Hoofdmenu openen
Overzicht beheerpagina's

Elke dag van het jaar wordt op de hoofdpagina een lezenswaardig artikel uit de Nederlandstalige Wikipedia samengevat onder de noemer uitgelicht. Deze pagina bevat de uitgelicht artikelen van de maand augustus.

1 augustus

Stilleven met kazen, amandelen en krakelingen

Stilleven met kazen, amandelen en krakelingen

Stilleven met kazen, amandelen en krakelingen is een schilderij van Clara Peeters. Het schilderij werd circa 1615 geschilderd. Clara Peeters specialiseerde zich in stillevens met prachtige voorwerpen, heerlijke vruchten en kostbaar voedsel. Dit type stilleven wordt ook wel "banketje" genoemd. De symboliek van zulke schilderijen is niet volledig bekend. In het spiegelend deksel van de schenkkan achter de kaas schilderde Clara Peeters haar eigen portret. Zij volgde hiermee het voorbeeld van Jan van Eyck, die in 1434 zijn zelfportret weergaf in zijn beroemde dubbelportret van het echtpaar Arnolfini. (Lees verder)

2 augustus

Globale verdeling van de klimaatzones volgens de klimaatclassificatie van Köppen

Vochtig subtropisch klimaat

Met vochtig subtropisch klimaat (Köppen: Cfa en Cwa) wordt een klimaattype bedoeld dat enerzijds bepaalde kenmerken met een landklimaat en anderzijds kenmerken met een subtropisch en/of tropisch klimaat gemeenschappelijk heeft. In de meteorologie wordt ook wel van een "subtropisch regenklimaat" of "gematigd regenklimaat" gesproken. (Lees verder)

3 augustus

Gewone vampier

Gewone vampier

De gewone vampier (Desmodus rotundus) is een middelgrote Latijns-Amerikaanse vleermuissoort, de meest algemene van de drie soorten vampiervleermuizen. Net als de andere vampiervleermuizen leeft de gewone vampier voornamelijk van het bloed van warmbloedige dieren.

De gewone vampier leeft, anders dan de andere vampiervleermuizen, van het bloed van middelgrote en grote zoogdieren als vee, tapirs, herten en apen. Ook mensen kunnen worden aangevallen, maar de mens is geen favoriet prooidier. Met zijn scherpe snijtanden maakt de vampiervleermuis een klein wondje in de huid, waarna hij met de tong het bloed oplikt. Het prooidier slaapt meestal als het wordt aangevallen en merkt niets van de vleermuis. Wel kan een vampier op deze manier ziekten als hondsdolheid verspreiden. (Lees verder)

4 augustus

Jeanne Calment, 40 jaar oud

Jeanne-Louise Calment

Jeanne-Louise Calment (Arles, 21 februari 1875 – aldaar, 4 augustus 1997) uit Frankrijk is de oudste mens ooit van wie de geboorte- en sterfdatum officieel vaststaan. Ze leefde 122 jaar en 164 dagen. In haar jonge jaren heeft Calment eens Vincent van Gogh ontmoet, toen die een schildersdoek kwam kopen in de stoffenwinkel van haar oom. (Lees verder)

5 augustus

Buffercapaciteit

Buffer

Een buffer of een zuurteregelaar is in de chemie een waterige oplossing van twee stoffen die zich in een bepaald evenwicht bevinden en een bepaalde pH aannemen. Bij verdunning, toevoegen van een zuur of een base zal deze pH nagenoeg constant blijven. De verstoring van het evenwicht en de zuurtegraad wordt dus 'gebufferd'.

