Oegstgeest

plaats en gemeente in Zuid-Holland, Nederland

Oegstgeest (uitspraak) is een plaats en gemeente in de Nederlandse provincie Zuid-Holland en buurgemeente van Leiden. De gemeente telt 25.939 inwoners (1 januari 2024, bron:CBS) en heeft een oppervlakte van 7,97 km². Binnen de gemeentegrenzen liggen geen andere kernen.

Oegstgeest
Gemeente in Nederland Vlag van Nederland
Locatie van de gemeente Oegstgeest (gemeentegrenzen CBS 2016)
Situering
Provincie Vlag Zuid-Holland Zuid-Holland
Coördinaten 52° 11′ NB, 4° 28′ OL
Algemeen
Oppervlakte 7,97 km²
- land 7,31 km²
- water 0,66 km²
Inwoners
(1 januari 2024)
25.939?
(3548 inw./km²)
Bestuurscentrum Oegstgeest
Belangrijke verkeersaders A44
Politiek
Burgemeester (lijst) Emile Jaensch (VVD)[1]
Bestuur Progressief Oegstgeest
D66
Hart voor Oegstgeest
Economie
Gemiddeld inkomen (2019) € 37.900 per inwoner
Gem. WOZ-waarde (2019) € 396.000
WW-uitkeringen (2014) 29 per 1000 inw.
Overig
Postcode(s) 2341–2343
Netnummer(s) 071
CBS-code 0579
CBS-wijkindeling zie wijken en buurten
Amsterdamse code 10287
Website www.oegstgeest.nl
Bevolkingspiramide van de gemeente Oegstgeest
Bevolkingspiramide (2023)
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Topografische gemeentekaart van Oegstgeest
De Oudenhofmolen die ooit de polder drooghield is volledig ingesloten (achtergrond: het nieuwe winkelcentrum Lange Voort)
Achterzijde Oud Poelgeest
Gevers-Deutz Terweeschool
De Willibrordkerk (het "Groene kerkje")

Aangrenzende gemeenten

bewerken
   Aangrenzende gemeenten   
                 Teylingen 
             
   Katwijk    
           
                 Leiden 

De naam Oegstgeest

bewerken

Het gedeelte geest in de naam verwijst naar de geestgronden, waarvan weinig over is gebleven omdat die in de zeventiende eeuw werden afgegraven ten behoeve van de stadsuitbreidingen van Leiden.

De oudste aangetroffen spelling, in een kopie van een goederenlijst van de Sint-Maartenskerk te Utrecht uit de tiende eeuw luidt "Osgeresgeest". Dit was een Friese spelling van de oorspronkelijke naam *Ansger-es-gaist. In het Fries veranderde /ans/ in /ōs/; dezelfde klankverandering is te zien in het aan Fries verwante Engels, waar de oudere vorm *gans- veranderde in goose. Naderhand begrepen de bewoners de naam niet meer en associeerden die met oogst of oost en verbasterden hem derhalve tot Oegstgeest en Oostgeest. De oorspronkelijke betekenis luidt dus: ‘akker op geestgrond, die toebehoort aan Osger’.[2]

In de Middeleeuwen sprak men overigens ook wel van de kerk van Kerckwerve, als men de Oegstgeester parochiekerk bedoelde (later het Groene Kerkje).

Geschiedenis

bewerken

Oegstgeest ligt in een van de vroegst bewoonde delen van het kustgebied. De vroegste sporen van bewoning zijn, in 1946, aangetroffen in een uitloper van een strandwal in de Elsgeesterpolder, waar in de tweede eeuw na Christus een Bataafse nederzetting[bron?] gevestigd was. In 2010 troffen studenten van de archeologie-faculteit van de Universiteit Leiden de resten aan van een brug die de twee Rijnoevers tussen 500 tot 700 na Christus met elkaar moet hebben verbonden.[3]

Het is niet zeker of het grondgebied van Oegstgeest ook hierna constante bewoning heeft gekend. In de negende eeuw stond op de plaats van het huidige Groene Kerkje een volgens de legende door Willibrord gewijd kerkje. De aanwezigheid van dit kerkje en van bezittingen van de Sint-Maartenskerk te Utrecht doen vermoeden dat zich hier een voor die tijd tamelijk dichte bevolking bevond.

