tweede Kamer, Khadija Arib, met de beoogde fractievoorzitters in de nieuw gekozen Tweede Kamer. Vervolgens werd demissionair minister voor Volksgezondheid Edith Schippers (VVD) aangesteld als verkenner.[2] Na een door de fractieleiders gevraagde post-electorale rustperiode van 3 dagen,[1] sprak Schippers op 20 maart met alle 13 fractieleiders afzonderlijk.[3]

 
Coalitiebesprekingen tussen VVD, CDA, D66 en GroenLinks (23 maart–15 mei)

De eerst onderzochte coalitie was VVD–CDA–D66–GroenLinks, die de voorkeur genoot van Alexander Pechtold (D66), Lodewijk Asscher (PvdA) en Gert-Jan Segers (ChristenUnie) en goed bespreekbaar was volgens Sybrand Buma (CDA) en Mark Rutte (VVD); Jesse Klaver (GroenLinks) was minder enthousiast vanwege grote inhoudelijke verschillen met de VVD. De veelgehoorde tweede keus was VVD–CDA–D66–ChristenUnie, die goed bespreekbaar was voor Buma en Rutte, de tweede keus was voor Segers en de voorkeur van Kees van der Staaij (SGP), maar niet van Pechtold, die graag met GroenLinks wilde regeren. Klaver zag veel liever een 'progressief christelijke' coalitie van CDA–D66–GroenLinks–SP–PvdA–ChristenUnie en werd hierin gesteund door Emile Roemer (SP) en Tunahan Kuzu (Denk), maar met name Buma had bezwaren. Volgens Pechtold had deze zespartijencombinatie voor D66 niet de voorkeur en de PvdA wilde überhaupt liever niet regeren na de grote electorale nederlaag. Een coalitie met de PVV van Wilders bleek onmogelijk; deze werd uitgesloten door een ruime Kamermeerderheid bestaande uit onder meer VVD, CDA, D66, GroenLinks en SP.[3]

Op 21 maart ging Schippers opnieuw afzonderlijk in gesprek met Rutte, Klaver, Buma en Pechtold om een mogelijke coalitie tussen deze vier partijen te bespreken. Volgens Klaver zijn de inhoudelijke verschillen tussen VVD en GroenLinks 'megagroot' en genoot deze coalitie niet zijn voorkeur, maar was het gesprek wel 'goed' en 'heel serieus'.[4]

Schippers kondigde aan haar verkenningsopdracht, die zij oorspronkelijk op 23 maart had willen afronden, met een week te verlengen.[5]

Op 22 maart voerde Schippers een nieuw gesprek met Wilders over een mogelijk herstel van vertrouwen met de VVD en het CDA. Wilders was daartoe bereid, maar aansluitend apart overleg met Buma en Rutte bevestigde dat het CDA en de VVD niet bereid waren om opnieuw een coalitie of gedoogkabinet te vormen met de PVV.[6] In haar eindrapport van 27 maart bevestigde de verkenner dat 'de lijsttrekkers van VVD, CDA, D66, GL, SP, PvdA en Denk onafhankelijk van elkaar hebben verklaard niet beschikbaar te zijn voor een coalitie waar ook de PVV deel van uitmaakt.'[7] Op 28 maart lichtten Buma en Rutte in de Tweede Kamer nogmaals toe dat het mislukken van het Catshuisoverleg in 2012 over de begroting van 2013 een definitieve vertrouwensbreuk heeft veroorzaakt, die nieuwe samenwerking met Wilders onmogelijk maakte. Wilders verfoeide de beoogde samenwerking met D66 en GroenLinks en was teleurgesteld in Rutte en Buma, die echter beweerden dat hij het aan zichzelf te wijten had.[8]

Op 23 maart vond het eerste gezamenlijke gesprek plaats tussen Rutte, Klaver, Buma en Pechtold onder leiding van Schippers, waarbij iedere fractieleider werd gesecondeerd door een partijgenoot, namelijk Halbe Zijlstra (VVD), Pieter Heerma (CDA), Wouter Koolmees (D66) en Kathalijne Buitenweg (GroenLinks). Hoewel erkend werd dat er grote inhoudelijke verschillen zijn, met name over het vluchtelingenbeleid, de inkomensverdeling, het klimaat en medisch-ethische kwesties,[9] waren alle vier partijen bereid om serieus te bespreken of en zo ja hoe deze te overbruggen zouden zijn. De beoogde coalitie, die de meest voor de hand liggende combinatie lijkt, heeft een meerderheid met 85 zetels in de nieuwe Tweede Kamer (ruim) en 39 zetels in de Eerste Kamer (krap).[10]