Bufferoplossingen bestaan steeds uit een zuur/basekoppel; ofwel een zuur en het zout van zijn geconjugeerde base, ofwel een base en het zout van zijn geconjugeerd zuur. Beide zijn steeds zwakke zuren of basen, ze zullen dus onvolledig reageren. (Lees verder)

6 augustus

Het expeditieschip Discovery

Discovery-expeditie

De Discovery-expeditie (1901–1904) was de eerste officiële Britse verkenning van het toen nog grotendeels onbekende Antarctica sinds kapitein James Clark Ross zestig jaar eerder een dergelijke expeditie had ondernomen. Veel later bekend geworden ontdekkingsreizigers zoals Robert Falcon Scott, die de leider van de expeditie was, Ernest Shackleton, Edward Adrian Wilson, Frank Wild, Thomas Crean en William Lashly begonnen met deze expeditie aan hun carrière. (Lees verder)

7 augustus

Gehakkelde aurelia

Gehakkelde aurelia

De gehakkelde aurelia (Polygonia c-album) is een dagvlinder uit de familie Nymphalidae, onderfamilie Nymphalinae (aurelia's of schoenlappers). Deze middelgrote vlinder komt voor in een groot deel van het Palearctisch gebied en zijn verspreidingsgebied breidt zich onder invloed van de klimaatverandering steeds verder uit naar het noorden.

De gehakkelde aurelia is in Nederland en België een algemene soort, die bij bosranden, struweel en in parken en tuinen kan worden waargenomen. Met de dagpauwoog, atalanta, kleine vos en landkaartje is de gehakkelde aurelia een van de "brandnetelsoorten" onder de dagvlinders, waarvan de rupsen vooral op brandnetel te vinden zijn. Het menu van de rups van de gehakkelde aurelia kan echter ook uit andere planten bestaan. De vlinder overwintert als volwassen dier verstopt in boomholtes of tussen afgevallen blad. (Lees verder)

8 augustus

Boortoren in de Verenigde Staten

Schaliegas

Schaliegas is aardgas dat wordt gewonnen uit schalie. Om dit gesteente te bereiken worden boringen uitgevoerd die horizontaal worden voortgezet, zodra de steenlaag bereikt is. Aangezien boringen niet voldoende zijn om het gas te doen vrijkomen, dient de boorput te worden gestimuleerd. Dit gebeurt middels een techniek die hydraulisch fractureren of fracking genoemd wordt. Hierbij worden onder hoge druk grote hoeveelheden water, zand en chemicaliën ingespoten. Door de grote druk breekt het gesteente. De ontstane scheurtjes worden open gehouden door het ingespoten zand. Deze mix van water en chemicaliën wordt dan weer opgepompt. Dit zogenaamd "produced water" neemt zware metalen en van nature radioactieve elementen uit de ondergrond op. Dit moet als chemisch afval worden verwerkt. Een gedeelte van de gebruikte chemicaliën en vloeistoffen blijft echter in het gesteente achter. (Lees verder)

9 augustus

Detail van een schilderij van Jeroen Bosch

Jheronimus Bosch

Jheronimus Bosch, postuum ook Jeroen Bosch genoemd, was een Zuid-Nederlands kunstschilder die behoorde tot de Noordelijke renaissance. Zijn beroemdste schilderij is waarschijnlijk het drieluik de Tuin der lusten. Typerend voor Bosch is zijn weergave van allerlei vreemde wezens. Ook schilderde hij wrede straffen die zondaars na hun dood in de hel moeten ondergaan. (Lees verder)

10 augustus

De Vasa

Vasa

De Vasa is het enige overgebleven zeventiende-eeuwse schip ter wereld. Het Zweedse oorlogsschip, in opdracht van koning Gustaaf II Adolf Wasa door de Nederlandse scheepsbouwer Henrik Hybertsson ontworpen, zonk op 10 augustus 1628 in de haven van Stockholm. Doordat het schip topzwaar was, maakte het door een windvlaag slagzij en stroomde water de geschutspoorten binnen. In 1961 werd de Vasa met een ingewikkelde operatie geborgen, en na een lang conservatieproces is het schip nu te bezichtigen in het Vasamuseum te Stockholm. (Lees verder)

11 augustus

Syntaxis

Syntaxis (van het Oudgriekse συν- syn-, "samen", en τάξις táxis, "regeling"), ook vaak zinsleer genoemd, is een deelgebied binnen de theoretische taalkunde dat in ruime zin de studie omvat van alles wat met de opbouw en structuur van zinsdelen en zinnen te maken heeft, ofwel van de zinsbouw. Het begrip syntaxis wordt ook wel gelijkgesteld aan zinsbouw. (Lees verder)

12 augustus

Uitzicht op Orania

Orania

Orania is een Zuid-Afrikaans dorp dat in de droge Karoo langs de Oranjerivier in de Noord-Kaap gelegen is. Het dorp wordt door de regionale weg R369 in tweeën gedeeld. Orania ligt halverwege tussen Kaapstad en Pretoria.

