Wikipedia:Uitgelicht/mei

Overzicht beheerpagina's

Elke dag van het jaar wordt op de hoofdpagina een lezenswaardig artikel uit de Nederlandstalige Wikipedia samengevat onder de noemer uitgelicht. Deze pagina bevat de uitgelicht artikelen van de maand mei.

1 mei

Barricades in Bordeaux in mei 1968

Parijse studentenrevolte

In mei 1968 brak vanuit een studentenopstand een algemene staking uit over heel Frankrijk, de Parijse studentenrevolte genaamd. Ook in andere landen waren er grootschalige protesten. Al snel namen de gebeurtenissen bijna revolutionaire vormen aan, tot het protest uiteindelijk uitstierf na onderdrukking door de overheid. De manifestaties waren uniek omdat ze niet uitgingen van een bepaalde bevolkingsgroep, maar omdat ze etniciteit, cultuur, klasse en leeftijd overstegen. De proteststakingen waren vooral gericht tegen de "oude maatschappij" en traditionele moraliteit, waarbij vooral het onderwijssysteem en werkgelegenheid bekritiseerd werden. (Lees verder)

2 mei

Europa in het late neolithicum

Geschiedenis van Europa

De geschiedenis van het werelddeel Europa valt ruwweg chronologisch in te delen in de prehistorie, de klassieke oudheid, de middeleeuwen, de nieuwe tijd, de moderne tijd en de eigentijdse tijd.

Een Europese economische eenheid bestond in de oudheid in de vorm van het Romeinse handelsnetwerk; dit besloeg vooral het zuidelijk deel van het continent. Vanaf de middeleeuwen is een groeiende culturele eenwording waar te nemen, die hand in hand ging met de verspreiding van het christendom over het gehele continent; dit verdrong langzaamaan vrijwel alle andere religies, zij het dat het noordelijk deel veel langer aan de oude cultus vasthield. Enige mate van economische samenhang, vergelijkbaar met die in Romeinse tijden, werd pas weer bereikt in de 16e eeuw met de opkomst van het kapitalisme. Desondanks werd Europa nooit een staatkundige eenheid, maar was het toneel van een bloedige strijd, die zijn dieptepunt vond in de Eerste en Tweede Wereldoorlog. (Lees verder)

3 mei

Afbeelding

Gasthuis

Een gasthuis was in de middeleeuwen een instelling voor de nachtelijke opvang van daklozen. De gasten aan wie een slaapplaats werd geboden varieerden van landlopers tot pelgrims. Later ontstonden vele vormen van gasthuizen, waarvan de belangrijkste was de opvang van zieken en bejaarden. Uit het gasthuis zijn het huidige ziekenhuis, verpleeghuis en verzorgingshuis ontstaan.

Een veelgebruikt synoniem voor gasthuis is godshuis. Dit woord is echter minder scherp omlijnd omdat het meerdere betekenissen heeft. (Lees verder)

4 mei

Zonnepanelen en windturbines in Duitsland

Energietransitie

Energietransitie is de overgang naar een situatie waarin de energievoorziening structureel anders van aard en vorm is dan in het huidige energiesysteem. In dit nieuwe systeem is fossiele brandstof grotendeels vervangen door duurzame energiebronnen, is er veel aandacht voor energiebesparing en energieopslag en is de energievoorziening meer decentraal georganiseerd. Het met deze transitie verbonden beleidsdoel is door de internationale gemeenschap neergelegd in het Klimaatakkoord van Parijs: de toename van de wereldgemiddelde temperatuur houden tot ruim onder 2°C boven het pre-industriële niveau. De uitwerking ervan verschilt echter sterk per land, en niet alle landen onderkennen de urgentie van een energietransitie. Er is veel debat over de effecten en vormgeving van de energietransitie die sterk verschilt per land en in veel landen nog nauwelijks is begonnen. Uit een analyse van de huidige toezeggingen om de uitstoot tussen 2020 en 2030 te verminderen, blijkt dat bijna 75 procent van de klimaatbeloften gedeeltelijk of volledig onvoldoende zijn om bij te dragen aan het verminderen van broeikasgas uitstoot met 50 procent tegen 2030, en sommige van deze toezeggingen zullen waarschijnlijk niet worden gerealiseerd. (Lees verder)

