Hoofdmenu openen

Warns is een dorp in de gemeente Súdwest-Fryslân, in de Nederlandse provincie Friesland.

Warns
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van Warns Wapen van Warns
Details Details
Warns (Friesland (hoofdbetekenis))
Warns
Situering
Provincie Vlag Friesland Friesland
Gemeente Vlag Súdwest-Fryslân Súdwest-Fryslân
Coördinaten 52° 53′ NB, 05° 24′ OL
Algemeen
Inwoners (2018) 710
Overig
Postcode 8721
Netnummer 0514
Foto's
Zicht op het dorp
Zicht op het dorp
Warns.JPG
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Súdwest-Fryslân

Het ligt ten zuiden van Molkwerum, ten zuidoosten van Stavoren en ten westen van Hemelum en Bakhuizen. De grootste dorpskern ligt aan het Warnservaart die onderdeel is van het Johan Frisokanaal. Door deze ligging is de watersport voor Warns van groot belang, ook de jachtbouw. Het dorp kent meerdere jachthavens.

Het dorp is ontstaan uit een drietal kernen die onderdeel maakte van het lintdorp, de grootste kern is de Noorderburen. De Buren, ook wel Kerkburen is de oorspronkelijk dorpskern en de Zuiderburen is het dunst bewoond.

In 2018 telde het dorp 710 inwoners. Onder het dorp valt ook de buurtschap De Rode Schuur en de dorpen Scharl en Laaxum vallen formeel ook binnen het dorpsgebied, die bij het IJsselmeer liggen.

Inhoud

GeschiedenisBewerken

 
Haven en brug van Warns

Het dorp is ontstaan op een lange pleistocene zandrug. In de 13e werd het in vervalst document uit 1132 vermeld als Wardelse. In diezelfde eeuw werd het vermeld in een kopie vermeld als Warlesle, in 1325 als Werlize, in 1335 als Wardelze, in 1399 als Waerlenze en Wardsel, in 1421 als Warns, in 1530 als Werlens en Warrlens en in 1579 als Waens.

De plaatsnaam zou kunnen duiden op het feit dat bij een bos (lo) lag van de persoon Ward maar meer waarschijnlijker wordt gedacht dat het van de familie Wardilingi was, Wardilingi is een wel een gereconstrueerde familienaam.

In de Middeleeuwen bestond hier ook nog een kapel genaamd Kappenburg, die later is opgegaan in de Noorderburen.

Warns was ongeveer de locatie van de Slag bij Warns (1345). In Warns stond ooit de stins van Jelmer Ottes Sytzama, en toen Douwe Geales Galema hier in 1490 ook een stins liet bouwen, ontstond er ruzie. Sytzama was namelijk een Schieringer en Galema was een Vetkoper. Het conflict werd pas beslecht toen Galema de stins van Sytzama liet afbreken. In Scharl staat een monument voor de slag.

In de 17e en 18e eeuw was Warns een dorp van zeelui, al leefde een deel, met name het zuidelijk deel van de agrarische sector. In het begin van de 18e eeuw stonden er nog acht kapiteinswoningen. De kapiteins voeren op Noorwegen en de Oostzee. In de 19e eeuw beperkte de scheepvaart zich tot Holland en verloren dorpen als Warns aan belang.

De scheepvaart zorgde voor de groei van Noorderburen waardoor deze steeds meer de hoofdkern werd en dat zette zich in de twintigste eeuw door. Toch groeide het open lintdorp meer aan elkaar te gelijkertijd. Alleen het zuidelijke deel toont nog het open karakter door maar lichte groei.

Van 1885 tot begin 1938 had Warns als een stopplaats een Station Warns aan de spoorlijn Leeuwarden - Stavoren.

Het dorp viel tot 1956 onder de gemeente Hemelumer Oldephaert en Noordwolde die van 1812 tot en met 1816 Koudum was geheten en in 1956 werd de naam gewijzigd tot Hemelumer Oldeferd. In 1984 ging deze over in de gemeente Nijefurd. Deze ging in 2011 op in de nieuwe gemeente Súdwest-Fryslân.

KerkenBewerken

Het dorp heeft verschillende kerken. Oorspronkelijk kende het slechts één kerk, deze stond in de Buren, die ook daarom de Kerkburen werd genoemd. Daarvan is alleen de 12e-eeuwse tufstenen kerktoren over. In 1682 werd er aan deze toren een zaalkerk met driezijdig gesloten koor gebouwd. Dit is de Johannes de Doperkerk en die was gewijd aan de Johannes de Doper.

In 1892 werd er in De Buren ook een driezijdig gesloten zaalkerk gebouwd. Dit betreft de Gereformeerde kerk en die is voorzien van een houten geveltoren met spits. Eind 1999 sloot de kerk de deuren. maar de kerk werd daarna een dorpshuis, dat in 2002 werd geopend.

In Noorderburen werd in 1665 een Doopsgezinde kerk gebouwd. In 1877 werd deze vervangen door de huidige Doopsgezinde kerk. De kerktoren van de kerk werd er in 1951 opgezet. De andere kerk in Noorderburen is de Sint Janskapel, het betreft een kapelkerk uit 1949. De kerk is opgericht in 1945 toen het nog in een houtschuur was gevestigd voor de katholieke instroom vanuit Limburg in de Friese streek.

 
Dorps- en cultuurhuis De Spylder

de

SportBewerken

Onder vlag van de multisportvereniging W.S.V./Sportdorp Warns kent het onder meer een kaatsclub, een gymnastiekvereniging, volleybalvereniging en een ijsclub. Verder kent een biljartclub en damclub.

CultuurBewerken

Het dorp heet een eigen dorpshuis, De Spyder, dat tevens een theater is en sinds 2002 in de voormalige gereformeerde kerk is gevestigd.

Samen met Warns kent het sinds 1998 de muziekvereniging De Lytse Súdwesthoeke (LSWH), de vereniging is ontstaan door een fusie. Het kent verder een eigen toneelvereniging, de zangkoren; Net seure mar sjong, Crescend en sKoar en eigen dorpskrant.

EvenementenBewerken

 
Bewoning

In september 2008 werd in Warns voor de derde keer het Fries Kampioenschap Paalzitten gehouden.

OnderwijsBewerken

Het dorp heeft een eigen basisschool, De Meiboom geheten.

Bekende (ex-)inwonersBewerken

De Friese heldin Ats Bonninga woonde in een stins bij Warns die in strijd tussen de Schieringers en Vetkopers werd aangevallen en zij deze probeerde te verdedigen. Ze werd uiteindelijk verbannen uit Warns.

Geboren in WarnsBewerken

  • Jan de Haan (1951-), componist, dirigent, trombonist en muziekuitgever

Overleden in WarnsBewerken

Onder meer Jan I van Montfoort en Willem I van Naaldwijk kwamen om bij de Slag bij Warms in 1345.

Zie ookBewerken

Externe linkBewerken