Katwijk (Zuid-Holland)

gemeente in Zuid-Holland, Nederland

Katwijk (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg)) is een kustplaats en gemeente in het noordwesten van de Nederlandse provincie Zuid-Holland. Het verstedelijkte dorp is de grootste gemeente in de Duin- en Bollenstreek, met op 1 maart 2020 65.816 inwoners.[3] Katwijk is na Den Haag de grootste badplaats qua inwonersaantal van zowel Zuid-Holland als Nederland. Katwijk fuseerde in 2006 met de aanliggende gemeenten Rijnsburg en Valkenburg.

Katwijk
Gemeente in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van de gemeente Katwijk Wapen van de gemeente Katwijk
(Details) (Details)
Locatie van de gemeente Katwijk (gemeentegrenzen CBS 2016)
Situering
Provincie Vlag Zuid-Holland Zuid-Holland
Coördinaten 52° 12′ NB, 4° 24′ OL
Algemeen
Oppervlakte 31,15 km²
- land 24,75 km²
- water 6,4 km²
Inwoners (1 januari 2021) 65.997?
(2.667 inw./km²)
Bestuurscentrum Katwijk
Kernen Rijnsburg, Valkenburg
Katwijk-Noord
Katwijk aan Zee
Katwijk aan den Rijn
Belangrijke verkeersaders A44

N206

Politiek
Burgemeester (lijst) C.L. Visser (CDA)[1]
Economie
Gemiddeld inkomen (2012) € 36.500 per huishouden
Gem. WOZ-waarde (01-01-2019[2]) € 290.000
WW-uitkeringen (2014) 27 per 1000 inw.
Overig
Postcode(s) 2220-2239
Netnummer(s) 071
CBS-code 0537
CBS-wijkindeling zie wijken en buurten
Website www.katwijk.nl
Bevolkingspiramide (2008)
Bevolkingspiramide van de gemeente Katwijk
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Topografische gemeentekaart van Katwijk, per juni 2020
Luchtfoto van Katwijk
De vuurbaak van Katwijk aan het Vuurbaakplein.

Geschiedenis en etymologieBewerken

Katwijk is ontstaan aan de monding van de Oude Rijn. De naam is mogelijk afgeleid van de naam van de Germaanse stam de Chatten, en -wijk komt van het latijnse woord vicus dat woonplaats betekent. Kat- zou echter ook een verwijzing kunnen zijn naar het oud woord 'kat' dat een vissersboot aanduidde.[4] In de Romeinse tijd was Katwijk van groot belang. Katwijk lag immers op een strategisch punt: de Rijn vormde de noordgrens van het Romeinse Rijk. Het legendarische Lugdunum Batavorum wordt vaak gesitueerd bij Leiden. Deze stad tooit zich daarom al eeuwenlang met deze Latijnse bijnaam. De legerplaats lag echter bij Katwijk. Hij werd gebouwd in de tijd van keizer Claudius (41-54). Lugdunum (thans Lyon) was de geboorteplaats van de keizer terwijl 'Batavorum' uiteraard slaat op de Bataven. De naam kan dus vertaald worden met 'Bataafs Lyon'. In het jaar 40 had keizer Caligula al een veldtocht gehouden die eindigde in Katwijk. Daar had hij zijn leger opgedragen een vuurtoren te bouwen en schelpen te verzamelen. De romeinse resten werden nog lang de toren van Kalla genoemd.[5]

De heilige Willibrordus landde in 690 met 11 missionarisen bij de monding van de Oude Rijn, waar nu Katwijk aan Zee ligt. Hij had altijd 11 gezellen bij zich, zoals Jezus met zijn apostelen. Van hieruit begon hij zijn geloof over te brengen naar de Friezen.

In 1231 wordt in de annalen voor het eerst de naam Catwijck genoemd. Honderdvijftig jaar later wordt melding gemaakt van een visafslag op het strand van Katwijk aan Zee. Van oudsher is de plaats ook bekend onder de naam Beide Catwijcken en 't Zandt. De beide Katwijken en 't Zandt waren echter gescheiden heerlijkheden. Deze heerlijkheden zijn tussen 1340 en 1795 in het bezit geweest van het baronale huis Wassenaer. De bezitter van de heerlijke titel noemde zich daarna Van Wassenaer van Catwijck.

