Hoofdmenu openen

Hemelum (Fries: Himmelum) is een dorp in de gemeente Súdwest-Fryslân, in de Nederlandse provincie Friesland.

Hemelum
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Hemelum (Friesland (hoofdbetekenis))
Hemelum
Situering
Provincie Vlag Friesland Friesland
Gemeente Vlag Súdwest-Fryslân Súdwest-Fryslân
Coördinaten 52° 53′ NB, 05° 27′ OL
Algemeen
Inwoners (2018) 600
Overig
Postcode 8584
Netnummer 0514
Belangrijke verkeersaders N359
Foto's
Dorpsbeeld van 1965
Dorpsbeeld van 1965
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Súdwest-Fryslân

Het ligt ten zuidwesten van Koudum, ten oosten van Warns, ten noordoosten van Bakhuizen en ten van Kolderwolde. De dorpskern ligt aan een opvaart van het meer Morra in het glooiende Gaasterlandse landschap.

Het dorp heeft aan de opvaart ook een jachthaven. In 2018 telde het dorp 600 inwoners. Onder het dorp valt ook de buurtschap Nijeburen, waarmee het ook wat vergroeid is geraakt.

Inhoud

GeschiedenisBewerken

De plaats is ontstaan op een pleistocene zandrug. De vroegste informatie over Hemelum is uit 1180. Hemelum bezat een stins, enkele states en vanaf de 13e eeuw het Sint-Nicolaasklooster.

Dit was een vrouwenklooster van de benedictijner orde. Behalve nonnen waren er later ook monniken gevestigd, afkomstig van het Sint-Odulphusklooster in Stavoren. Op de fundamenten van de oude kloosterkapel verrees in 1668 de kerk van het dorp.

In het begin van de 13e eeuw werd de plaats vermeld als Hemelem, in 1290 als Hemlem, in 1318 als Hemelen, in 1328 als Hemlum en in 1579 als Hemlom. De plaatsnaam duidt vermoedelijk op het feit dat het woonplaats (heem/um) was van of bewoond door de persoon Hemele.

Ondertussen was er een satellietbedezetting ontstaan, die in de 17e eeuw werd vermeld als Nyeburyen, de moderne naam is Nijeburen. De bedrijvigheid in Hemelum was oorspronkelijk agrarisch. In de loop van de 19e eeuw begon men het vervangen van de meeste bewoning waardoor er weinig (relatief) echt oude gebouwen zijn.

Op het einde van de 19e en begin 20ste eeuw groeide zowel Hemelum als Nijeburen wat naar elkaar. In de loop van de twintigste eeuw verdichte hier en daar ook de bewoning. Zo valt een deel van de Nijbuorren onder de bebouwde kom van Hemelum.

In 1896 werd door de veehouders de Coöperatieve Stoomzuivelfabriek Hemelum opgericht, een belangrijke bron van werkgelegenheid voor het dorp maar uiteindelijk moest de fabriek toch diens deuren weer sluiten. Sinds 1974 is het pand in gebruik als watersportbedrijf, onder andere als zeilschool. In en rond Hemelum vestigden zich meer toeristische bedrijven, waaronder een villapark.

Tot de gemeentelijke herindeling in 1984 maakt Hemelum deel uit van de voormalige gemeente Hemelumer Oldeferd (die tot 1956 onder verschillende namen heeft bestaan). Daarna lag Hemelum tot 2011 in de voormalige gemeente Nijefurd, totdat deze opging in de nieuwe gemeente Súdwest-Fryslân.

KerkenBewerken

De oudste kerk van het dorp is de Nicolaaskerk. Het is een zaalkerk die in 1668 gebouwd op de fundamenten van de oude Benedictijnen kloosterkapel. In 1816 is de kerk en in 1896 de kerktoren met transept gewijzigd en vernieuwd. De kerk was oorspronkelijk gewijd aan Nicolaas van Myra.

Daarnaast is in het dorp nog een kerkklooster gevestigd, die officieel het Russisch Orthodox Klooster wordt genoemd. Het zit in de voormalige gereformeerde kerk, die in 1889 werd gebouwd. Het klooster heeft de kerk sinds 1999 in gebruik.

MolenBewerken

Van 1855 tot 1984 stond langs bij de Vogelhoek ten oosten van Hemelum de Vogelhoeksmolen. Deze poldermolen werd in 1949 buitengebruik genomen. De molen werd in 1984 verplaats naar het Zuiderzeemuseum in Enkhuizen.

SportBewerken

Naast de Watersportvereniging De Swaeikom en de zeilschool De Morra heeft het dorp ook nog de sloeproeivereniging Ceres, een biljartvereniging en een IJsclub.

CultuurBewerken

Het dorp kent de toneelvereniging Nea Rest en een eigen dorpskrant.

OnderwijsBewerken

Het dorp heeft een eigen basisschool, De Barte geheten.

Geboren in HemelumBewerken

Overleden in HemelumBewerken

Zie ookBewerken

Externe linkBewerken