Van de elfde tot de veertiende eeuw heeft Oegstgeest een periode van vooruitgang beleefd, die werd onderbroken toen Leiden als stad opkwam. Door belemmering 'van nering en ambacht' en het weren van bebouwing op zekere afstand van Leiden werd Oegstgeest in zijn ontwikkeling gestuit. Uit deze tijd dateren de kastelen Oud-Poelgeest en Endegeest. Het in 1863 afgebroken coulissenkasteel Abspoel dateerde uit de 15e eeuw en was een uithof van de abdij van Egmond.

De ambachtsheerlijkheden Oegstgeest en Poelgeest die al in de tiende eeuw worden genoemd, werden in 1399 verenigd, omdat zij door de achteruitgang van de bevolking hun belasting aan de graaf van Holland niet meer konden voldoen. De grenzen van Oegstgeest liepen tot de negentiende eeuw tot de wallen en singels van Leiden. In de negentiende en twintigste eeuw moest Oegstgeest steeds meer grond afstaan aan de zich snel uitbreidende stad Leiden.

Oegstgeest bestond tot het begin van de twintigste eeuw uit verschillende losse kernen: De Kerkbuurt of het Oude Dorp (bij het Groene Kerkje), de Leidse Buurt, onderverdeeld in de Pen (bij de Beukenhof) en de Punt (bij het kruispunt Rhijngeesterstraatweg/Geversstraat), de Poelgeesterbuurt of de Kwaak (bij kasteel Oud-Poelgeest), de Mors (in gedeelten geannexeerd door Leiden in resp. 1896, 1920 en 1966) en tot slot de Bazar en de Rijsjes (sinds 1966 behorende bij Rijnsburg).

Tussen deze buurten waren hooguit wat verspreid liggende huizen en boerderijen te vinden. Pas na 1900 ging men de tussenliggende gebieden bebouwen. Eerst het Wilhelminapark (1898-1906), vervolgens het Prins Hendrikpark (rond 1915), het Julianapark, Oranjepark en Emmapark (1920-1950), Buitenlust ofwel de Indische Buurt (1925) en de buurten bij de Grunerie en tussen Emmalaan en Lange Voort (jaren 50). In de jaren 70 bereikte men het Oegstgeesterkanaal. Daarna verrees Haaswijk en de Morsebel in de jaren 80 en 90. In de eerste jaren van de 21e eeuw is de nieuwste wijk Poelgeest gebouwd, gelegen tussen kasteel Oud-Poelgeest en de Merenwijk van Leiden. In 2006 is begonnen met de bouw van de wijk Nieuw-Rhijngeest ten westen van de snelweg A44.

Geografie

bewerken

Oegstgeest grenst aan de noordkant aan Warmond (gemeente Teylingen), ten oosten en aan de zuidkant aan Leiden en aan de westkant grenst het dorp aan de Oude Rijn en Rijnsburg (gemeente Katwijk).

Politiek

bewerken

De gemeenteraad van Oegstgeest bestaat sinds 2022 uit 21 zetels. Hieronder staat de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1994:

Gemeenteraadszetels
Partij 1994 1998 2002 2006 2010 2014 2018 2022
Progressief Oegstgeest 3 4 5 6 6 3 4 5
D66 2 1 - - - 4 3 5
VVD 3 5 4 5 5 4 5 4
Hart voor Oegstgeest 7 6 6 5 6 3 2 4
CDA 2 3 4 3 2 3 4 2
Belang van Nederland - - - - - - - 1
Lokaal Oegstgeest - - - - - 2 1 -
Totaal 17 19 19 19 19 19 19 21

College van B&W

bewerken

Het college 2022-2026 bestaat uit een coalitie van D66, Progressief Oegstgeest en Hart voor Oegstgeest.[4] De samenstelling van het college is als volgt:

  • Burgemeester Emile Jaensch[5];
  • Wethouder Tim van Tongeren (PrO);
  • Wethouder Elfred Bus (D66);
  • Wethouder Kees Oudendijk (HvO).