Het doel van het dorp is een centrum voor het Afrikaans en de Afrikaner-identiteit te scheppen door de taal en cultuur in leven te houden. Iedereen die zichzelf als een Afrikaner definieert en zich identificeert met de Afrikaner etniciteit mag in Orania wonen. (Lees verder)

13 augustus

Fidel Castro

Fidel Castro

Fidel Castro (Birán, 13 augustus 1926 – Havana, 25 november 2016) was tot 2008 de president en de belangrijkste leider (Líder Máximo) van Cuba. Hij was in dat land aan de macht vanaf de Cubaanse Revolutie van 1958-1959, waarin de toenmalige pro-Amerikaanse dictatuur van Fulgencio Batista omver werd geworpen. Castro werd geboren op een suikerplantage in de provincie Oriente als derde kind van Ángel Castro y Argiz en Lina Ruz González. Hij had twee broers, Ramón en Raúl Castro, en drie zusters, Angela, Juanita en Emma.

Nadat Castro een zware operatie had ondergaan nam zijn broer Raúl op 31 juli 2006 de macht over. (Lees verder)

14 augustus

De Amsterdam ArenA

Johan Cruijff ArenA

De Johan Cruijff ArenA is een multifunctioneel stadion aan de noordwest-kant van de ArenA Boulevard, nabij Station Amsterdam Bijlmer ArenA. Het is met 53.052 zitplaatsen het grootste stadion van Nederland. Het valt vergeleken met andere voetbalstadions niet op door de lengte en breedte maar vooral door de hoogte. Sinds 14 augustus 1996 is het de thuisbasis van de voetbalclub AFC Ajax. Ook de american footballers van Amsterdam Admirals speelden er hun thuiswedstrijden.

Met een helling van 37 graden zijn de tribunes van de Arena de op drie na steilste van Europa. (Lees verder)

15 augustus

Het wapen van Panama-Stad

Panama-Stad

Panama-Stad (Spaans: Ciudad de Panamá) is de hoofdstad van het Centraal-Amerikaanse land Panama en van de gelijknamige provincie.

De stad, gesticht op 15 augustus 1519, heeft meer dan een miljoen inwoners en is gelegen aan de monding van het Panamakanaal aan de zijde van de Grote Oceaan.

Het aanzicht van Panama-stad wordt bepaald door hoogbouw. De stad is omringd door de regenwouden van onder meer het Parque Natural Metropolitano en de nationale parken Soberanía en Camino de Cruces. (Lees verder)

16 augustus

Afbeelding

Lake Tahoe

Lake Tahoe is een groot zoetwatermeer in de Sierra Nevada, op de grens tussen de Amerikaanse staten Californië en Nevada. Het is het grootste bergmeer en op een na diepste meer van de Verenigde Staten. Het diepblauwe meer is een trekpleister voor binnenlands toerisme.

Het bekken van Lake Tahoe werd gevormd door een geologische breuk, waardoor het land aan weerskanten omhoog kwam. In die slenk ontstond Lake Tahoe door schuivende gletsjers. Het meer is 490 km² groot, is tot 501 meter diep en heeft een volume van 150 km³. Het wordt gevoed door tal van kleine bergstromen, maar heeft slechts een uitstroom, de Truckee. Het bekken van Lake Tahoe, kortweg Tahoe genoemd, is erg bosrijk en heeft een gematigd mediterraan klimaat. (Lees verder)