De Wassenaerse hegemonie doorbrokenBewerken

Tussen 1546 en 1736 waren de heerlijkheden in het bezit de families Van Ligne en later Van Lyere (Liere/Lijere). Philips van Ligne erfde de heerlijkheden in 1544 van zijn moeder Maria van Wassenaer die gehuwd was geweest met Jacques van Ligne. Maria had de heerlijkheden op bijzondere wijze in haar bezit gekregen. Haar vader Jan van Wassenaer had namelijk geen mannelijke erfopvolger en heeft keizer Karel V verzocht goedkeuring te geven zijn dochter bij wijze van uitzondering erfgename te maken van de leenrechten. Het verzoek werd middels een persoonlijk briefje goedgekeurd. De familie Van Ligne was Spaansgezind en heeft weinig van de beide Katwijken en 't Sant kunnen profiteren. Tijdens de tachtigjarige oorlog zijn hun bezittingen in Holland tot tweemaal toe geconfisqueerd door de Staten van Holland. Lamoraal I van Ligne, zoon van Philips, heeft onder andere een brug over de oude Rijn en de Overrijn laten aanleggen, het veer op laten heffen en het tol laten verplaatsen naar Huijs 't Sant.

Na de vrede van Munster verkocht Claude Lamoral I van Ligne de beide heerlijkheden in 1654 aan Willem van Lyere (II). Een half jaar later kwam Willem te overlijden en werd zijn vrouw Maria van Reygersbergh vrouwe van Katwijk. Na haar overlijden in 1673 kwamen de heerlijkheden in het bezit van haar zoon Willem van Lyere (III) De beide Katwijken en 't Sandt bleven tot 1736 in het bezit van de familie van Lyere. De familie Van Lyere heeft onder andere de brug over de Oude Rijn laten vervangen door een stenen brug met drie bogen en de buitenplaats het Hof van Katwijk laten aanleggen. Willem van Lyere (II) en Maria van Reygersbergh liggen begraven in het praalgraf in de Dorpskerk in Katwijk aan den Rijn.

De periode onder de families de Ligne en Van Lyere kenmerken zich door een groeiende economie mede dankzij de visvangst. In Katwijk aan Zee bevond zich de visafslag en in Katwijk aan den Rijn vond men veel visserijgerelateerde nijverheid zoals lijnbanen en rokerijen. Ook is er sprake van bierstekerijen, blekerijen, pannenbakkerijen en herbergen. Kenmerkend voor de bloei van de gemeente was de Bank van Leening die in 1644 is ingesteld door Frederik Hendrik, prins van Oranje. Voor een plattelandsdorp was dat een bijzonderheid.

GemeentewapenBewerken

Bij Koninklijk besluit van 20 februari 1817 kreeg Katwijk een gemeentewapen. Het wapen bestaat uit een zilveren schild, met daarop een blauw Andreaskruis. (Sint Andreas is van oudsher de beschermheilige van de vissers.)

Tijdens de Tweede Wereldoorlog is een deel van de bebouwing in Katwijk aan Zee door de Duitsers afgebroken. Het ging om een 200 meter brede strook huizen langs de kust die moesten verdwijnen om plaats te maken voor de Atlantikwall. Pas na de oorlog kreeg de boulevard zijn huidige aangezicht.[6]

Per 1 januari 2006 zijn de buurgemeenten Rijnsburg en Valkenburg samengevoegd met Katwijk. De nieuwe gemeente is doorgegaan onder de naam Katwijk.

Van 1812 tot 1817 was Valkenburg ook onderdeel van de gemeente Katwijk, dat toen bestond uit Katwijk aan Zee, Katwijk aan den Rijn en heerlijkheid 't Zand (ook wel "'t Sant").