5 mei

Intocht der Canadezen in de provincie Utrecht

Bevrijdingsdag

Bevrijdingsdag is de dag waarop het einde van de Tweede Wereldoorlog wordt gevierd. In Nederland wordt als datum 5 mei aangehouden, omdat het Duitse leger in Nederland op 5 mei 1945 zou hebben gecapituleerd. Veel andere Europese landen vieren niet, zoals Nederland, de bevrijding van het eigen territorium, maar herdenken al dan niet op officiële wijze de overwinning op Duitsland (Engels: Victory in Europe Day). Meestal wordt de overwinning op 8 mei gevierd omdat Duitsland op 8 mei 1945 capituleerde, waardoor in Europa een einde kwam aan de Tweede Wereldoorlog. (Lees verder)

6 mei

Thoreau in juni 1856

Henry David Thoreau

Henry David Thoreau, geboren als David Henry Thoreau (Concord, 12 juli 1817 – aldaar, 6 mei 1862) was een Amerikaans essayist, leraar, sociaal filosoof, natuuronderzoeker en dichter. Tijdens Thoreaus leven waren zijn geschriften slechts bekend bij een kleine groep mensen. Tegenwoordig is hij echter een grote naam uit de 19e-eeuwse Amerikaanse literatuur. Met twee symbolische acties – een retraite van twee jaar in de hut bij Walden Pond en een nacht in de cel wegens burgerlijke ongehoorzaamheid – bracht Thoreau de leerstellingen van het transcendentalisme van zijn vriend Ralph Waldo Emerson in de praktijk. (Lees verder)

7 mei

Afbeelding

Geschiedenis van de Nederlandse zeevisserij

In gewesten als Holland, Zeeland en landsdelen als Groningen en de Waddeneilanden vonden eeuwenlang zekere vormen van zeevisserij plaats. Die gewesten, landsdelen en eilanden bleven na 1813, toen Nederland zich als natie had gevestigd, daarvan als provincies deel uitmaken. De verschillende soorten van zeevisserij die binnen deze voormalige gewesten en landsdelen werden bedreven en die met name werden uitgeoefend in de Noordzee, in de voormalige Zuiderzee – het latere IJsselmeer – en in de Waddenzee bleven in Nederland overeind. (Lees verder)

8 mei

De Slag bij Ter Heijde, door Jan Abrahamsz. van Beerstraten

Eerste Engels-Nederlandse Oorlog

Met de Vrede van Westminster (8 mei 1654) kwam een einde aan de Eerste Engels-Nederlandse Oorlog (1652–1654). Deze oorlog werd geheel op zee bevochten tussen het Engelse Gemenebest en de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. In de vroege 17e eeuw beschikten de Nederlanders over een gigantische handelsvloot, groter dan de vloten van alle Europese landen bij elkaar. Ze hadden een dominante positie in de Baltische handel en een belangrijk aandeel in de scheepvaart op de rest van Europa. Voorts werden grote delen van de Portugese koloniën veroverd, waaronder die in het door de specerijenhandel zeer profijtelijke Oost-Indië. (Lees verder)

9 mei

Het Europees Parlement in Brussel

Europees Parlement

Het Europees Parlement is de rechtstreeks verkozen volksvertegenwoordiging van de Europese Unie. Het is de enige instelling van de Europese Unie die direct door de burgers wordt gekozen. Samen met de Raad van de Europese Unie en de Europese Commissie heeft het een wetgevende taak binnen de Europese Unie.