17 augustus

Portret van Tula

Tula

Tula (overleden op Curaçao, 3 oktober 1795), ook wel 'Rigaud' genoemd, was de leider van de Curaçaose slavenopstand van 1795. Als slaaf werkte hij jarenlang op plantage Kenepa (Knip) in het westen van Curaçao. Hij protesteerde tegen het onrecht dat slaven door hun meesters werd aangedaan en streefde naar vrijheid en gelijkheid. Hij sprak zijn medeslaven toe en nam het initiatief om op 17 augustus 1795 samen met ongeveer veertig tot vijftig medeslaven het werk neer te leggen en naar zijn ‘eigenaar’ Caspar Lodewijk Van Uytrecht te gaan om voor hun vrijheid te pleiten. Dit was het begin van uiteindelijk de grootste slavenopstand in de geschiedenis van de Nederlandse Antillen. Onder Tula's leiding trokken uiteindelijk rond de tweeduizend slaven op weg naar de gouverneur in Willemstad. (Lees verder)

18 augustus

Wereldwijde verspreiding

Ziekte van Lyme

Lymeziekte, lymeborreliose of ziekte van Lyme is een infectieziekte die veroorzaakt wordt door bepaalde leden van het geslacht Borrelia: schroefvormige bacteriën (spirocheten) van drie tot acht micrometer lengte. Het is een vectorziekte die wordt overgedragen door de schapenteek Ixodes ricinus en de hertenteek Ixodes scapularis. De ziekte is vernoemd naar het dorpje Lyme in Connecticut, waar in 1975 een epidemie van deze ziekte uitbrak.

De ziekteverschijnselen en de mogelijke relatie met teken zijn al in 1764 in Schotland beschreven door de bioloog en predikant John Walker. Dat was ook de tijd dat veel mensen uit dat gebied wegtrokken naar Noord-Amerika, en het is niet uit te sluiten dat de bacterie toen met een van de emigranten is meegereisd. (Lees verder)

19 augustus

Beeld van Imperator Caesar Augustus

Keizer Augustus

Imperator Caesar Augustus (23 september 63 v.Chr. – 19 augustus 14 n.Chr.) was de eerste princeps (vergelijkbaar met "keizer") van Rome. Door steeds meer verschillende bevoegdheden van republikeinse magistraten naar zich toe te trekken, kreeg hij de feitelijke macht over Rome in handen. Deze achterneef en voornaamste erfgenaam van Julius Caesar won de machtsstrijd die volgde op de moord op Caesar in het jaar 44 v.Chr. Hij was in 31 v.Chr. de enige die ten slotte levend uit deze strijd kwam. Vanaf 27 v.Chr. zou hij als princeps (eerste burger) de teugels van het Romeinse Rijk in handen houden. Hij maakte een einde aan een eeuw van burgeroorlogen en stichtte in de daaropvolgende periode de Julisch-Claudische dynastie. (Lees verder)

20 augustus

De Spieghel Historiael van Jacob van Maerlant

De Nederlanden in de Middeleeuwen

De geschiedenis van de Nederlanden in de Middeleeuwen heeft betrekking op de gebieden die tegenwoordig Nederland, België en Luxemburg vormen. Verder valt hieronder ook de geschiedenis van de gebieden die tegenwoordig deel uitmaken van de Franse Republiek of Duitsland, maar gedurende de Middeleeuwen deel waren van Nederlandse staatkundige verbanden. Het gaat dus met name om de landen ten noorden van de Somme in het zuiden en ten westen van de Eems in het oosten. Al deze gebieden werden wel aangeduid als de Lage Landen of nog tot de 18e eeuw als Vlaanderen en pas vanaf de 15e eeuw ook wel als de Nederlanden, die echter gedurende de Middeleeuwen nog geen staatkundige eenheid waren. (Lees verder)

21 augustus

Taal

Het begrip taal heeft in het algemeen betrekking op elke min of meer complexe vorm van communicatie in de vorm van tekens, die gezamenlijk een systeem vormen. De term kan daarbij betrekking hebben op het systeem als geheel waarvan de tekens de individuele bouwstenen vormen, of op slechts een of enkele van de tekens afzonderlijk.