KernenBewerken

De gemeente Katwijk telt vijf kernen en landelijk gebied:

Kern Inwoners (2020)
Katwijk aan Zee 17.810
Rijnsburg 16.650
Katwijk-Noord 13.230
Katwijk aan den Rijn 11.575
Valkenburg 6.145
Landelijk gebied Katwijk 330
Totaal gemeente Katwijk 65.753
 
Bevolking van Katwijk in de periode 1990 t/m 2007
Bron: CBS Kerncijfers wijken en buurten, 2020

Het vissersdorp Katwijk aan Zee en het meer agrarische Katwijk aan den Rijn waren vroeger gescheiden plaatsen maar behoorden tot dezelfde gemeente. Katwijk aan Zee is uit Katwijk aan den Rijn ontsproten nadat de Rijnmond in de 12e eeuw verzandde en visserij vanuit Katwijk aan den Rijn niet meer mogelijk was. Pas na de Tweede Wereldoorlog zijn de beide dorpen aan elkaar gegroeid. Het gemeentehuis vindt men in Katwijk aan den Rijn, aan de grens van Katwijk aan Zee. De voormalige burgemeesterswoning bevindt zich tegenover het gemeentehuis, net in Katwijk aan Zee.

Ten noorden van Katwijk aan Zee vindt men Katwijk-Noord, dat bestaat uit naoorlogse nieuwbouw. Volgens de wijkindeling van de gemeente Katwijk is dit de vijfde wijk van de gemeente.

Ten oosten van Katwijk aan de Rijn ligt Rijnsburg en ten zuiden Valkenburg. Al deze kernen zijn aan elkaar gegroeid en vormen sinds 2006 één gemeente. De oude kernen hebben hun identiteit tot op heden goed bewaard, mede dankzij wijkgebonden verenigingsleven (voetbal en Oranjeverenigingen), kerkgemeenschappen, dorpshuizen en historische genootschappen. In Katwijk aan Zee spreekt men nog een oud en oorspronkelijk dialect, het Katwijks (zie ook Strand-Hollands), dat door de hechte vissersgemeenschap in dit voormalige dorp behouden kon blijven. Dit dialect is uitgebreid wetenschappelijk onderzocht aan de Universiteit van Leiden.[7]

De oude kernen Katwijk aan Zee, Katwijk aan den Rijn, Rijnsburg en Valkenburg hebben met elkaar gemeen dat ze allen langs de Rijnmond zijn ontstaan.

Onder leiding van wethouder Gerard Mostert jr. (ChristenUnie) kwam de realisatie van een nieuwe wijk ten zuiden van de N206/Tjalmaweg in een stroomversnelling. Vanaf 2022 zal er een nieuw dorp ontstaan op voormalig Vliegkamp Valkenburg. Er komen 5.600 woningen te staan in het dorp dat de naam Valkenhorst zal dragen.

PolitiekBewerken

 
Overzicht grootste partij per stembureau (2018) verdeeld over de gehele gemeente Katwijk

Samenstelling gemeenteraadBewerken

Samenstelling van de Katwijkse gemeenteraad sinds 1982:

Gemeenteraadszetels
Partij 1982 1986 1990 1994 1998 2002 2005 2010 2014 2018
CDA 10 10 9 6 7 7 10 8 7 7
ChristenUnie - - - - - 5 6 6 6 5
SGP 5 4 - - - 4 5 5 6 5
VVD 3 2 1 2 4 2 3 5 2 3
GemeenteBelangen - - - - - 5 7 7 4 3
DURF - - - - - - - - - 3
Hart voor Katwijk - - - - - - - - 3 3
PvdA 2 4 2 2 3 2 2 2 2 2**
Kies Katwijk - - - - - - - - 2 1
D66 - - - - - - - - 1 1
RPF 3 3 3 6 4 - - - - -
GPV-SGP - - 6 5 5 - - - - -
Gemeentebelangen-D66 1 - 3 3 2 - - - - -
GroenLinks - - 1 2 1 - - - - -
Protestants-Christelijk Katwijk* - - - - 1 1 - - - -
Centrumdemocraten - - - 1 - - - - - -
Bakens Verzetten Katwijk - - - - - 1 - - - -
Vrije Lijst 1 - - - - - - - - -
Totaal 25 25 25 27 27 27 33 33 33 33

*Deed in 1998 mee onder de naam Lijst-Zwaan

**De PvdA is tijdens de coalitieonderhandelingen uiteengevallen. De PvdA bleef achter met één zetel, de andere zetel ging naar Fractie Smits.

