Hoofdmenu openen

Berlikum

nederzetting in Waadhoeke, Nederland
Zie artikel Dit artikel gaat over het Friese dorp Berlikum. Zie ook Berlicum in Noord-Brabant

Berlikum (officieel, Fries: Berltsum) is een dorp in de gemeente Waadhoeke, in de Nederlandse provincie Friesland.

Berlikum
Berltsum
Plaats in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van Berlikum Wapen van Berlikum
Details Details
Berlikum (Friesland (hoofdbetekenis))
Berlikum
Situering
Provincie Vlag Friesland Friesland
Gemeente Vlag Waadhoeke Waadhoeke
Coördinaten 53° 15′ NB, 5° 39′ OL
Algemeen
Inwoners (2018) 2.513
Overig
Belangrijke verkeersaders N383
Detailkaart
Locatie in de voormalige gemeente Menaldumadeel
Locatie in de voormalige gemeente Menaldumadeel
Foto's
Luchtfoto uit 2014
Luchtfoto uit 2014
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Friesland

Het ligt ten noordoosten van Franeker, tussen Menaldum en Sint Annaparochie. Door het dorpsgebied stromen het Berlikumerwijd, het Moddergat en de Berlikumervaart. Met de dorpen Beetgum en Menaldum deelt Berlikum een kassengebied. Het is hierlangs dat de N383 loopt.

In 2018 telde Berlikum 2513 inwoners. Onder het dorp valt ook de buurtschap Klooster Anjum.

Inhoud

GeschiedenisBewerken

De plaats is ontstaan als terpdorp aan de monding van de Riedstroom, destijds een slenk uit de Middelzee, en is later samengevoegd met de voormalige buurtschap Tutgum. Bij Berlikum lag indertijd (839) Villa Cammingehunderi.

In de negentiende eeuw bezat het dorp een tramstation van de NTM aan de lijn Leeuwarden-Sint Jacobiparochie.

Berlikum ligt in een akkerbouwgebied en was in de Planologische kernbeslissing (PKB) en de Vijfde Nota Openbare Ruimte aangewezen als concentratielocatie voor glastuinbouw. Eind 2004 besloot de Raad voor het Landelijk Gebied echter dat extra financiële steun van de rijksoverheid niet nodig was, en dat de glastuinbouw moest worden geconcentreerd in de "greenports" Westland, Oostland, Aalsmeer en omstreken, en Venlo. Sinds het besluit om bij Berlikum glastuinbouw te concentreren is er ruim 60 Ha gezet.

ToponymieBewerken

De schrijfwijze van Berlikum is in loop der eeuwen meer dan tien keer gewijzigd. Volgens Karel F. Gildemacher[1] zijn de volgende schrijfwijzen bekend: Berlichem anno 1355, Berlekom 1376, Barlechem 1399, Berlikim, Berltjem 1470, Berltzum 1511, Berlekum, Berlicum, Belkum (stadsfries/Bildts) 1664 - 1787 en Belsum (landfries) 1700.

In de negentiende eeuw kreeg de plaatsnaam de Nederlandse voorkeurspelling Berlikum, respectievelijk het Friese Berltsum. Vermoed wordt dat de naam is afgeleid van de familienaam Berlinga (dat wellicht afgeleid is van persoonsnaam Berilo = kleine beer) en van heem. Het noordoostelijke deel van het huidige Berlikum werd Tutengem genoemd. Die naam zou afgeleid zijn van de naam Tutinga (volk) en heem. Dat zou later verbasterd zijn tot Uitgang of Uitgong, omdat er een sluis (ziel) lag die toegang gaf tot de Middelzee. De oudste vermelding van Uitgong stamt anno 606.[2]

Twaalfde Friese stad?Bewerken

 
Hemmemastate

De Alkmaarse gemeentesecretaris Joost Cox stelde in 2005, dat Berlikum in de veertiende en vijftiende eeuw stedelijke kenmerken heeft gehad. Daarmee zouden er geen elf, maar twaalf steden in Friesland liggen. Volgens Cox heeft Berlikum in 1355 zichzelf stadsrechten toegekend, met medeweten van de raadslieden van Westergo, en werd het in 1470 in een brief van de Duitse Hanzestad Lübeck een stad genoemd.

Zijn claim werd weersproken door historicus Hans Mol van de Fryske Akademy. Volgens Mol had Berlikum zich destijds niet tot stad weten te ontwikkelen doordat de plaats te dicht bij Leeuwarden lag.[3]

Voor de route van de Elfstedentocht zou het geen verschil maken: de schaatstocht komt toch al door Berlikum.

KerkenBewerken

De oudste kerk van Berlikum is de Koepelkerk, deze dateert uit 1779. De tweede kerk is de Kruiskerk, die uit 1966 werd gebouwd als vervanger van een kerk uit 1889. Verder is er nog een doopsgezinde kerk, de vermaning, in het dorp aanwezig.

 
Vermaning (Doopsgezinde kerk)

SportBewerken

Het dorp kent een flink aantal sportverenigingen. De belangrijkste zijn de Kaatsvereniging Berlikum, de voetbalvereniging SC Berlikum, Tennisvereniging en Jeu de Boulesvereniging De Vierslag, Gymnastiek Vereniging Berlikum en Volleybal Vereniging Berlikum.

Ieder jaar vind de Nieuwjaarloop plaats in het dorp en sinds 2015 ook de Mudrun Berltsum.

CultuurBewerken

Het dorp heeft een dorpshuis, die gepland staat te worden vervangen door een multifunctioneel centrum. Het dorp kent verder de muziekvereniging OpMaat en de zangkoren Schola Cantorum Mistúra en Vrouwenkwartet Femm'tet.

In juli 2017 brandde de muziekschool van het dorp af.

OnderwijsBewerken

Sinds 2013 zitten de twee basisscholen (De Fûgelsang en Lyts Libben) van het dorp in de Brede School De Foarútgong, waarbij ook kinderopvang en een kleine bibliotheek zitten.

Bekende ex-(inwoners)Bewerken

Het zangduo Die Twa (Krijn en Jacob Dijkstra) kwam uit Berlikum. De Friese dichter Grytsje Schaaf groeide erop.

Geboren in BerlikumBewerken

Overleden in BerlikumBewerken

  • Auke Adema (1907-1976), schaatser en tweemaal winnaar van de Elfstedentocht

Zie ookBewerken

Externe linkBewerken