Nieuwland (Noardeast-Fryslân)

buurtschap in Noardeast-Fryslân, Nederland

Nieuwland (Fries: Nijlân) is een buurtschap in de gemeente Noardeast-Fryslân, in de Nederlandse provincie Friesland.

Nieuwland
Buurtschap in Nederland Vlag van Nederland
Nieuwland (Friesland)
Nieuwland
Situering
Provincie Vlag Friesland Friesland
Gemeente Noardeast-Fryslân
Coördinaten 53° 20′ NB, 6° 9′ OL
Overig
Postcode 9132
Woonplaats (BAG) Engwierum
Belangrijke verkeersaders N358
Foto's
Zicht op de buurtschap Nieuwland
Zicht op de buurtschap Nieuwland
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Friesland

Nieuwland ligt ten noordoosten van Engwierum, ten noorden van Dokkumer Nieuwe Zijlen en ten zuidoosten van Dijkshorne, met direct ten oosten het Lauwersmeer. De bebouwing van de buurtschap valt formeel onder het dorp Engwierum.

Vrijwel alle adressen liggen net binnen de waarschijnlijk 12e-eeuwse zeedijk aan de gelijknamige, doodlopende weg Nijlân. De buurtschap kent enkele 19e-eeuwse boerderijen: Nijlân 8 uit 1834, Nijlân 9 uit 1849, de Kloostermanplaats (Nijlân 16) uit 1869 en de Cooypleats (Nijlân 28) uit 1848.[1]

De buurtschap is niet voorzien van een plaatsnaambord en is alleen te herkennen aan het straatnaambord Nijlân.

GeschiedenisBewerken

 
De Nijlânswei gezien vanaf de richting Oudeterp

In de Schotanusatlas uit 1664 staat een weg ingetekend die de Nijlânswei of Nijlânsreed voor zou kunnen stellen, een eeuwenoude landweg tussen Nieuwland en Oudeterp. Daarbij staan ook enkele woningen aangegeven, wat erop zou kunnen duiden dat er reeds sprake was van een buurtje. Buiten de zeedijk was al een stuk aangeslibd land te zien, dat aangeduid wordt als het Groen buyten landt.

 
Nieuwland op de kaart van Oostdongeradeel van Eekhoff uit 1855.

In de Schotanusatlas uit 1718 staan enkele gebouwen aangegeven. Een gebied buiten de dijken werd nog wel Engwierumer buyten Land genoemd, maar hiernaast werd al een deel als "Nieuw Land" vermeld.

Op de kaart van Eekhoff uit 1849-1859 staat de polder Engwierumer Nieuwland met daarbij nog vermeld: "bedijkt in 1752, groot 440 pondematen". In 1832 was het overgrote deel van de nieuwe polder Nieuwland en het gebied ten noorden van Engwierum in het bezit van vijf eigenaren, onder wie de eerste burgemeester van Leeuwarden, Thijs Feenstra.[2]

Hoewel het gebied in 1739 aangeduid werd als Engwierumer Uitterlant en in 1857 als Buiten Polder, draagt de polder anno 2019 de naam Engwierumerpolder.

Nieuwland lag tot de gemeentelijke herindeling van 1984 in de toenmalige gemeente Oostdongeradeel. Daarna viel het tot 2019 onder de gemeente Dongeradeel, waarna deze opging in de gemeente Noardeast-Fryslân.

EendenkooienBewerken

In de directe omgeving van Engwierum bevonden zich zeven eendenkooien. Eenden nemen dan ook een prominente plek in op het wapen van Engwierum. Van de vier resterende kooien bevinden zich twee bij de buurtschap Nieuwland.[3]

Kooi van KeegstraBewerken

Van de twee kooien is de Kooi van Keegstra de oudste en de kleinste. De kooi met zes vangpijpen werd voor het eerst vermeld in 1620, en is zeer waarschijnlijk ontstaan op de plaats van een vroegere dijkdoorbraak. In 1780 kwam de kooi in het bezit van de Dijkcontributie, een waterschap dat de dijken onderhield. De Dijkcontributie verhuurde de kooi vervolgens en liet in 1849 een nieuwe boerderij voor de kooiker bouwen. Sinds 1859 is de familie Keegstra op deze kooi actief en sinds 1980 is zij eveneens eigenaar. In 2017 werd aan de kooi groot onderhoud verricht.[4]

TalmakooiBewerken

In 1717 bouwde Jacob Bodes (ca. 1689 - ca. 1755) zo'n 200 meter zuidelijker een tweede eendenkooi met eveneens zes vangpijpen.[5] Bodes was afkomstig uit een familie van kooikers en eerder had hij al de twee eendenkooien bij Teerd in huur. Hij was een zeer verdienstelijk kooiker en werd zelfs gevraagd een eendenkooi te bouwen bij het buitenverblijf van de keizer van het Heilige Roomse Rijk, Frans I Stefan nabij Holíč in het huidige Slowakije.

De eendenkooi bij Nieuwland kwam vervolgens in het bezit van de Harlinger familie Talma. Pijbo Talma erfde de eendenkooi en bijbehorende boerderij van zijn vader in 1765. In 1832 was de kooi in handen van Aritius Sybrandus Talma, griffier te Dokkum, en grootvader van de politicus Syb Talma. De huidige eigenaar wil de kooi een meer educatieve functie geven en heeft deze eenmaal opengesteld voor publiek.[6][7] Ook deze kooi werd in 2017 hersteld.[8]

  Zie de categorie Nieuwland (Noardeast-Fryslân) van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.