Station Maastricht

spoorwegstation in Nederland

Station Maastricht is het centrale spoorwegstation in de Nederlandse stad Maastricht, gelegen aan de oostkant van de Maas, in de centrumbuurt Wyck. De stad heeft twee andere spoorwegstations: station Maastricht Randwyck en station Maastricht Noord.

    Maastricht   
Stationsplein en westzijde station, 2022
Afkorting Mt
Opening 23 oktober 1853 (voorganger)
Heropening 7 mei 1915 (ingebruikstelling huidige station)
3 november 2021 (officiële opening)
Perrons 3
Perronsporen 6 (3 kop, 3 doorgaand) (Sporenschema)
Spoorlijn(en) Staatslijn E
Heuvellandlijn (Aken - Maastricht)
Maastricht - Hasselt
Luik - Maastricht
Stadsbus(sen) 1 t/m 9 | 11 | 15 | 48
Streekbus(sen) 20a | 30 | 45 | 57 | 62 | 63 | 78
Limburgliner 350
Schoolbus(sen) 650 & 659
Vervoerders
- Treinvervoerder NS, Arriva & NMBS
- Busvervoerder Arriva, De Lijn & TEC
Reizigers 11.854 (2018)[1] per dag (NS)
Ligging
Plaats Maastricht
Coördinaten 50° 50′ 59″ NB, 5° 42′ 20″ OL
Externe link  NS-stationsinformatie
Station Maastricht (Nederlands spoorwegstation)
Station Maastricht
Portaal  Portaalicoon   Openbaar vervoer
Maastricht

Geschiedenis stationsgebouwenBewerken

Aan het huidige Station Maastricht ging een viertal 'tijdelijke' stations vooraf, die alle een stuk noordelijker lagen dan het huidige station. Het eerste station van Wyck werd geopend op 23 oktober 1853, bij de ingebruikname van de spoorverbinding naar Aken, de eerste grensoverschrijdende lijn van Nederland (in 1992 gesloten). Het station van de Aken-Maastrichtsche Spoorweg-Maatschappij,[noot 1] dat ongeveer ter hoogte van de NS-onderhoudswerkplaatsen lag, moest drie jaar later alweer verplaatst worden voor de aanleg van de spoorlijn naar Hasselt (lijn 20, 1856). Hierna volgde een spoorverbinding met Luik (spoorlijn 40, 1861) en als laatste de staatslijn E naar Venlo en de rest van Nederland (1865). Dit resulteerde in twee extra stationsgebouwen op het emplacement in Wyck: dat van de Grand Central Belge en dat van het Staatsspoor.[3]

Het emplacement van de Aken-Maastrichtsche Spoorweg-Maatschappij, getekend door Philippe van Gulpen in 1854. Rechts het station (in 1856 verplaatst)
Station Maastricht Staatsspoor in 1910

De eerste stations lagen een eind buiten de stad, omdat Maastricht in 1853 nog een vestingstad was. De als tijdelijk bedoelde stationsgebouwen waren in chaletstijl gebouwd, opgetrokken uit hout, zodat deze bij een eventuele belegering snel konden worden afgebroken. De verbindingsweg naar de stad slingerde tussen de buitenwerken van Wyck door naar de Sint-Maartenspoort.[4] Aangezien de gemeentegrens gelijk was aan de buitenste rand van de vestingwerken, lagen de eerste stationsgebouwen niet op Maastrichts grondgebied, maar in de gemeente Meerssen. Dit bleef ook na de opheffing van de vesting lang het geval, want pas in 1907 werden de gemeentegrenzen aangepast en kwam het stationsemplacement in de gemeente Maastricht te liggen.[5] Het oude stationsgebouw van het Staatspoor lag aan de buitenstadszijde van het spoor.[6]

Spoorwegemplacement (1985) met busstation in aanbouw (rechtsboven)
Station Maastricht (1988) met elektrische locomotieven uit de series 1300, 1600 en 1200
Station Maastricht (2012) met klassiek motorstel van de NMBS

