Hoofdmenu openen

Noordwijk (Zuid-Holland)

plaats en gemeente in Nederland
(Doorverwezen vanaf Noordwijk-Binnen)

Noordwijk (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg)) is een dorp en gemeente in de Nederlandse provincie Zuid-Holland. De gemeente telt 42.859 inwoners (1 januari 2019, bron: CBS) en heeft een oppervlakte van 51,53 km² (waarvan 16,12 km² water).

Noordwijk
Gemeente in Nederland Vlag van Nederland
Grand Hotel Huis ter Duin 1.jpg
Huis ter Duin te Noordwijk aan Zee
Vlag van de gemeente Noordwijk Wapen van de gemeente Noordwijk
(Details) (Details)
Locatie van de gemeente Noordwijk (gemeentegrenzen CBS 2016)
Situering
Provincie Vlag Zuid-Holland Zuid-Holland
Coördinaten 52° 15′ NB, 4° 26′ OL
Algemeen
Oppervlakte 74,94 km²
- land 58,37 km²
- water 16,57 km²
Inwoners (1 januari 2019) 42.859?
(734 inw./km²)
Bestuurscentrum Noordwijk
Belangrijke verkeersaders N206 N444 N449
Politiek
Burgemeester (lijst) Jon Hermans-Vloedbeld (VVD, wnd.)
Zetels
NZLokaal
VVD
CDA
PUUR Noordwijk
Lijst Salman Noordwijk
GroenLinks
D66
PvdA
27
5
5
5
4
4

2
1
1
Economie
Gemiddeld inkomen (2012) € 38.300 per huishouden
Gem. WOZ-waarde (2014) € 328.000
WW-uitkeringen (2014) 37 per 1000 inw.
Overig
Postcode(s) 2200-2204
Netnummer(s) 071
CBS-code 0575
CBS-wijkindeling zie wijken en buurten
Amsterdamse code 10769
Website www.noordwijk.nl
Bevolkingspiramide van de gemeente Noordwijk
Bevolkingspiramide (2008)
Foto's
Nachtfoto van de vuurtoren van Noordwijk aan Zee
Nachtfoto van de vuurtoren van Noordwijk aan Zee
Sint-Jeroenskerk
Sint-Jeroenskerk
Space Expo
Space Expo
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Topografische kaart van gemeente Noordwijk
De Vuurtoren van Noordwijk aan Zee bij daglicht
Hoofdstraat met Kapel aan Zee
Noordwijk en omgeving

     Gemeentegrenzen

     Wijkgrenzen

     Buurtgrenzen

     Autosnelweg

     Secundaire weg

     Spoorweg

 

██ Geselecteerde gemeente

██ Bebouwd gebied

██ Bos of park

██ Binnenwater, rivier of kanaal

Noordwijk, de Sint-Jeroenskerk
Oude Jeroenskerk

KernenBewerken

De gemeente bestaat sinds de fusie met de gemeente Noordwijkerhout uit vier kernen.

  • Noordwijk aan Zee, vanouds een vissersdorp, is tegenwoordig een badplaats met een lange kuststrook van circa 13 km. Van het vrije strand (na het strand van Katwijk) tot en met Langevelderslag. Ongeveer 3 km kuststrook ligt daadwerkelijk voor de bebouwde kom van Noordwijk aan Zee. Noordwijk aan Zee kent twee boulevards die beide vernoemd zijn naar een koningin, de Koningin Wilhelmina Boulevard en de Koningin Astrid Boulevard.
  • Noordwijk-Binnen straalt in de oude kern nog de rust uit van vroeger eeuwen. In 1992 is de oude dorpskern aangewezen als beschermd dorpsgezicht op grond van de Monumentenwet.
  • Noordwijkerhout, een dorp en voormalige gemeente ten noordoosten van Noordwijk.
  • De Zilk, een dorp met circa 2190 inwoners, grenzend aan Hillegom en Vogelenzang.

Naast deze vier kernen is er nog De Klei, een buurtschap ten zuiden van Noordwijk-Binnen. Ook Langevelderslag wordt tot Noordwijk gerekend.