Samenstelling gemeenteraadBewerken

 
Huidige samenstelling gemeenteraad Katwijk 2018-2022
 
Gemeenteraad Katwijk 2006-2010
 
Gemeenteraad Katwijk 2010-2014
 
Gemeenteraad Katwijk 2014-2018

College van burgemeester en wethoudersBewerken

 
Gemeentehuis, gebouwd in 1932

Het college 2018-2022 bestaat uit een coalitie van CDA, ChristenUnie, SGP en GemeenteBelangen. De samenstelling van het college is als volgt:

  • Burgemeester: C.L. (Cornelis) Visser, CDA;
  • Wethouder: A.Z. (Adger) van Helden, CDA;
  • Wethouder: I.G. (Gerard) Mostert, ChristenUnie;
  • Wethouder: J.C. (Jacco) Knape, SGP;
  • Wethouder: M. (Rien) Nagtegaal, GemeenteBelangen;
  • Wethouder: C.J. (Corien) van Starkenburg, CDA.

WijkradenBewerken

 
Laurentiuskerk Rijnsburg

De vijf kernen van gemeente Katwijk hebben allemaal een eigen wijkraad. De wijkraden zijn ingesteld nadat Katwijk, Rijnsburg en Valkenburg in 2006 fuseerden. De wijkraden hebben als doel een bijdrage leveren aan de eigen identiteit, de herkenbaarheid van de eigen kern en het vervullen van een klankbordfunctie en signaleringsrol met betrekking tot ontwikkelingen in de kern. De wijkraden bestaan uit inwoners die op enigerlei wijze maatschappelijk betrokken zijn binnen de wijk. De wijkraden dienen als klankbord en hebben de mogelijkheid het college van burgemeester en wethouders gevraagd en ongevraagd te adviseren. Er zijn wijkraden voor Rijnsburg, Valkenburg, Katwijk aan Zee, Katwijk aan den Rijn en Katwijk-Noord.

ZusterstadBewerken

  Siegen (Duitsland). Sinds 1963 zusterstad van Rijnsburg. De stedenband is na de gemeentelijke herindeling in 2006 van de gemeente Rijnsburg op de gemeente Katwijk overgegaan.

CultuurBewerken

ToerismeBewerken

 
De pont van Valkenburg verbindt sinds de 17e eeuw de dorpen (nu wijken) Rijnsburg en Valkenburg

De gemeente Katwijk heeft de volgende monumenten en attracties:

Natuur en recreatieBewerken

MuseaBewerken

CultuurBewerken

  • Katwijk is het begin-, en eindpunt van vele Limes-wandelingen.
  • de historische kernen van Katwijk aan Zee, Rijnsburg, Valkenburg en Katwijk aan den Rijn
  • In de theaterhangar op voormalig vliegkamp Valkenburg wordt sinds oktober 2010 de musical 'Soldaat van Oranje' opgevoerd. Dit is sinds 2013 de langst lopende voorstelling van Nederland.
  • In de zomer vinden er diverse traditionele volksfeesten plaats:
    • De paardenmarkt van Rijnsburg
    • De Oranjefeesten in Katwijk aan den Rijn
    • De paardenmarkt van Valkenburg (de oudste paardenmarkt van Nederland)
    • Oranjerock
  • In de zomer vinden er diverse culturele evenementen plaats aan de kust, zoals Katwijk en plein Air, Haringrock, Oranjerock en het Noordzee zomerfestival
  • In de zomer vindt het Rijnsburgs bloemencorso plaats
  • In de winter is er sinds 2018 het WarmWinterFest, en kleinschalig cultureel festival

MonumentenBewerken

 
Andreaskerk

Voor een lijst van rijksmonumenten, gemeentelijke monumenten en oorlogsmonumenten, zie:

Zang- en MuziekverenigingenBewerken

  • Chr. Muziekvereniging Door Vriendschap Sterk (DVS), Katwijk, opgericht in 1953
  • Muziekvereniging Harmonie Katwijk, Katwijk, opgericht in 1896
  • Muziekvereniging Uitspanning na Inspanning (UNI), Katwijk, opgericht in 1900
  • Flora Band, Rijnsburg, opgericht in 1968
  • Valkenburgs' Harmonie, Valkenburg, opgericht in 1902
  • Jongerenkoor Dvoted, Katwijk, opgericht in 2018
  • Katwijks Christelijk Mannenkoor Jubilate
  • Pop4Shore
  • Christelijk Gemengd Koor Immanuel
  • C.O.V. Exelcior
  • Kattuks Volk
  • Mannenzanggroep Sion
  • Chr. Gemengd Koor Cantate Deo opgericht in 1943
  • Kamerkoor Cantilene opgericht in 1980
  • Mare Canto (CJV/YMCA Koor)

Kunst in de openbare ruimteBewerken

In de gemeente zijn diverse beelden, sculpturen en objecten geplaatst in de openbare ruimte.