Op 27 maart overhandigde Schippers haar rapport aan de voorzitter van de Tweede Kamer en rondde daarmee haar verkenningsopdracht af. Zij adviseerde om een informatie te starten met de opdracht een stabiel kabinet uit VVD, CDA, D66 en GL te onderzoeken.[7]

Informateur: Edith SchippersBewerken

Op 28 maart ging de Tweede Kamer in debat over de verkiezingsuitslag en de verkenning. Edith Schippers werd door de Tweede Kamer bij motie voorgedragen tot informateur om verder te gaan met concrete onderhandelingen voor een kabinet van VVD–CDA–D66–GroenLinks. Het idee om een tweede informateur aan te stellen, zoals bij de formatie van 2012, werd om verschillende redenen afgewezen.[11] In de ochtend van 29 maart vonden de eerste besprekingen plaats tussen de informateur en vertegenwoordigers van VVD, CDA, D66 en GroenLinks. Schippers schatte in dat er voor Pasen geen kabinet zou zijn, maar wellicht voor de zomer wel.[12] Op 6 april meldde Schippers dat er in de eerste week van de 'echte' gesprekken al intensief onderhandeld is over ongeveer acht onderwerpen, waaronder financiën, economie, globalisering, klimaat, mobiliteit en de arbeidsmarkt. Dossiers werden eerst voorbereid, uitgezocht en in vooroverlegjes besproken alvorens ze in de Stadhouderskamer te berde werden gebracht.[13]

Op 12 april moest Jesse Klaver de onderhandelingen onverwacht verlaten na een spoedgeval in zijn familie. Na de middag verving oud-partijleider van GroenLinks Bram van Ojik Klaver tijdelijk. Informateur Schippers besloot de onderhandelingen enkele dagen te staken, omdat ze niet zonder Klaver verder wilde gaan.[14][15] Vanwege het voorjaarsreces lag de formatie stil in week 17. Toen op 28 april Klavers moeder overleed, werd dit met een dag verlengd (tot en met 2 mei).[16] Op 3 mei gaven de vier partijleiders aan te geloven dat deze coalitie kon worden gesmeed, maar dat er veel tijd voor nodig was. Ze wezen erop dat de formatie niet trager verliep dan normaal; de snelle formatie van 2012 was een uitzondering op de regel.[17] Op 15 mei maakte Schippers echter bekend dat de formatiepoging was mislukt, als gevolg van de verschillende standpunten van de partijen over asiel en migratie.[18] In de eerste twee maanden na de verkiezingen hadden de vertegenwoordigers van de vier partijen en Schippers achttien dagen met elkaar vergaderd.

Op 17 mei 2017 werd Schippers voor de tweede keer benoemd tot informateur.[19] Na een nieuwe reeks verkennende gesprekken met de partijleiders concludeerde zij op 22 mei dat alle andere opties (onder andere SP en PvdA als vierde partij) voor het vervolg van de formatie zijn uitgesloten en daarom tot formatiegesprekken te komen met de ChristenUnie. Na urenlange 'intensieve' verkenningsgesprekken tussen Pechtold (D66) en Segers (ChristenUnie) op 23 mei kwamen zij tot de conclusie dat er onvoldoende ruimte bleek voor verdere onderhandelingen; met name medisch-ethische kwesties waren voor D66 een groot punt van verschil.[20]

Informateur: Herman Tjeenk WillinkBewerken

 
Minister van Staat Herman Tjeenk Willink (PvdA) volgde Schippers op als informateur.

Schippers adviseerde in haar eindverslag van 29 mei om Herman Tjeenk Willink tot nieuwe informateur te benoemen.[21] Op 30 mei ging de Kamer in debat over de impasse, waarbij verschillende partijen elkaar verweten de formatie te blokkeren, maar zelf wel bereid te zijn tot onderhandelen. Na het debat werd Tjeenk Willink zoals verwacht aangesteld als nieuwe informateur; hij kreeg het vertrouwen van alle partijen behalve PVV en FvD.[22] Op 12 juni 2017 werd duidelijk dat ook een tweede formatiepoging met VVD, CDA, D66 (tezamen in de media het "Motorblok" genoemd) en GroenLinks is mislukt, de partijen konden het opnieuw niet eens worden over het onderwerp migratie. Tjeenk Willink zet zijn werk als informateur voorlopig voort. Op 20 juni liet Asscher weten dat de PvdA niet wil deelnemen in een nieuw kabinet[23] waarna Gert-Jan Segers op 21 juni een gesprek heeft met Tjeenk Willink voor de ChristenUnie als overgebleven optie.

TijdlijnBewerken