Noordwijk aan ZeeBewerken

Beelden uit het bioscoopjournaal over Noordwijk aan Zee (Aflevering van 20 juli 1946)

Tot begin 19e eeuw is de visserij in Noordwijk aan Zee de belangrijkste vorm van inkomsten gebleven. Later begon de bevolking zich steeds meer op het toerisme te richten. Per jaar vinden ruim 1 miljoen overnachtingen plaats. Noordwijk aan Zee bestaat uit verschillende wijken en ligt op de duinen. Er zijn diverse horecagelegenheden zoals hotels, uitgaanscentra en restaurants (ook op het strand) en er is een winkelcentrum dat ook een zondagsopenstelling kent. Jaarlijks vinden er evenementen plaats aan de boulevard rondom de vuurtoren op het Vuurtorenplein. De gemeente heeft een KNRM reddingsstation en een hervormde kerk (1647) met kansel uit de 17e eeuw.

Een klein deel van de autochtone bevolking van Noordwijk aan Zee spreekt (vanouds) Noordwijks, een oorspronkelijk Hollands dialect dat sterk lijkt aan onder meer het Katwijks en het Schevenings.

Tussen Noordwijk aan Zee en de Langevelderslag ligt, ter hoogte van Noordwijkerhout, ontvangststation Radio Nora.

Noordwijk-BinnenBewerken

Noordwijk-Binnen werd in vroegere tijden vooral gekenmerkt door het werk in de bloembollenteelt. Het grondgebied van Noordwijk bestaat nog steeds voor een groot deel uit geestgronden. Samen met omliggende gemeenten wordt hierdoor de Bollenstreek gevormd.

In de gemeente is ESTEC gevestigd, een Europees centrum voor ruimteonderzoek en technologie, de grootste vestiging van de Europese ruimtevaartorganisatie ESA. Het bezoekerscentrum van ESTEC, Space Expo, is een grote ruimtevaarttentoonstelling. De ESTEC ligt ver buiten de bebouwde kom van Noordwijk en grenst aan de Katwijkse kern Katwijk-Noord aan de duinkant.

Geschiedenis en etymologieBewerken

De eerste sporen van bewoning van Noordwijk-Binnen zijn gedateerd op circa 20e eeuw v. Chr. In Noordwijk aan Zee verschenen de eerste echte bewoners omstreeks 1200, vermoedelijk vissers. In 847 werd de plaats aangedaan door een Schotse benedictijn, genaamd Jeroen van Noordwijk. Hij bouwde een kapel en deed missiewerk. In 856 werd hij gevangengenomen door de Noormannen en gemarteld. Op 17 augustus 856 werd hij onthoofd. Rond 980 werd er te zijner ere een romaanse kapel gebouwd, die spoedig een bedevaartsoord werd. In 1303 werd deze kapel vervangen door een grote stenen kerk. Dit was de voorloper van de huidige Sint-Jeroenskerk.

Noordwijk wordt voor het eerst genoemd in een giftbrief van de koning van Lotharingen aan Gerolf, graaf van West-Frisia, op 4 augustus 889. Daarin stond dat hij werd beleend met de ambachtsheerlijkheid "Nortgo", de oude naam van Noordwijk. Northgo betekent "go (of gouw) ten noorden", dat wil zeggen, woongebied of parochie ten noorden van de Rijn. Vergelijkbare namen komen voor in Friesland en Groningen in Wolvega en Hunsingo.

Hoe de naam "Nortgo" in "Noordwijk" heeft kunnen veranderen is het gevolg van een reeks van klankveranderingen en herinterpretaties. Vermeldingen aan het eind van de 12e eeuw laten zien dat de beklemtoonde -go (9e eeuw) en -ga (10e eeuw) een onbeklemtoonde -ge of -ke is geworden, en dat een onbeklemtoonde klinker voor -ge ingevoegd kon worden, wat resulteerde in "Nortege", "Norteke" en "Nortike". In deze vorm kon de laatste klinker vervolgens wegvallen, wat tot "Noortich" en "Nortic" leidde. Herinterpretatie door 13e-eeuwse schrijvers leverde namen op als "Nortdijc" en "Nortdike" op. Dat uiteindelijk niet "Noorddijk" maar "Noordwijk" de definitieve naam is geworden, is een ander geval van herinterpretatie. Omdat de naam van de buurgemeente Katwijk in het plaatselijk dialect werd uitgesproken als "Kattek" of "Kattik", werd in overeenstemming daarmee "Noortek" of "Noortik" de plaatsnaam "Noordwijk" gevormd. De grote omslag naar -wijk heeft ergens plaatsgevonden tussen 1459 en 1541.[1]

