Hoofdmenu openen

Nieuwebildtzijl

nederzetting in Nederland

Nieuwebildtzijl (Bildts: Nije-Syl) is een gehucht in de gemeente Waadhoeke, in de Nederlandse provincie Friesland. Nieuwebildtzijl ligt aan de oostzijde van de Nieuwe Bildtdijk.

Nieuwebildtzijl
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Nieuwebildtzijl (Friesland (hoofdbetekenis))
Nieuwebildtzijl
Situering
Provincie Vlag Friesland Friesland
Gemeente Vlag Waadhoeke Waadhoeke
Coördinaten 53° 19′ NB, 5° 43′ OL
Algemeen
Inwoners 150
Woonplaats (BAG) Oudebildtzijl
Foto's
Zicht op Nieuwebildtzijl
Zicht op Nieuwebildtzijl
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Friesland

Het gehucht telt ongeveer 150 inwoners, die wonen aan de Nieuwebildtdijk, Koedijk, Van Albadaweg en 't Butendykswechy.

GeschiedenisBewerken

De oude officiële benaming voor Nieuwebildtzijl was "De Nieuwe Zijl". Het gehucht ontleent zijn naam aan de uitwateringssluis (zijl), die bij het indijken van de polder het Nieuwe Bildt in 1600 werd aangelegd. De nieuwe sluis diende ter vervanging van de oude sluis te Oude Bildtzijl. Oude Bildtzijl kreeg met de aanleg van de Nieuwe Bildt Zijl de toevoeging "Oude" Bildt Zijl, later verbasterd tot Oude Bildtzijl.

De ontstaansgeschiedenis van Nieuwebildtzijl vindt zijn oorsprong in een oude zeeslenk die in de Middelzee is gevormd (voor de inpoldering van Het Bildt). Aan de rand van de vroegere Middelzee vormde zich aan de uitmonding van de oude zeeslenk "De Leije" in de vijftiende eeuw de nederzetting "De Leije", het tegenwoordige Oude Leije. In de vijftiende eeuw groeide deze nederzetting uit tot een handelsplaats van betekenis, getuige de accijns die het heeft afgedragen en in archieven terug te vinden zijn. Voor de sluis bij De Leije gebruikte men de naam "Leije Zijl". Tegenwoordig is deze oude zeeslenk een vaart en heet het De Kromme Rij. De Kromme Rij c.q. De Leije heeft lange tijd in verbinding gestaan met de wadden vaargeul De Kromme Balg. Middels de vaargeul De Kromme Balg had men een zeer goede vaarverbinding op de Waddenzee. Schippers voerden voornamelijk op Ameland maar ook Harlingen, West-Terschelling en de Noordzee waren zeer goed bereikbaar. Inmiddels en naarmate de tijd vorderde zijn vooral de kustgebieden van de Waddenzee door de ophoping van slib steeds minder toegankelijk en uiteindelijk geheel ontoegankelijk geworden voor scheepvaart. De aanleg van de Afsluitdijk heeft hier ook nog eens aan bijgedragen. Tot halverwege de twintigste eeuw was er langs de Friese/Bildtse kust ook nog een actieve beroepsvisserij. Er kon bijvoorbeeld ook nog prima gezwommen worden langs de kust, iets wat inmiddels ondenkbaar is als men het gebied aandoet. Het is inmiddels een rijk leefgebied voor (trek)vogels.

Aan het einde van de vijftiende eeuw lag de Oude Leije al geruime tijd niet meer direct aan zee. Middels de Leije stond het nog wel in verbinding met de Kromme Balg. In het jaar 1505 werd door de aanleg van de Oudebildtdijk Het Bildt ingepolderd. Bij het tegenwoordige Oudebildtzijl werd een nieuwe sluis gebouwd ter vervanging van de Leije Zijl. De voorname ligging van de Leije Zijl met zijn sluis en haven kwamen te vervallen en de inkomsten liepen snel terug. Met de aanleg van de Oude Bildtdijk kwam Oude Bildtzijl direct aan zee te liggen, in directe verbinding met De Kromme Balg. Oude Bildtzijl heeft in een eeuw tijd een voorname positie genoten door zijn sluis en haven. Hierdoor is ook een karakteristieke dorp gevormd. In 2006 is de sluis gerestaureerd en weer naar originele staat terug gebracht.

Aan het einde van de zestiende eeuw verloor Oude Bildtzijl echter ook zijn directe verbinding met de zee door het verder dichtslibben van het waddengebied. Uiteindelijk was het slechts nog een vaargeul die het met De Kromme Balg verbond. In 1600 werd een nieuwe zeedijk aangelegd, "de Nieuwe Zee Dyck", tegenwoordig de Nieuwe Bildtdijk. In deze dijk kwam een nieuwe (zeewerende) sluis en de plaats bij deze sluis kreeg de naam "De Nieuwe Zijl" (De Nieuwe Sluis), nu Nieuwebiltdzijl. Net zoals de sluis te Oude Bildtzijl die van Oude Leije had vervangen verving De Nieuwe Zijl de sluis en haven van Oude Bildtzijl. Door enkele dijkdoorbraken heeft de sluis te Oude Bildtzijl echter nog wel actief dienstgedaan en heeft het meerdere malen een belangrijke rol vervuld in het niet overstromen van Het Nieuw Bildt. Dit was overigens in een tijd dat de Nieuwe Zijl alweer gedempt was.

Nieuwebildtzijl heeft in vergelijking met Oude Bildtzijl slechts beperkte welvaart gekend. Dit kwam niet in de laatste plaats doordat veel schippers het gebied inmiddels meden omdat de waddenzee en de vaargeulen steeds minder toegankelijk werden en het risico op vastlopen te groot werd. De aanhoudende dichtslibbing teisterde haar toegankelijkheid. Door haar geringe positie, de dreiging van het zeewater en die van een potentiële Engelse invasie is er op aandringen van de staat uiteindelijk besloten om de sluis af te dammen. Het heeft 64 jaar dienstgedaan en is in 1664 gedempt. Van de sluis is niets meer terug te zien.[1]

In 1754 zijn de Ooster Bildtpollen ingedijkt waardoor de dijk waarop Nieuwebildtzijl staat de functie slaperdijk heeft gekregen. De opzet van Nieuwebildtzijl is vergelijkbaar met die van Oude Bildtzijl, het is echter niet zo groot en kent niet veel specifieke bezienswaardigheden. Voor een gehucht kent het wel een redelijke omvang.

BezienswaardighedenBewerken

Even ten noorden van Nieuwebildtzijl ligt de laatste zeewerende dijk waar vanaf men bij helder weer een goed zicht heeft op het waddeneiland Ameland. Men vindt hier ook een rijk kweldergebied genaamd het Noorderleeg (Fries: Noarderleech) wat men kan belopen middels een wandelpad. Op het buitendijkse Noorderleeg vindt men een nog in goede staat verkerende bunker uit de Tweede Wereldoorlog langs dit pad (Bildts: buttendyks, vandaar ook de naam buttendykswechy).

JabikspaadBewerken

De oostelijke route van het Jabikspaad, de Friese Camino de Santiago, loopt door Nieuwebildtzijl. Het Jabikspaad is 130 kilometer lang en loopt van Sint Jacobiparochie naar Hasselt.