Hoofdmenu openen

Kollumerzwaag

nederzetting in Nederland

Kollumerzwaag (Fries: Kollumersweach of De Sweach (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg))) is een dorp in de gemeente Noardeast-Fryslân, in de Nederlandse provincie Friesland.

Kollumerzwaag
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van Kollumerzwaag Wapen van Kollumerzwaag
Details Details
Kollumerzwaag (Friesland (hoofdbetekenis))
Kollumerzwaag
Situering
Provincie Vlag Friesland Friesland
Gemeente Noardeast-Fryslân
Coördinaten 53° 16′ NB, 6° 5′ OL
Algemeen
Inwoners (2018) 3.020
Overig
Postcode 9298
Netnummer 0511
Foto's
Woudhuis in Kollumerzwaag
Woudhuis in Kollumerzwaag
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Friesland

Het ligt zuidoosten van Dokkum, ten zuidwesten van Kollum, ten noordwesten van Buitenpost en ten noordwesten van Surhuisterveen, tussen Zwaagwesteinde en Veenklooster. De dorpskern ligt op op de zandgronden rond de kruising van de Foarwei met de Triemsterloane en de Koarteloane.

Het dorp is via de Kollumerzwaagstervaart ontsloten met de Persloot en de Nieuwe Zwemmer. In 2018 telde het dorp 3020 inwoners. Onder het dorp vallen de buurtschappen Hanenburg en Zandbulten. Die laatste was net als Zwagerveen een zelfstandig dorp voordat deze in 1971 op zijn gegaan in Kollumerzwaag. Tot 1940 viel het dorp Zwagerbosch onder Kollumerzwaag.

Inhoud

GeschiedenisBewerken

 
Kollumerzwaag als "Swaege" vermeld op een kaart van Abraham Ortelius (1574).

Het dorp is ontstaan op een keileemrug die in de 11e en 12e eeuw een ontginningsas vormde. Op de noordelijke rand ontwikkelde zich Kollumerzwaag en Zwagerveen als lintbebouwing.

In 1435 kwam het dorp voor het eerst voor in een officiële akte: "...Greetmans, Rechters ende meente in Oestbroecksterlande, also Kolmerland, Zwaech, Oldewolde ende Gaest...” (grietmannen, rechters en gemeente in Oostbroeksterland, dat wil zeggen Kollumerland, de Zwaag, Oudwoude en (Wester)geest).[1] De Zwaag was deel van Oostbroeksterland. Omstreeks 1543 werd Oostboreksterland opgeheven en verdeeld over Dantumadeel en Kollumerland. Daarbij ging Zwaagwesteinde naar Dantumadeel en de Zwaag naar Kollumerland.

In 1542 werd de plaats al vermeld als Colmerswaeg , in 1543 werd het vermeld als Collumerzwaech, Colmersweach, Die Zwaech en Swaeg. Op een kaart van Abraham Ortelius uit 1570 komt het dorp ook voor als Swaege. De plaatsnaam verwijst naar het feit dat bij een land was ontstaan waar vee werd gehouden, een weiland.

Het dorp groeide flink vanaf de 19e eeuw en in de twintigste eeuw vergroeide het met Zwagerveen en ook Zandbulten. In 1971 werd besloten die twee dorpen op te heffen en op te laten gaan in het dorp Kollumerzwaag. Er werd dan al druk gebouwd aan de uitbreiding van het dorp. Zo is het van een streekdorp naar een uitbreid komdorp verworden. Het verkreeg ook een industrieterrein.

Andere Kollumerzwaag behoorde Zwagerveen en Zandbulten van 1811 tot 1816 tot gemeente Westergeest/Oudwoude. In 1816 werd de gemeente weer bij Kollumerland gevoegd, waartoe Kollumerzwaag behoorde. Tot 2019 viel Kollummerzwaag het onder de gemeente Kollumerland en Nieuwkruisland waarna deze is opgegaan in de Noardeast-Fryslân.