Op 1 april 1398 verleende graaf Albrecht van Beieren op verzoek van enkele bewoners aan Noordwijk stadsrechten, maar op 12 maart 1399 trok hij de verlening weer in met als reden dat de aanvragers niet gerechtigd waren tot dit verzoek. Het gevolg hiervan was dat er nooit stadsmuren en poorten gebouwd zijn. Noordwijk behield wel zijn status van ambachtsheerlijkheid.[2]

In 1429 werd Noordwijk officieel door de bisschop van Utrecht tot bedevaartsoord verheven. Het belangrijkste relikwie was een schedel die werd ontdekt in de Sint-Jeroenskerk en waarvan men aannam dat deze toebehoorde aan Sint-Jeroen. In 1450 werd Noordwijk-Binnen getroffen door een grote brand, daarbij werd de kerk verwoest. In de 16e eeuw kwam er door de Reformatie een einde aan het bestaan van Noordwijk als bedevaartsoord. De schedel van Sint-Jeroen is sindsdien spoorloos. Volgens de overlevering moet zijn schedel in de kerk begraven liggen.

Noordwijk had in 1474 een vloot van 38 schepen. De vloot met zogenaamde bomschuiten voer uit vanaf het strand. Er werd hoofdzakelijk haring, kabeljauw, schelvis, wijting en schol gevangen. In 1913 voer voor de laatste maal een bomschuit uit. Ook Noordwijk-Binnen profiteerde van de visserij met de lijnbanen, waarmee touw werd gemaakt.

In de 18e en 19e eeuw werden in Noordwijk-Binnen kruiden geteeld. Noordwijk-Binnen was het belangrijkste kruidencentrum van Nederland. De kruiden werden verhandeld in Amsterdam en gebruikt voor medicinale toepassingen. Door de opkomst van chemisch bereide geneesmiddelen verdween de kruidenteelt tegen het einde van de 19e eeuw. Ook bleek in 1880 dat de zandbodem van Noordwijk zich uitstekend leent voor bloembollenteelt. Er vestigden zich in korte tijd zo'n 250 bloembollenkwekers in Noordwijk, die veel duinzand afgroeven. Er werden met name tulpen, narcissen en gladiolen verbouwd.

In 1866 werd Noordwijk een badplaats. Omdat het zeewater medicinale werking scheen te hebben kwamen er mensen met een koetsje een dagje naar het strand. Ook werd in deze tijd de eerste paal van Huis ter Duin geslagen. Zoals zo veel hotels elders richten die van Noordwijk zich meer en meer op de markt van de zakelijke bijeenkomsten. Zo gebruikt het Nederlands voetbalelftal Huis ter Duin voor overnachtingen tijdens bijeenkomsten.

GemeenteraadBewerken

De gemeenteraad van Noordwijk bestaat sinds de fusie met Noordwijkerhout uit 27 zetels. Hieronder staat de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1998:

Gemeenteraadszetels
Partij 1998 2002 2006 2010 2014 2019
NZLokaal - - - - - 5
VVD 4 2 4 - 2 (3) 5
CDA 4 4 3 4 3 (4) 5
PUUR Noordwijk - - - 7 8 4
Lijst Salman Noordwijk - - - - 3 4
GroenLinks - - - - - 2
D66 - - - - 1 1
PvdA - - - - - 1
PvdA / GroenLinks - - - - 2 -
Noordwijk Zelfstandig - - - - 2 (0) -
Progressieve Combinatie Noordwijk 4 4 4 3 - -
Noordwijk Totaal - 8 1 - - -
VVD / JES Noordwijk - - - 6 - -
Noordwijks Belang 4 - - - - -
Verenigd Noordwijk 3 - 2 - - -
ChristenUnie 1 1 1 - - -
JES - - 2 - - -
Welzijn en Senioren - - 2 - - -
Wat Noordwijk Wil / Liberaal Noordwijk - - - 1 - -
De Noordwijker 1 - - - - -
Totaal 21 19 19 21 21 27

Fusie met NoordwijkerhoutBewerken

Op 1 januari 2019 is de gemeente Noordwijk gefuseerd met de voormalige gemeente Noordwijkerhout.

Verkeer en vervoerBewerken

Noordwijk ligt aan de N206 en vlak bij de A44.