  Zie Lijst van beelden in Katwijk voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

GraffitiBewerken

 
De Vuurbaak omgeven door graffiti als onderdeel van het "Ga Legaal"-project

Katwijk kent een rijke graffiticultuur. Enkele graffiti-artiesten zijn verenigd in het collectief "Ga Legaal", dat met steun van de gemeente een aantal vrije graffiti-plaatsen onderhoudt. Het betreffen hier de Wall of Fame, een speciaal ten bate van graffiti geplaatste muur aan de Noordduinseweg (nabij SCUM) en de muren onder de Nieuwe Roversbrug. Veel graffiti-artiesten maken hier gebruik van om hun kunsten tentoon te stellen. Daarnaast organiseert Ga Legaal geregeld activiteiten met betrekking tot graffiti. Zo zijn de beschilderingen in het tunneltje bij de Wilgenhoek en bij de fietserstunnel langs de Koningin Julianabrug op deze manier tot stand gekomen, en wordt voor het jonge, aanstormende graffiti-talent jaarlijks een workshop georganiseerd tijdens de Zomercarroussel. Voorheen werd zo af en toe de vuurtoren van Katwijk in plastic ingepakt en voorzien van graffiti. Dankzij deze projecten is de graffiti-overlast in de rest van Katwijk beperkt.

OmroepBewerken

  • Katwijk heeft een eigen lokale omroep, RTV Katwijk. Voor de fusie in 2006, had Rijnsburg een eigen radiostation.

Verkeer en vervoerBewerken

 
Blauwe Tram in 1960 op de naar hem genoemde Tramstraat in Katwijk aan Zee

Katwijk is gelegen aan de A44. Dwars door de gemeente loopt de provinciale weg N206.

Katwijk moet het als gemeente met meer dan 65.000 inwoners stellen zonder treinverbinding. Vroeger reden er wel trams in Katwijk. In 1881 opende de RSTM een stoomtramlijn tussen het westen en het oosten van Katwijk. Later werd deze lijn verlengd naar Leiden. In 1911 werd de tramlijn geëlektrificeerd en tot 1960 heeft de Blauwe Tram van de NZH die dienst uitgevoerd, waarna deze door een busdienst is vervangen. Zie ook: Tramlijn Leiden - Katwijk en Openbaar vervoer in Katwijk.

Sindsdien rijden er in Katwijk alleen bussen. Behalve de buslijnen 30, 31, 37 en 38 naar Leiden, rijden er ook bussen naar Noordwijk, Den Haag en Lisse, via Noordwijk. Het enige railvervoer in gemeente Katwijk is te vinden bij de Stoomtrein Valkenburgse Meer.

In de in 2007 verschenen Brede Structuurvisie staan plannen vermeld voor een nieuwe ringweg, die nodig is vanwege de sterke groei van Katwijk. Omdat, gezien de ligging, de ringweg niet helemaal rondom Katwijk kan gaan, zal de westkant van de ring over de huidige Provincialeweg (thans N206-Noord) lopen. De zuidkant zal over de huidige Ir. Tjalmaweg (N206-Zuid) lopen, die hiervoor verbreed moet worden. De huidige A44 zal de oostkant van de ring worden en de noordzijde zal een nieuw aan te leggen verbindingsweg worden die de A44 weer met de Provincialeweg verbindt. Doel hierbij is het (toenemende) verkeer uit de kernen te weren en tevens om verkeer van en naar de randgemeenten snel naar de A44 te leiden.

Parkeren aan de Boulevard van Katwijk aan Zee is sinds de opening van de (betaalde) parking met 670 plaatsen van Kustwerk Katwijk eenvoudiger geworden. Buiten het zomerseizoen mag men op zondag twee uur gratis parkeren in de parking onder de kustversterking.