Pas in 1913 werd het huidige station gebouwd naar een ontwerp van George van Heukelom, Een presentatiemodel van gips uit 1911 is nog steeds te zien in het spoorwegmuseum. Het in rationele stijl ontworpen stationsgebouw is sterk geïnspireerd door de architectuur van Berlage. Het stationsgebouw opgetrokken uit 2 miljoen bakstenen met fraaie detailleringen in graniet was tevens het eerste station in Nederland met perronoverkappingen in gewapend beton.[7] Het station was een combinatie van een kopstation en een station voor doorgaande treinen. De ingebruikname van dit voor die tijd zeer moderne station vond plaats op 17 oktober 1915. Het gebruik van het station is in de loop van de tijd zeer veranderd, zo zijn alle douanefuncties verdwenen evenals de drie wachtkamers en de aparte wachtkamers voor arrestanten en zwakzinnigen.[8]

Van 1915 tot 1964 bestond er een overdekte voetgangersbrug over het spoor. Deze was gelegen aan de zuidzijde van het station, iets ten noorden van de spoorwegovergang Scharnerweg. De loopbrug werd in Maastricht altijd met de Franse benaming passerelle aangeduid. De passerelle werd afgebroken na het gereedkomen van de Scharnertunnel, waar ook een voetgangerstunnel deel van uit maakte.[9] In 1983 werd het tweede eilandperron aangelegd en werd een nieuwe passerelle gebouwd tussen het stationsgebouw en de Meerssenerweg, ongeveer ter hoogte van de Villa Wyckerveld, circa 150 m ten noorden van de oude locatie.[10] Station Maastricht werd in oktober 1996 aangewezen als rijksmonument.[11] Omstreeks 2010 kwam de huidige, groenglazen entree aan de Meerssenerweg tot stand.

Van 2018 tot 2021 werd het stationsgebouw voor 8 miljoen euro gerenoveerd. In de opgeknapte (voormalige) visitatiehal komt een grand-café en voor het zuidelijk deel van het stationscomplex wordt een hotelexploitant gezocht.[12] In 2018 is tevens een grote fietsparkeerkelder onder het Stationsplein opgeleverd. Ook zijn er plannen voor de herinrichting van het stenige zuidelijk deel van het plein, dat een parkachtig karakter zal krijgen.[13]

Na de oplevering van het gerestaureerde gebouw beleefde station Maastricht op woensdag 3 november 2021 zijn officiële opening, 106 jaar na de ingebruikname. Het station werd op 17 oktober 1915 opengesteld voor publiek, maar niet officieel geopend vanwege de Eerste Wereldoorlog.[14][15][16]

VerbindingenBewerken

NederlandBewerken

Vanuit Maastricht is er een verbinding in noordelijke richting naar onder meer Roermond, Eindhoven, Utrecht, Amsterdam en Alkmaar. In zuidelijke richting is er een verbinding met Maastricht Randwyck. In oostelijke richting is er een verbinding naar Heerlen en Kerkrade. Deze laatste verbinding wordt sedert 10 december 2006 geëxploiteerd door Veolia. Vanaf 2016 worden deze treinen gereden door Arriva.

BelgiëBewerken

Maastricht is verbonden met Luik-Guillemins via een L-trein (stoptrein). In het verleden was er ook een verbinding naar Lanaken en Hasselt (Spoorlijn 20). Het tracé tot Lanaken is sinds 2011 weer in dienst genomen, maar enkel voor goederenvervoer. De bedoeling is dat vanaf 2023 over (een deel van) deze spoorlijn sneltrams gaan rijden tussen Hasselt en Maastricht.[17]

Voortvloeiend uit het van start gaan van een intercityverbinding naar Brussel-Zuid, werd in 2008 aan station Maastricht ook de status van Belgisch station toegekend, als enige in Nederland. Reizigers kunnen op station Maastricht kaartjes kopen naar alle Belgische bestemmingen zonder toeslagen voor internationale treinen.[18] De intercityverbinding naar Brussel werd in december 2011 ingekort tot Visé.

Vanwege het ingaan van het treinplan van de NMBS vanaf 14 december 2014 zijn zowel Maastricht Randwyck als Eijsden gepromoveerd tot intercitystation. Vanaf die dag is de stoptrein van en naar Luik-Guillemins vervangen door een intercity van Maastricht naar Luik die doordeweeks doorgaat naar Hasselt via Diepenbeek. Hoewel de naam "Intercity" anders suggereert, stopt de trein op alle tussengelegen stations. Met de trein neemt de reis naar Hasselt echter meer dan anderhalf uur in beslag terwijl men met een bus van De Lijn in iets meer dan een uur Hasselt bereikt.

