Hoofdmenu openen

Olympische Zomerspelen 1972

in München

De Olympische Zomerspelen van de XXe Olympiade werden in 1972 in München gehouden, in de Bondsrepubliek Duitsland. München kreeg de Spelen toegewezen voor Detroit, Madrid en Montreal.

Spelen van de XXe Olympiade
Olympische Zomerspelen 1972
Locatie Vlag van de Bondsrepubliek Duitsland München, Bondsrepubliek Duitsland
Deelnemende landen 121
Deelnemende atleten 7.123 (6.065 mannen, 1.058 vrouwen)
Evenementen 195 in 23 sporten
Openingsceremonie 26 augustus 1972
Sluitingsceremonie 11 september 1972
Officiële opening door Duitslands president Gustav Heinemann
Atleteneed Heidi Schüller, atletiek
Juryeed Heinz Pollay, paardensport
Olympische vlam Günter Zahn, atletiek
Vorige Spelen 1968: Mexico-Stad (Mexico)
Volgende Spelen 1976: Montreal (Canada)
Portaal  Portaalicoon   Olympische Spelen
Sport
zwemmen

Er werd een budget van 172 miljoen DM uitgetrokken. Er werd een nieuw sportpark aangelegd, op het voormalige vliegveld Oberwiesenfeld, waar ooit nog Édouard Daladier voor Frankrijk en Neville Chamberlain voor Engeland waren geland om met Adolf Hitler te onderhandelen. Daar kon een groot aantal wedstrijden dicht bij elkaar worden gehouden. De drie grootste stadions zijn het Olympiastadion, het olympisch stadion, de Olympia-Schwimmhalle voor zwemmen en de Olympiahalle. Opvallend aan deze stadions was de avant-gardistische architectuur met een doorschijnend dak in de vorm van een spinnenweb. Het park heet tegenwoordig het Olympiapark, van de sportaccommodaties wordt nog veel gebruikgemaakt.

GijzelingsdramaBewerken

  Zie Bloedbad van München voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De Spelen van München zouden vooral vrolijke Spelen moeten worden. Op deze manier hoopten de Duitse organisatoren de herinneringen aan de dubieuze editie van 1936 in Berlijn uit te wissen. De eerste week was het ook een voorbeeldig sportfeest. Dit werd echter wreed verstoord op 5 september, toen een aantal Palestijnse guerrillastrijders van de organisatie Zwarte September het Israëlische onderkomen aan de Connollystrasse 31 in het olympisch dorp binnenvielen. De Palestijnen doodden twee Israëli's en gijzelden negen leden van de Israëlische ploeg.

Na lang onderhandelen, waarbij de Zwarte September de vrijlating eiste van een groot aantal Palestijnse en andere politieke gevangenen, vond er een mislukte reddingsoperatie plaats op het vliegveld. Er waren scherpschutters op het dak gestationeerd en er waren pantserwagens om de gijzelaars in af te voeren onderweg naar het vliegveld. Mensen zagen op hun tv wat zich afspeelde op het vliegveld en reden ernaartoe, wat voor een uur vertraging zorgde voor de pantserwagens. Intussen openden de scherpschutters het vuur op de kidnappers, maar faalden hier enorm. De meeste van hen konden tijdig dekking zoeken en een van hen gooide een handgranaat in een van de helikopters waar gijzelaars in zaten, terwijl een andere het vuur opende op de tweede helikopter. Alle negen gegijzelden kwamen om het leven.

Aanvankelijk meldden de Duitse autoriteiten, onder leiding van minister van binnenlandse zaken Hans-Dietrich Genscher, dat alle gijzelaars het drama hadden overleefd. Pas later meldde een woordvoerder van het IOC dat "aanvankelijke berichten al te optimistisch" waren geweest.

De Spelen werden een dag stilgelegd en er werd een herdenkingsdienst gehouden in het olympische stadion. Tijdens een toespraak maakte de IOC-voorzitter Avery Brundage een einde aan de onzekerheid of de Spelen wel door zouden moeten gaan met de legendarische woorden: 'The Games must go on'. Het Nederlandse Olympische Comité besloot dat de Nederlandse atleten zelf moesten kiezen of ze wilden blijven of niet. Vijf Nederlandse deelnemers en verslaggever Dick van Rijn besloten de Spelen verder voor gezien te houden.