Heel vaak wordt met taal ook meer specifiek het met behulp van het spraakkanaal voortgebrachte communicatiemiddel van de mens bedoeld, dat de vorm heeft van klanken (gesproken taal), naast de geschreven afspiegeling hiervan (geschreven taal). Een van de hoofdkenmerken van dit communicatiesysteem is dat het alleen door de mens kan worden voortgebracht en gebruikt en meestal ook alleen door de mens wordt begrepen. (Lees verder)

22 augustus

Vlag van het Rode Kruis

Rode Kruis

Het Rode Kruis is een wereldwijde hulpverleningsorganisatie, waarvan de activiteiten op zeven beginselen (menselijkheid, neutraliteit, onpartijdigheid, onafhankelijkheid, vrijwilligheid, eenheid en universaliteit) berusten. De beweging ontstond na de Eerste Conventie van Genève, een verdrag dat op 22 augustus 1864 werd aangenomen door de vertegenwoordigers van zestien Europese landen. Het Rode Kruis (en zijn pendanten: de Rode Halve Maan en het Rode Kristal) is een embleem dat volgens de Geneefse Conventies aan humanitaire en medische voertuigen alsmede gebouwen bescherming biedt tegen militaire aanvallen. (Lees verder)

23 augustus

Rijksuniversiteit Groningen

Rijksuniversiteit Groningen

De Rijksuniversiteit Groningen werd opgericht in 1614. De officiële opening vond plaats op 23 augustus 1614. De universiteit startte met vier faculteiten: Protestantse godgeleerdheid, Rechten, Geneeskunde en Filosofie. Het wapen van de universiteit, in 1615 vastgesteld, bestaat uit het wapenschild van het gewest Stad en Lande van Groningen met daarop een opengeslagen boek met de tekst Verbum Domini lucerna pedibus nostris (in afgekorte vorm): "Het woord van de Heer is een lamp voor onze voeten". Tegenwoordig hanteert de universiteit in de praktijk het motto: "Werken aan de grenzen van het weten". (Lees verder)

24 augustus

Vesuvius

Vesuvius

De Vesuvius is een vulkaan in het zuiden van Italië bij de Golf van Napels. De vulkaan is 1200 meter hoog en heeft een doorsnede van 8 kilometer. De Vesuvius is een samengestelde vulkaan, dat wil zeggen dat hij bestaat uit afwisselende lagen van as en lava.
De vulkaan is in het verleden ettelijke malen uitgebarsten, maar de eruptie in de nacht van van 24 op 25 augustus van het jaar 79, waarbij de Romeinse steden Pompeï, Herculaneum en Stabiae volledig onder een aslaag bedekt werden, is zeer bekend, voornamelijk door de geschriften van Gaius Plinius Caecilius Secundus minor. (Lees verder)

25 augustus

Septemberdagen 1830

Belgische Revolutie

De Belgische Revolutie is de burgerlijke revolutie in 1830 tegen koning Willem I der Nederlanden die tot de onafhankelijkheid van België heeft geleid. De Belgische situatie was in die zin bijzonder dat de toenmalige grootmachten Frankrijk, de Duitse staten en het Verenigd Koninkrijk een bufferzone wilden creëren en België recent hadden toegewezen aan Nederland. Het Nederlandse bestuur was dus opgelegd, zonder inspraak van de bevolking zelf.

Een opvoering van de opera De Stomme van Portici (La Muette de Portici) van Daniel Auber op 25 augustus 1830 in Brussel was de aanleiding tot georganiseerde rellen van Fransgezinde separatisten, gevolgd door volksrumoer, dat door de burgerij met een inderhaast gevormde Burgerwacht in bedwang werd gehouden. (Lees verder)

26 augustus

De Triglav

Triglav

De Triglav is met zijn hoogte van 2864 meter de hoogste berg van Slovenië. De berg ligt in het noordwesten van Slovenië, in de Julische Alpen. De Triglav (Sloveens voor driekoppige) heeft drie toppen, die geacht worden te verwijzen naar het verleden, het heden en de toekomst. De berg is een nationaal symbool in Slovenië en is dan ook verwerkt in het Sloveense wapen en de Sloveense vlag. De Triglav werd op 26 augustus 1778 voor het eerst beklommen. (Lees verder)