TreinverbindingenBewerken

De volgende treinseries halteren in de dienstregeling 2022 te Maastricht:

Serie Treinsoort Route Bijzonderheden
800 Intercity (NS) MaastrichtSittardRoermondWeertEindhoven Centraal's-HertogenboschUtrecht CentraalAmsterdam CentraalAlkmaarSchagenDen Helder Rijdt niet 's avonds, wel op zondagavond. Rijdt alleen in de spits voornamelijk in de spitsrichting van/naar Schagen en enkele van/naar Den Helder.
2900 Intercity (NS) EnkhuizenHoornAmsterdam CentraalUtrecht Centraal's-HertogenboschEindhoven CentraalWeertRoermondSittardMaastricht Rijdt alleen 's avonds laat en op zondagochtend. Stopt niet in Zaandam.
S 43 5300 S-trein Luik (NMBS) MaastrichtWezetLuik-GuilleminsTongerenDiepenbeekHasselt Rijdt in het weekend niet tussen Luik-Guillemins en Hasselt.
19800 RE 18 Sneltrein (Arriva) MaastrichtHeerlen Rijdt 1x per uur. Vormt samen met treinserie 20300 een halfuursdienst tussen Maastricht en Heerlen. Rijdt in de vroege ochtend en 's avonds niet.
20300 RE 18 Sneltrein / Regional-Express (Arriva) MaastrichtHeerlenLandgraafHerzogenrathAachen Hbf Drielandentrein (LIMAX). Rijdt 1x per uur. Vormt samen met treinserie 19800 een halfuursdienst tussen Maastricht en Heerlen.
32000 RS 18 Stoptrein (Arriva) Maastricht RandwyckMaastrichtHeerlen
32400 RS 12 Stoptrein (Arriva) Maastricht RandwyckMaastrichtSittardRoermond

Voor- en natransportBewerken

Busstation in 2010
Ondergrondse fietsenstalling, 2018

TramBewerken

Van 1896 tot 1914 had Maastricht een stadstram: de Maastrichtsche Tram. Deze legde een traject van circa 2 km af tussen het toenmalige Station Staatsspoor en de Boschstraat/Maagdendries. Het betrof aanvankelijk een gastram, vanaf 1903 een paardentram. Van 1929 tot 1938 was er vanaf het Stationsplein een tramverbinding met Gulpen en Vaals via de tramlijn Maastricht - Vaals. Opstappen op de stoomtram kon vanaf 1925 al vanaf de halte Heerderweg.

BusBewerken

Aan de noordwestzijde van het station bevindt zich het busstation voor de stads- en streekbussen. Dit bestaat uit twee eilandperrons: een voor het stadsvervoer (zuidelijk deel) en een voor het streek- en internationale vervoer van Arriva, De Lijn en TEC (noordelijk deel). De perronoverkapping is ontworpen door Bert van Bunningen en kwam in 1985 tot stand.[7] Na de aanleg van de fietsparkeergarage (zie hieronder) is de overkapping niet teruggeplaatst.

De bussen voor de lange afstand hebben een eigen station aan de noordoostzijde van het treinstation, aan de Meerssenerweg. Het busstation werd in 2019-2020 vernieuwd. Hiervandaan rijden FlixBussen naar twintig directe en tachtig indirecte bestemmingen in Europa.[19]

FietsBewerken

Onder het Stationsplein bevindt zich sinds 2018 een grote, bewaakte fietsparkeerkelder met fietsenverhuur. Daarnaast is er een onbewaakte fietsenstalling aan de 'achterzijde' van het station, aan de zijde van de Meerssenerweg. De voormalige fietsenstalling aan de zuidzijde van het stationsgebouw (naast de fietsenmaker en -verhuur) is in 2020 heringericht tot scooterstalling.[20]

ParkerenBewerken

Er bevinden zich twee parkeerterreinen voor reizigers nabij het station. Aan de noordoostzijde (Meerssenerweg) bevindt zich een terrein bestemd voor abonnementhouders, en aan de noordwestzijde (Parallelweg) bevindt zich een terrein voor dagparkeerders.

TaxiBewerken

De taxistandplaats bevindt zich sinds de herinrichting van het voorplein van het station, aan de zuidzijde van het Stationsplein.