KerkenBewerken

 
De gereformeerde kerk van Kollumerzwaag bevond zich oorspronkelijk in Zwagerveen

Kollumerzwaag telt vier kerkgenootschappen: de hervormde gemeente, de gereformeerde gemeente, de baptisten en de Vineyardgemeente.

Middelpunt van het dorp van het oude dorp is de dorpskerk, de Hervormde kerk die aan een slinger in de Foarwei op een verhoging staat. Kerk en zadeldaktoren dateren uit de 12e eeuw; het koor is in de 15e eeuw vernieuwd en toen zijn nieuwe vensters aangebracht.

De gereformeerde kerk vrijgemaakt zal in de kerk Deo Juvante uit 1947, maar werd in 2000 gesloten. De andere gereformeerde kerk bestaat nog wel, dit was de kerk van Zwagerveen en dat in 1925 werd gebouwd als opvolger van een kerk uit 1851. Sinds 1971/72 heet de kerk; Gereformeerde Kerk van Kollumerzwaag.

In Zandbulten heeft van 1937 tot 1969 een Baptistenkerk gestaan, deze werd in 1970 gesloopt. In 1969 werd werd de vervanger in gebruik genomen, deze staat aan de Skoallestrjitte in Kollumerzwaag. Sinds eind 2007 heet de kerk De Thuishaven.

De Vineyardgemeente houdt diens diensten in het dorpshuis van het dorp.

TaalBewerken

 
Woonboerderij

Kollumerzwaag is sociologisch en taalkundig meer verweven met de Dokkumer Wouden, die verder grotendeels onder de gemeente Dantumadeel vallen. Het is een Friestalig dorp in het oude Oostergo, waar het Woudfries wordt gesproken.

Daarnaast vertoont de taal van Kollumerzwaag enige trekken die het deelt met andere dorpen in de Dokkumer Wouden en een aantal heide-dorpen in Achtkarspelen. Een van de opvallendste eigenschappen is de [ee]-uitspraak van /ei/ vóór /n/, bijvoorbeeld "sneen" i.p.v 'snein' (zondag), "een" i.pv. 'ein' (eind), en verder [ee] voor /ij/ aan het eind van woorden, bijvoorbeeld "treeje" in plaats van 'trije' (drie), "kreeje" in plaats van 'krije' (krijgen).

CultuurBewerken

Het dorp heeft een eigen dorpshuis, zalencentrum De Trije Doarpen (De Drie Dorpen). Deze werd in 1954 opgericht toen er nog sprake was van de drie dorpen, Kollumerzwaag, Zandbulten en Zwagerveen. Het dorp kent onder meer de muziekverenigingen Juliana en Jong Juliana, de zangvereniging Advendo, de toneelvereniging Noflik Tegearre en het Masquerade Theater.

SportBewerken

Het dorp kent een flink aantal sportverenigingen. Zoals de algemene Sportvereniging Kollumerzwaag, voor onder meer gymnastiek en badminton. Verder kent het onder meer devoetbalvereniging Friese Boys, zaalvoetbalverenigingen Golden Oldies, de tennisvereniging De Brink, de volleybalvereniging DOS, de judovereniging De Swaech, de dartsclub Darts For You en een eigen ijsclub.

OnderwijsBewerken

Het dorp kent een eigen basisschool, De Stapstien, er zit tevens een peuterspeelzaal.

BevolkingsontwikkelingBewerken

Aantal inwoners door de jaren heen per 1 januari.

1850 ^ 1998 1999 2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2012 2013 2014
510 3.031 2.993 3.017 3.034 3.049 3.109 3.076 3.074 3.056 3.053 3.001 3.028 3.031 2.989 2.967 2.969

^ volgens Abraham Jacob van der Aa

Geboren in KollumerzwaagBewerken

Zie ookBewerken

Externe linkBewerken