27 augustus

Anton Geesink

Anton Geesink

Anton Geesink (1934–2010) was een Nederlandse judoka en sportbestuurder. In 1949 nam hij voor het eerst deel aan de Nederlandse Kampioenschappen. Hij trainde meermaals in Japan en werd Nederlands, Europees, wereld- en Olympisch kampioen. Hierna bleef hij aan judo verbonden als leraar en schrijver van lesmateriaal. Vanaf 1987 was hij lid van het IOC. (Lees verder)

28 augustus

Filmpromotie voor The Philadelphia Story

The Philadelphia Story

The Philadelphia Story is een Amerikaanse romantische komedie uit 1940 onder regie van George Cukor. Het verhaalt over een hooghartige jonge vrouw wier trouwplannen in de war worden geschopt door haar voormalige echtgenoot en een journalist van een roddelblad. In de film komen thema's als klassenverschillen en begrip voor menselijke zwakheden aan bod. De hoofdrollen werden vertolkt door Katharine Hepburn, Cary Grant en James Stewart. De film was goed voor zes Oscarnominaties op, waarvan er twee werden verzilverd. Eén ging naar Stewart, voor zijn rol van de snobistische journalist. Voor Hepburn betekende de film een opleving in haar acteercarrière. (Lees verder)

29 augustus

Simon Carmiggelt (1973)

Simon Carmiggelt

Simon Johannes Carmiggelt (Den Haag, 7 oktober 1913Amsterdam, 30 november 1987) was een Nederlandse journalist, schrijver en dichter. Onder het pseudoniem Kronkel publiceerde hij bijna veertig jaar vrijwel dagelijks een cursiefje in dagblad Het Parool, waarvan de selectie in jaarlijkse bundels en zijn voordracht voor de televisie hem een grote populariteit opleverden. Cabaretteksten schreef hij voor onder meer Wim Kan en Wim Sonneveld. In 1961 werd Carmiggelt de Constantijn Huygens-prijs toegekend en in 1977 de P.C. Hooft-prijs voor het jaar 1974. Volgens zijn biografen Sylvia Witteman en Thomas van den Bergh produceerde Carmiggelt 'de meest gelezen en meest gewaardeerde column uit de Nederlandse dagbladhistorie.' (Lees verder)

30 augustus

Warmte-opname van de Golfstroom

Zeestromen

Zeestromen zijn continue bewegingen van het oceaanwater, voor het grootste deel veroorzaakt door de energie van de zon. Deze stromen vormen een complex en veranderlijk verschijnsel. Binnen de oceanen bevinden zich hoofdcirculaties die bestaan uit meerdere stromen. De hoofdcirculaties staan met elkaar in verbinding met een wereldwijde transportband, de thermohaliene circulatie. Dit is een combinatie van zeestromingen aan de oppervlakte en onderzeese stromingen die opwellen en diepwater vormen; het geheel verzorgt daarmee met de algemene circulatie het warmtetransport over de aarde. (Lees verder)

31 augustus

Buste van Caligula

Caligula

Gaius Caesar Augustus Germanicus (Antium, 31 augustus 12 – Rome, 24 januari 41), postuum bekend als Caligula, was van 37 tot 41 princeps van Rome. Caligula's jeugd werd getekend door de intriges van de eerzuchtige Seianus. Na een hoopvol begin van zijn regering, begon hij zich na een periode van persoonlijke tegenslag meer en meer te gedragen als autocratisch heerser, waarbij hij zijn bevoegdheden onder meer aanwendde om in hoogverraadprocessen talrijke senatoren naar willekeur ter dood te veroordelen. Een geslaagde moordaanslag van de Praetoriaanse garde maakte een einde aan zijn schrikbewind, dat gevolgd werd door een damnatio memoriae door de senaat. (Lees verder)