HoogtepuntenBewerken

  • Op deze Spelen werd voor de eerste maal een mascotte voorgesteld: Waldi de dashond.
  • Politiek speelde ook op de Spelen een zeer belangrijke rol. Afrika dreigde ermee alle deelnemers terug te trekken indien Rhodesië niet werd uitgesloten. Rhodesië moest onder de Britse vlag aantreden aangezien de Verenigde Naties het bewind in Salisbury niet hadden erkend. Dit was een beslissing waarmee vele Afrikaanse landen het oneens waren. Afrika werd gesteund door de zwarte Amerikanen en won het pleit. Rhodesië werd geschrapt.
  • Mark Spitz zwom zeven wereldrecords en won daarmee het recordaantal van zeven gouden medailles op één olympisch toernooi. Zijn totaal kwam hiermee op negen. Vier jaar eerder, in Mexico, had hij al twee gouden medailles behaald met de estafetteploeg. In 1972 won Spitz vier individuele nummers: de 100 en 200 meter vrije slag en de 100 en 200 vlinderslag, en drie estafettes: de 4 × 100 en de 4 × 200 m vrije slag en de 4 × 100 m wisselslag.
  • Ook het vrouwenzwemmen had zijn grote kampioene. De vijftienjarige Australische Shane Gould haalde drie gouden: 200 en 400 meter vrije slag en 200 meter wisselslag, één zilveren: 800 meter vrije slag en één bronzen medaille: 100 meter vrije slag.
  • Lasse Virén uit Finland won de 5.000 en 10.000 meter, nadat hij op het laatste onderdeel ten val kwam. Hij zou deze prestatie weten te herhalen bij de Spelen van 1976.
  • De Sovjet Valeri Borzov versloeg de Amerikaanse sprinters op de 100 en de 200 meter.
  • Handbal, voor het laatst op het programma in 1936, en boogschieten, niet meer sinds 1920, maken hun rentree op de Olympische Spelen.
  • Wildwaterkanoën staat voor het eerst op het programma.
  • Ulrike Meyfarth, die voor West-Duitsland in de atletiek meedeed, was pas zestien jaar bij haar deelname aan het hoogspringen. Zij verbeterde haar persoonlijke record met zeven cm, evenaarde het wereldrecord en won goud. Daarmee werd zij de jongste atleet ooit die een gouden medaille wist te winnen op een individueel onderdeel.
  • Badminton en waterskiën waren demonstratiesporten.
  • Voor het eerst werd de olympische eed ook door een jurylid afgelegd.
  • Tijdens de 400 meter wisselslag halen de Zweed Larson en de Amerikaan McKee tot op de honderdste seconde dezelfde tijd. De gouden medaille wordt toegekend aan Larson op basis van het bestuderen van de tijd tot op een duizendste nauwkeurig. Als een jaar later tijdens een schoonmaakbeurt het zwembad opnieuw wordt gemeten blijkt de baan van de Zweed een paar millimeters korter. De internationale zwemfederatie besluit daarop geen gebruik meer te maken van de tijden met een precisie van een duizendste van een seconde.
  • Voor het eerst in de olympische geschiedenis winnen de Verenigde Staten niet het basketbaltoernooi. Amerika verliest met één punt verschil in de finale van de Sovjet-Unie.
  • De Russische gymnaste Olga Korboet werd de lievelinge van de pers nadat ze met de Sovjetploeg het goud in de meerkamp had gewonnen. Helaas verloor ze een kans op een medaille in de individuele meerkampfinale na een val, maar ze won toch nog tweemaal goud op de balk en op de grondoefening. Op de balk baarde ze opzien door als eerste turnster in de olympische geschiedenis een dubbele achterwaartse salto te maken.
  • Twee zwarte Amerikaanse atleten, Vince Matthews en Wayne Collett, die respectievelijk goud en zilver hadden gewonnen op de 400 meter, toonden weinig respect tijdens de medaille-uitreiking door te spelen met hun medailles en met elkaar te grappen terwijl het Amerikaanse volkslied speelde. Beide atleten werden voor het leven verbannen van de Spelen.
  • De Amerikaan Dan Gable won de gouden medaille in het lichtgewicht worstelen, zonder dat er ook maar een punt tegen hem werd gescoord.

