Noardeast-Fryslân

Nederlandse gemeente

Noardeast-Fryslân (in het Nederlands Noordoost-Friesland)[2] is een gemeente met 45.431 inwoners (1 juli 2021, bron: CBS) binnen de regio Noordoost-Friesland, die op 1 januari 2019 is ontstaan uit de gemeenten Dongeradeel, Ferwerderadeel en Kollumerland en Nieuwkruisland.[3][4]

Noardeast-Fryslân
Noordoost-Friesland
Gemeente in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van de gemeente Noardeast-Fryslân Wapen van de gemeente Noardeast-Fryslân
(Details) (Details)
Map - NL - Municipality code 1970 (2019).svg
Situering
Provincie Friesland
COROP-gebied Noord-Friesland
Coördinaten 53° 19′ NB, 5° 59′ OL
Algemeen
Oppervlakte 516,45 km²
- land 377,83 km²
- water 138,62 km²
Inwoners (1 juli 2021) 45.431?
(120 inw./km²)
% migratieachtergr. (1 januari 2020) 5,8% (niet-westers: 2,6%, westers: 3,2%)
Bestuurscentrum Dokkum
Politiek
Burgemeester (lijst) Johannes Kramer (FNP)
Zetels
Gemeenteraad
CDA
FNP
S!N
ChristenUnie
VVD
PvdA
Gemeentebelangen Noardeast-Fryslân
ELP-NEF

29
7
5
5
4
3
2
2

1
Economie
Gem. WOZ-waarde (01-01-2019[1]) € 165.000
Overig
CBS-code 1970
CBS-wijkindeling zie wijken en buurten
Website https://www.noardeast-fryslan.nl/
Foto's
Wierum naast de Waddenzee, Hegebeintum, Wânswert, stadhuis en windmolens in Dokkum
Wierum naast de Waddenzee, Hegebeintum, Wânswert,
stadhuis en windmolens in Dokkum
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Topografische kaart van de gemeente Noardeast-Fryslân

GeschiedenisBewerken

In eerste instantie was het de bedoeling dat in Noordoost-Friesland een nog grotere nieuwe gemeente zou ontstaan uit de gemeenten Dantumadiel, Dongeradeel, Ferwerderadiel en Kollumerland c.a. Sinds 1 januari 2017 zijn deze vier gemeenten ambtelijk gefuseerd. Dantumadiel deed echter niet mee met de bestuurlijke fusie en ging na de vorming van de nieuwe gemeente diensten afnemen zonder dat ze zelf een ambtelijk apparaat heeft.[5]

NaamBewerken

De naam werd op 30 maart 2017 gekozen door de drie gemeenteraden, na een referendum onder de bevolking waarbij de namen Dokkumerlân, en Ie- en Lauwerslân de andere twee kans hebbende namen waren.

WapenBewerken

Bij de gemeenteraadsvergadering van 2 januari 2019 onthulde waarnemend burgemeester Hayo Apotheker het nieuwe wapen van de gemeente. Het wapen toont bovenin twee golvende balken in blauw en daaronder geel, die aangeven dat het een kustgemeente betreft. Het overige deel is groen, beladen met een gouden ster, die voorkwam in de wapens van de drie oorspronkelijke gemeenten. Het wapen wordt gedekt door een Friese grietenijkroon. Deze is overgenomen van Kollumerland c.a. en Dongeradeel.[6]

PlaatsenBewerken

De gemeente bestaat uit de stad Dokkum en daarnaast 52 dorpen. Deels zijn de Friese namen de officiële, deels de Nederlandse. Op 10 september 2020 besloot de gemeenteraad unaniem tot het harmoniseren van de plaatsnamen door alle resterende Nederlandse namen te verfriesen.[7]

Stad en dorpenBewerken

In de gemeente bevinden zich de volgende officiële woonplaatsen (steden en dorpen):