Er zijn diverse busverbindingen van Arriva. Buslijnen 20, 21 en 221 verbinden station Leiden Centraal met het Duinpark in Noordwijk aan Zee. Buslijn 90 verbindt station Den Haag Centraal via Katwijk (inclusief Katwijk aan Zee) en Noordwijk (inclusief Noordwijk aan Zee) met Lisse. Ook zijn er buslijnen naar Voorhout, Sassenheim en Schiphol.

TramBewerken

Van 22 juni 1885 tot 7 oktober 1960 was er een tramverbinding met Leiden. Tot 14 juni 1912 was dit een stoomtram en daarna een elektrische tram van de NZH, die vanaf de jaren twintig bekend was als de Blauwe Tram.

De recente plannen voor een RijnGouwelijn, die Noordwijk zou aandoen, zijn in 2011 afgeblazen.[3]

CultuurBewerken

  • Vanuit Noordwijk vertrekt het jaarlijkse 40 km lange Bloemencorso Bollenstreek naar Haarlem;
  • Op de avond voorafgaand aan het Bloemencorso rijdt vanaf 2013 ook het verlichte bloemencorso door Noordwijk
  • De derde maandag in juni tot en met de daaropvolgende zondag vindt het Schilderfestival Noordwijk plaats;
  • In augustus wordt elk jaar een kortebaandraverij verreden op de Koningin Wilhelmina Boulevard;
  • Noordwijk heeft sinds 1997 een jaarlijks zomerfestival: Opera aan Zee;
  • Jaarlijks vindt hier ook het Europese Zandsculpturen Festival plaats;
  • Tulpenrallye;
  • Bioscoop gedurende de zomermaanden.
  • Er zijn nog veel Noordwijkers met een bijnaam.[4]

Sinds 2007 organiseert de stichting Poppodium Noordwijk een aantal kleinere festivals met populaire muziek in Noordwijk, waaronder Jobpop (tijdens de oranjefeesten in Noordwijk-binnen) en Puinpop, jaarlijks in oktober. De festivals zijn een tussenfase omdat de stichting sinds twee jaar geen podiumzaal meer ter beschikking heeft.

MonumentenBewerken

In de gemeente zijn er een aantal rijksmonumenten en oorlogsmonumenten en een gemeentelijk monument, zie:

Kunst in de openbare ruimteBewerken

In de gemeente zijn diverse beelden, sculpturen en objecten geplaatst in de openbare ruimte, zie:

Sport en recreatieBewerken

Door Noordwijk loopt de Europese wandelroute E9, ter plaatse ook Noordzeepad of Hollands Kustpad geheten.

Noordwijk telt twee voetbalclubs genaamd VV SJC en VV Noordwijk. Beide clubs komen uit in de Derde Divisie van het Zaterdagamateurvoetbal. Verder zijn er in het dorp onder meer een korfbalvereniging (CKV FLUKS), een basketbalclub (MSV, Nederlands amateurkampioen 2005 en 2008 bij de heren) en een hockeyclub (NHC). Ook ligt in Noordwijk een golfbaan, de Noordwijkse Golfclub.

In het uiterste noorden van de gemeente ligt het zweefvliegveld Het Langeveld, met de Kennemer Zweefvlieg Club.

De gemeente telt drie muziekverenigingen: Crescendo, Echo der Duinen en Excelsior.

In Noordwijk werd tot 2017[5] jaarlijks op het strand een wedstrijd georganiseerd onder de naam 'Vechten tegen de Zee', waarbij ieder team van deelnemers een berg zand opwerpt die vervolgens zo lang mogelijk tegen het opkomende water moet worden verdedigd.[6] Sinds mei 2014 is zwembad BinnenZee geopend, die het oude zwembad, het Bollenbad, vervangt.

Duurzaam toerismeBewerken

In het jaar 2012 heeft Noordwijk een QualityCoast Gold Award ontvangen voor haar inspanningen om een duurzame toeristische bestemming te worden. Door het verkrijgen van deze onderscheiding/award is Noordwijk nu opgenomen in DestiNet, een atlas voor duurzaam toerisme wereldwijd.[7]

Bekende NoordwijkersBewerken

GeborenBewerken

BegravenBewerken

Woonachtig geweest:Bewerken

Aangrenzende gemeentenBewerken

   Aangrenzende gemeenten   
 Zandvoort   Bloemendaal   Hillegom 
      Lisse 
    Katwijk   Teylingen 

Zie ookBewerken

 
Huis ter Duin en naastliggende appartementencomplexen, panorama 2010

Externe linksBewerken

Wikivoyage heeft een reisgids over Noordwijk.