Sport en recreatieBewerken

Katwijk is de thuishaven van drie topclubs in het amateurvoetbal: VV Katwijk, Quick Boys en Rijnsburgse Boys spelen in de Tweede Divisie op het hoogste amateurniveau. Daarnaast is de gemeente de thuishaven van de lager spelende voetbalclubs FC Rijnvogels (Hoofdklasse) en Valken '68 (Eerste Klasse). Overigens heeft het Nederlands Elftal decennia lang getraind op sportpark Nieuw Zuid in Katwijk, de thuisbasis van Quick Boys. Oranje verliet in 2018 de trainingslocatie in Katwijk en vertrok naar het nieuwe onderkomen in Zeist.

Er kan in zwembad Aquamar gezwommen worden bij Z&PC Katwijk. Katwijk is ook de thuishaven van basketbalvereniging Grasshoppers, verschillende tennisverenigingen, volleybalvereniging RVV, Hockeyclub Catwyck, tafeltennisvereniging TTV Rijnsoever, atletiekvereniging Rijnsoever, Handbal vereniging Rijnsoever, Tennisclub KLTV, badmintonvereniging KBC, korfbalvereniging Madjoe, te Rijnsburg en turnverenigingen SKR in Katwijk, DWS in Rijnsburg en Valken in Valkenburg. Op vechtsport- en vechtkunstgebied zijn er ook voldoende verenigingen zoals Karatevereniging Dojo Osaka, Budo Gym Katwijk, Krav Maga en Combat Fitness Katwijk en kickboksvereniging Kamakura Katwijk. Het indertijd landelijk bekende Kamakura kickboksgala in zalencentrum Tripodia is niet meer vanwege sluiting Tripodia. Ook zijn er diverse fitnesscentra (low-budget & high-standard). Katwijk kent verder ook twee damverenigingen, de Katwijkse Damclub (KDC) en de Rijnsburgse Damclub (RDC). De laatste speelt ook in de landelijke competitie in de op een na hoogste klasse. Ook kent Katwijk een schietvereniging, de grootste surfclub van Nederland en een groot skatepark naast het parkeerterrein Noordduinen.

De Europese wandelroute E9, ter plaatse ook North Sea Trail of Hollands Kustpad geheten loopt door Katwijk.

GeborenBewerken

RecordsBewerken

  • De hervormde gemeente van Katwijk, die bestaat uit een tiental wijkgemeenten, was in ieder geval tot zij zich in 2004 bij de Protestantse Kerk in Nederland aansloot de grootste hervormde gemeente van Nederland, met in 2000 ca. 21.000 leden,[8] en begin 2004 bijna 20.000.[9][bron?]
  • Het orgel van de Nieuwe Kerk is het op twee na grootste van Nederland.
  • In Katwijk is sinds 1967 de grootste loempiafabriek van Europa gevestigd. De loempiafabriek is eigendom van Wessanen (voorheen Duif) met het merk Beckers.
  • Katwijk is de grootste Nederlandse plaats zonder spoorverbinding, er rijden alleen bussen.
  • In 1972 werd de eerste supermarkt Digros (toen nog Digros Multimarkt) in Katwijk geopend. Tot eind 20e eeuw bleef dit het grootste filiaal van Nederland, tot Noordwijk-Binnen uitbreidde. Digros valt onder de supermarktketen Dirk van den Broek, vanaf juni 2014 Dirk, waarna de naam Digros ook verdween.[10]
  • In Katwijk staat de Universel Murad Hassil (beter bekend als de soefitempel). Dit is naast de soefitempel van Kaapstad de enige tempel ter wereld van de Internationale Soefi Beweging.

TelecommunicatieBewerken

 
TAT-14

Katwijk is een van de zeven plekken waar de Transatlantische communicatiekabel TAT-14 Europa binnenkomt.[11] De kabel verbindt Nederland met Denemarken, Duitsland, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten.

Zie ookBewerken

LiggingBewerken

   Aangrenzende gemeenten   
        Noordwijk       Teylingen 
             
    Oegstgeest 
           
        Wassenaar       Leiden 

Externe linksBewerken

  Wikivoyage heeft een reisgids over Katwijk.
  Zie de categorie Katwijk, South Holland van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.