Onderwijs

bewerken
Basisonderwijs
  • O.B.S. De Vogels
  • O.B.S. Gevers-Deutz Terwee
  • Openbare Daltonschool Oegstgeest
  • Openbare Montessori basisschool
  • P.C. Hofdijckschool
  • CBS Joris de Witte
  • R.K. Jenaplanschool De Kring
    • locatie Rembrandt
    • locatie Willibrord
  • De Lichtwijzer
  • Brede School Rhijngeest (algemeen bijzonder neutraal)
  • Winford College, particulier basisonderwijs.
Voortgezet onderwijs
Speciaal onderwijs
  • Prof. Dr Leo Kannerschool

Cultuur

bewerken

Sport en recreatie

bewerken

Oegstgeest kent twee voetbalverenigingen: FC Oegstgeest en ASC. Bij de laatste kan ook gecricket worden. Oegstgeest heeft een golfclub; Oegstgeester Golf Club of OGC, FIKS is de korfbalvereniging. LOHC verzorgt het hockey en OLTC het tennissen in de gemeente. Bij zwembad Poelmeer kan er gezwommen en gewaterpolood worden bij Vivax. Ook zijn er diverse binnensporten zoals Volleybal Club Oegstgeest, Basketbal Vereniging Oegstgeest, Oegstgeester Gymnastiekvereniging (OGAV) en Pecos tafeltennis. Dan is er de IJsclub Oegstgeest, opgericht in 1893, de club beschikt over een natuurijsbaan op de voormalige ezeltjesweide bij kasteel Oud-Poelgeest. Daarnaast zijn er in Oegstgeest drie Scoutingverenigingen: Scouting Shawano's (land-scouting voor jongens en meisjes), Scouting Derja (land-scouting voor jongens en meisjes) en Scouting Sagara Satrya’s (water-scouting voor jongens en meisjes).

Qua natuurrecreatie is er de Kagerzoom en de Klinkenbergerplas.

Corpus is een museum over het menselijk lichaam. Het is gevestigd in een gebouw in de vorm van een 35 meter grote reus, en werd op 14 maart 2008 geopend door koningin Beatrix.

Monumenten

bewerken

Een deel van Oegstgeest is een beschermd dorpsgezicht: omgeving Wilhelminapark en geesten. In de gemeente zijn er een aantal rijksmonumenten, gemeentelijke monumenten, en oorlogsmonumenten, zie:

Kunst in de openbare ruimte

bewerken

In de gemeente Oegstgeest zijn diverse beelden, sculpturen en objecten geplaatst in de openbare ruimte, zie:

Bekende inwoners

bewerken

Geboren in Oegstgeest

bewerken

Woonachtig geweest

bewerken

Alfabetisch op familienaam

Leefbaarheid

bewerken
  • Oegstgeest eindigde in 2014 eerste in een onderzoek van de Volkskrant naar de 'beste' gemeente op basis van leefcriteria als huizenprijzen, criminaliteit, armoede en voorzieningen (winkels, onderwijs en medische zorg e.d.). Het dagblad beoordeelde hierbij 400 gemeentes.[6]

Straatnaamborden

bewerken

De straatnaamborden hebben in Oegstgeest een gele tekst op een rode achtergrond[7], duidelijk anders dan bijvoorbeeld in Leiden (witte tekst op een blauwe achtergrond), zodat men in het grensgebied overal gemakkelijk ziet in welke van de twee gemeenten men zich bevindt. Zie ook het straatnamenboek over Oegstgeest. [8]

Zie ook

bewerken
Zie de categorie Oegstgeest van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.