Nederlandse naam Friese naam aantal inwoners
Aalsum Ealsum 130
Anjum Eanjum 1.155
Augsbuurt Lytsewâld 85
Birdaard Burdaard 1.185
Blija Blije 840
Bornwird Boarnwert 120
Brantgum Brantgum 245
Burum Boerum 620
Dokkum Dokkum 12.745
Ee Ie 850
Engwierum Ingwierrum 585
Ferwerd Ferwert 1.780
Foudgum Foudgum 75
Genum Ginnum 90
Hallum Hallum 2.680
Hantum Hantum 400
Hantumeruitburen Hantumerútbuorren 70
Hantumhuizen Hantumhuzen 215
Hiaure De Lytse Jouwer 70
Hogebeintum Hegebeintum 85
Holwerd Holwert 1.595
Janum Jannum 40
Jislum Jislum 65
Jouswier Jouswier 45
Kollum Kollum 5.720
Kollumerpomp De Pomp 435
Kollumerzwaag Kollumersweach 2.975
Lichtaard Lichtaard 90
Lioessens Ljussens 380
Marrum Marrum 1.420
Metslawier Mitselwier 900
Munnekezijl Muntsjesyl 500
Moddergat Moddergat 225
Morra Moarre 250
Nes Nes 390
Niawier Nijewier 370
Oosternijkerk Easternijtsjerk 940
Oostrum Eastrum 190
Oudwoude Aldwâld 815
Paesens Peazens 230
Raard Raard 215
Reitsum Reitsum 125
Ternaard Ternaard 1.295
Triemen De Trieme 320
Veenklooster Feankleaster 110
Waaxens Waaksens 40
Wanswerd Wânswert 220
Warfstermolen Warfstermûne 205
Westergeest Westergeast 610
Wetsens Wetzens 55
Wierum Wierum 315
Zwagerbosch Sweagerbosk 560

Officieel Friestalige namen die afwijken van de Nederlandse vertaling zijn vetgedrukt weergegeven.[8][9] In alle andere gevallen is de Nederlandse naam officieel of zijn de namen in beide talen gelijk.

Naast deze officiële woonplaatsen zijn er nog een aantal dorpen die (nog) geen officiële woonplaats zijn of buurtschappen die ook wel dorp worden genoemd: Oostmahorn, Ezumazijl, Tiltjeburen en Westernijkerk.

BuurtschappenBewerken

Naast de officiële plaatsen en enkele andere bevinden bevinden zich in de gemeente de volgende buurtschappen:

Daarnaast ligt een stuk van de streek Wildpad in de gemeente, het grootste deel ligt in de gemeente Achtkarspelen, die op 28 maart 2019 besloot dat er eigen plaatsnaamborden komen.

WaterenBewerken

 
De Kollumerzwaagstervaart

In de provincie Friesland zijn in veel gemeenten, waaronder de gemeente Noardeast-Fryslân, de Friese namen van de oppervlaktewateren de officiële namen.[10]

Meren en poelenBewerken

In de gemeente bevinden zich de volgende meren en poelen:

Nederlandse naam Officiële naam
Alde Dobbe Alde Dobbe
Geestmermeer Geastmer Mar
Lauwersmeer Lauwersmeer
Mallegraafsgat Mâlegraafsgat
Oosterdobbe Easterdobbe
Westerdobbe Westerdobbe
Zandwielen Sânwielen

Rivieren, kanalen en slotenBewerken

Diverse kanalen, sloten en watergangen in de gemeente zijn:

Nederlandse naam Officiële naam
Aalsumervaart Ealsumer Feart
Anjumeropvaart Eanjumer Opfeart
Baantjegracht Baantsjegracht
Binnensluis Binnenslús
Blijaërvaart Blijer Feart
Burumervaart Boerumer Faart
Burmaniavaart Burmaniafeart
Contributievaart Kontribúsjefeart
Dijkvaart Dyksfeart
Dijkstervaart Dykster Feart
Dokkumerdiep Dokkumer Djip
Dokkumergrootdiep Dokkumer Grutdjip
Dokkumer Ee Dokkumer Ie
Drie Pypstergracht Drypypstergracht
Dwarsmeer Dwarsmear
Dwarsried Dwarsryd
Eesteropvaart Iester Ryd
Finkumervaart Feinsumer Feart
Ferwerdervaart Ferwerter Feart
Foudgumervaart Foudgumer Feart
Genumer Opvaart Ginnumer Feart
Hallumertrekvaart Hallumer Feart
Hallumerhoekstervaart Hallumerhoekster Feart
Hantumervaart Hantumer Feart
Hantumhuistervaart Hantumhúster Feart
Hardrijdersgracht Hardridersgracht
Heerenwegstervaart Hearreweister Feart
Hijumervaart Hijumer Feart
Hoge Herenwegstervaart Hege Hearreweister Feart
Holwerdervaart Holwerter Feart
De Hulp De Hulp
Jellegat (Jaarlasloot) Jellegat
Jislumervaart Jislumer Feart
De Jordaan De Jordaan
Keegensterried Keegenster Ryd
Ketelvaart Tsjettelfeart
Koevaart Kuorfeart
Kollumerzwaagstervaart Sweager Feart
Lauwers De Lauwers
Marrumervaart Marrumer Feart
Meersloot Marsleat
Nederlandse naam Officiële naam
Miedvaart Miedfeart
Moersloot Moerssleat
Morrastervaart Moarster Feart
Muizenrid Mûzerid
Nesseropvaart Nesser Opfeart
Niawiersteropvaart Nijwierster Opfeart
Nieuwe Zwemmer Nije Swemmer
Nieuwe Vaart Nije Feart
Nieuwlandsried Nijlandsryd
Noordergracht Noardergracht
Oostrumer Opvaart Eastrumer Opfeart
Oud Dokkumerdiep Alde Lunen
Ouddiep Alddjip
Oude Hulp Alde Hulp
Oude Beyried Beiryd
Oude Peasens Alde Peazens
Oude Meer Aldmear
Oude Ried Alde Ryd
Oude Zwemmer Aldswemmer
Olde Lauwers Olde Lauwers
Oudlandsried Oldlansryd
Paesens De Peazens
Parkstergracht Parkstergracht
Petsleat Petsleat
Pompsterried Pompster Ryd
Raardervaart Raarder Feart
De Rijd De Ryd
Rijpstervaart Rypster Feart
Stroobossertrekvaart Strobosser Trekfeart
Stroomkanaal Willem Lorésluis Streamkanaal Willem Loréslûs
Ternaardervaart Ternaarder Feart
De Traan De Traan
Verbindingkanaal Ferbiningskanaal
Wierumeropvaart Wierumer Opfeart
Woudvaart Wâldfeart
Zijlsterrijd Sylster Ryd
Zuidergracht Sudergracht
Zuider Ee Suderie
Zwadde De Swadde
Zwaddesloot Swaddesleat

GemeentebestuurBewerken

De gemeenteraad van Noardeast-Fryslân bestaat uit 29 zetels, en heeft de volgende samenstelling:

Gemeenteraadszetels
Partij 2019
CDA 7
FNP 5
S!N 4
ChristenUnie 4
VVD 3
PvdA 1
Gemeentebelangen Noardeast-Fryslân 2
ELP-NEF

Actief Links Lokaal

Groen NOF

1

1

1

Totaal 29

Ontwikkeling van het bevolkingsaantalBewerken

  • 1 januari 2005: 47 195 inwoners**
  • 1 januari 2015: 45 556 inwoners**
  • 1 januari 2017: 45 463 inwoners**
  • 1 januari 2018: 45 287 inwoners**
  • 1 januari 2019: 45 181 inwoners
  • 1 oktober 2019: 45 274 inwoners
  • 1 augusgus 2020: 45 433 inwoners

(** bevolking Dongeradeel, Ferwerderadiel en Kollumerland bij elkaar opgeteld, bron: CBS Statline)

TaalBewerken

Op het grondgebied van de gemeente wordt voornamelijk Fries gesproken.[11] De gemeente is de enige in de provincie Friesland waar naast het Fries en het Nederlands ook een Gronings dialect gesproken wordt: in de dorpen Kollumerpomp, Munnekezijl, Warfstermolen en Burum wordt Kollumerlands of Kollumerpompsters gesproken.

MonumentenBewerken

De gemeente kent de volgende rijksmonumenten en oorlogsmonumenten.

ZusterplaatsenBewerken

Aangrenzende gemeentenBewerken

   Aangrenzende gemeenten   
 Ameland              Schiermonnikoog 
             
 Waadhoeke   Het Hogeland GR
Westerkwartier GR 
           
 Leeuwarden
Tietjerksteradeel 
     Dantumadeel       Achtkarspelen 

Externe linksBewerken

  Zie de categorie Noardeast-Fryslân van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.