SportenBewerken

 
Duitse postzegel met het motief atletiek

Tijdens deze Spelen werd er meegedaan met 21 olympische sporten. Als demonstratiesporten stonden badminton en waterskiën op het programma.

Olympische sportenBewerken

Atletiek
Basketbal
Boksen
Boogschieten
Gewichtheffen
Handbal

Hockey
Judo
Kanovaren
Moderne vijfkamp
Paardensport
Roeien

Schermen
Schietsport
Turnen
Voetbal
Volleybal
Wielersport

Worstelen
Zeilen
Zwemsport
0 Baanzwemmen
0 Schoonspringen
0 Waterpolo

AtletiekBewerken

  Zie Atletiek op de Olympische Zomerspelen 1972 voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

In deze tak van sport waren 24 onderdelen voor mannen en 14 onderdelen voor vrouwen opgenomen. De deelname werd geregeld via het International Association of Athletics Federations IAAF waardoor bloeddoping werd uitgebannen, hoewel er nog geen methode bestond om de benodigde controles uit te voeren. De tijdmeting verliep voor het eerst volautomatisch tot op honderdsten van een seconde. Bij de werpdisciplines werd voor de afstandsmeting voor het eerst de meting niet meer uitgevoerd met een meetlint maar door middel van infraroodstralen via een in het trefpunt geplaatste prismareflector.

Deelnemende landenBewerken

 
Deelnemende landen. Blauw: debuterend land op de Zomerspelen. Groen: al eerder deelgenomen aan de Zomerspelen.

Er deden 121 landen mee aan deze Spelen. Elf landen maakten hun debuut: Albanië, Dahomey, Gabon, Lesotho, Malawi, Noord-Korea, Oppervolta, Saoedi-Arabië, Somalië, Swaziland en Togo. Ook Libië had zich aangemeld om deel te nemen, maar de drie wielrenners trokken zich terug.

  Afghanistan
  Albanië
  Algerije
  Amerikaanse Maagdeneilanden
  Argentinië
  Australië
  Bahama's
  Barbados
  België
  Bermuda
  Birma
  Bolivia
  Bondsrepubliek Duitsland
  Brazilië
  Brits-Honduras
  Bulgarije
  Canada
  Ceylon
  Chili
  Colombia
  Congo-Brazzaville
  Costa Rica
  Cuba
  Dahomey
  DDR
  Denemarken
  Dominicaanse Republiek
  Ecuador
  Egypte
  El Salvador
  Ethiopië

  Fiji
  Filipijnen
  Finland
  Frankrijk
  Gabon
  Ghana
  Griekenland
  Groot-Brittannië
  Guatemala
  Guyana
  Haïti
  Hongarije
  Hongkong
  Ierland
  IJsland
  India
  Indonesië
  Iran
  Israël
  Italië
  Ivoorkust
  Jamaica
  Japan
  Joegoslavië
  Kameroen
  Khmerrepubliek
  Kenia
  Koeweit
  Lesotho
  Libanon
  Liberia

  Liechtenstein
  Luxemburg
  Madagaskar
  Malawi
  Maleisië
  Mali
  Malta
  Marokko
  Mexico
  Monaco
  Mongolië
  Nederland
  Nederlandse Antillen
  Nepal
  Nicaragua
  Nieuw-Zeeland
  Niger
  Nigeria
  Noord-Korea
  Noorwegen
  Oeganda
  Oostenrijk
  Opper-Volta
  Pakistan
  Panama
  Paraguay
  Peru
  Polen
  Portugal
  Puerto Rico

  Roemenië
  San Marino
  Saoedi-Arabië
  Senegal
  Singapore
  Soedan
  Somalië
  Sovjet-Unie
  Spanje
  Suriname
  Swaziland
  Syrië
  Taiwan
  Tanzania
  Thailand
  Togo
  Trinidad en Tobago
  Tsjaad
  Tsjecho-Slowakije
  Tunesië
  Turkije
  Uruguay
  Venezuela
  Verenigde Staten
  Vietnam
  Zambia
  Zuid-Korea
  Zweden
  Zwitserland

Belgische prestatiesBewerken

  Zie België op de Olympische Zomerspelen 1972 voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

België haalde twee zilveren medailles op deze Spelen, beide in de atletiek.

Medailles
Medaille Winnaar Onderdeel
  Zilver (2) Miel Puttemans atletiek, 10.000 meter
Karel Lismont atletiek, marathon

Nederlandse prestatiesBewerken

  Zie Nederland op de Olympische Zomerspelen 1972 voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
  Zie ook Lijst van Nederlandse deelnemers aan de Zomerspelen van 1972
  • De uitstekende prestaties van judoka Wim Ruska door zowel de categorie van de zwaargewichten als de open categorie te winnen kunnen in Nederland niet op veel lof rekenen. Het wordt hem kwalijk genomen dat hij zich niet had teruggetrokken na de gijzeling van de Israëliërs.
  • Eenzelfde reactie viel ook Hennie Kuiper ten deel na zijn winst bij de wegwedstrijd bij het wielrennen.
  • Verder werden er nog medailles verdiend op het water, bij het kanoën en roeien.
  • De bronzen medaille van de Nederlandse ploeg bij de 100 km ploegentijdrit is later geschrapt door de diskwalificatie van de Nederlandse ploeg wegens vermeend dopinggebruik door Aad van den Hoek. Het team bestond verder uit Hennie Kuiper, Fedor den Hertog en Cees Priem.
  • In de demonstratiesport waterskiën behaalde Willy Stähle goud bij de figuren en zilver bij de slalom.
Medailles
Medaille Winnaar Onderdeel
  Goud (3) Hennie Kuiper wielersport, wegwedstrijd
Wim Ruska judo, zwaargewichten
Wim Ruska judo, open klasse
  Zilver (1) Mieke Jaapies kanovaren
  Brons (1) Roel Luijnenburg en Ruud Stokvis roeien, twee zonder stuurman

Nederlands-Antilliaanse prestatiesBewerken

  Zie Nederlandse Antillen op de Olympische Zomerspelen 1972 voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Bij hun vijfde deelname werden de Nederlandse Antillen vertegenwoordigd door twee sporters in ook twee sporten. Aan het gewichtheffen nam Roberto Lindeborg deel en eindigde op de 19e plaats in zijn gewichtsklasse. In de schietsport nam Eduardo Adriana deel op het onderdeel kleinkalibergeweer liggend en eindigde op de 100e plaats.

Surinaamse prestatiesBewerken

  Zie Suriname op de Olympische Zomerspelen 1972 voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Namens Suriname namen ook twee deelnemers deel. In de atletiek nam Sammy Monsels deel op de onderdelen 100 en 200 meter, beide keren kwam hij niet verder dan de tweede ronde. In het judo was Iwan Blijd actief als lichtgewicht (-63 kg), hij verloor in de eerste ronde van de Zwitser Marcel Burkhard.

MedaillespiegelBewerken

Er werden 600 medailles uitgereikt. Het IOC stelt officieel geen medailleklassement op, maar geeft desondanks een medailletabel ter informatie. In het klassement wordt eerst gekeken naar het aantal gouden medailles, vervolgens de zilveren medailles en tot slot de bronzen medailles.

In de volgende tabel staat de top-10 en het Belgische en Nederlandse resultaat. Het gastland heeft een blauwe achtergrond en het grootste aantal medailles in elke categorie is vetgedrukt.

Zie de medaillespiegel van de Olympische Zomerspelen 1972 voor de volledige weergave.

 Plaats  Land NOC   Goud   Zilver   Brons Totaal
1   Sovjet-Unie URS 50 27 22 99
2   Verenigde Staten USA 33 31 30 94
3   DDR GDR 20 23 23 66
4   Bondsrepubliek Duitsland FRG 13 11 16 40
5   Japan JPN 13 8 8 29
6   Australië AUS 8 7 2 17
7   Polen POL 7 5 9 21
8   Hongarije HUN 6 13 16 35
9   Bulgarije BUL 6 10 5 21
10   Italië ITA 5 3 10 18
16   Nederland NED 3 1 1 5
29   België BEL 0 2 0 2