Het Parlement heeft sinds zijn ontstaan in de jaren vijftig een vergevorderde transformatie doorgemaakt. In de eerste jaren van zijn bestaan was het Parlement vooral nog een adviesorgaan, terwijl het nu veel wetgevende bevoegdheden heeft op uiteenlopende gebieden zoals landbouw, voedselveiligheid, milieu en de begroting. Het wordt dan ook beschreven als een van de machtigste parlementen ter wereld. Het Parlement bestaat uit 751 parlementsleden en vertegenwoordigt het tweede grootste electoraat ter wereld (na het Parlement van India). (Lees verder)

10 mei

De Matilda II, de zwaarstgepantserde tank die in mei 1940 ingezet werd

Fall Gelb

Fall Gelb was tijdens de Tweede Wereldoorlog de naam voor het Duitse militaire plan van het Oberkommando der Wehrmacht (OKW) om de Lage Landen aan te vallen en in te nemen. Deze militaire actie was onderdeel van de Slag om Frankrijk. Fall Gelb werd met groot succes uitgevoerd in mei 1940 en zou in juni worden gevolgd door Fall Rot om Frankrijk als geheel te verslaan.

Op vrijdag 10 mei 1940 werden Nederland, België en Luxemburg door het Duitse leger binnengevallen. In Nederland capituleerde generaal Winkelman op 14 mei na het bombardement op Rotterdam eerder die dag. De strijd in Zeeland bleef buiten deze capitulatie. In België capituleerde koning Leopold III op 28 mei. (Lees verder)

11 mei

Nepenthes maxima

Nepenthes

Nepenthes is een geslacht van tropische vleesetende bekerplanten in de monotypische familie Nepenthaceae. Het geslacht bestaat uit meer dan 160 soorten, waarvan de meeste endemisch zijn in hun regio. Het verspreidingsgebied ligt grotendeels in Zuidoost-Azië, met de grootste biodiversiteit in Borneo, Sumatra en de Filipijnen. Een klein aantal soorten komt tot ver daar buiten voor, waaronder in Sri Lanka, Madagaskar en de Seychellen.

Gewoonlijk groeien de planten uit dit geslacht als klimplant of lage struik op een voedselarme grond. Met hun nectar lokken ze insecten en andere prooidieren in hun vangbekers. Deze is gevuld met een stroperige vloeistof vol met verteringsenzymen. Veel bekerplanten leven in symbiose met andere organismen, waarvan een groot aantal volledig afhankelijk van de plant is. (Lees verder)

12 mei

Portret van Willem Frederik Buchner (circa 1840)

Willem Frederik Büchner

Willem Frederik Büchner (Reinheim, 9 december 1780 - Gouda, 2 augustus 1855) was in de negentiende eeuw stadsarts van Gouda. Hij heeft voor de plaatselijke bevolking grote betekenis gehad onder andere door zijn strijd tegen besmettelijke ziektes als pokken en cholera. Hij ijverde voor verbetering van de woonomstandigheden, die in die tijd uitermate slecht waren, zeker voor de werkende bevolking. Naast zijn functie van stadsarts was hij ook gedurende een reeks van jaren lid van de gemeenteraad van Gouda en was hij voorzitter van de 'Commissie tot Geneeskundig Toevoorzigt'.

Büchner ontving meerdere onderscheidingen en een van de veertig vensters van de Goudse Canon is aan hem gewijd. (Lees verder)

13 mei

Afbeelding

Johan van Oldenbarnevelt

Johan van Oldenbarnevelt (Amersfoort, 14 september 1547Den Haag, 13 mei 1619) was raadpensionaris van de Staten van Holland tijdens de Tachtigjarige Oorlog. Hij werkte lange tijd samen met Maurits van Oranje (de zoon van Willem van Oranje), maar werd door zijn eigenzinnig optreden het slachtoffer van een door Maurits beheerst politiek proces en daaropvolgende executie. (Lees verder)

14 mei

Elk Cloner

Elk Cloner wordt beschouwd als het eerste volwaardige computervirus in de geschiedenis. Het werd ontwikkeld door Richard 'Rich' Skrenta in 1982. Het virus verspreidde zich via floppydisks onder Apple II-computers. Vervolgens kopieerde het zichzelf naar elke onbesmette floppydisk die door de geïnfecteerde computer gebruikt werd. Elk Cloner richtte geen schade aan en was als grap bedoeld.

Het Elk Cloner-virus heeft zich wijd verspreid onder medestudenten en kennissen van Skrenta. De frequente uitwisseling van floppydisks onder elkaar en de dubbele floppydiskdrives in computers zorgden ervoor dat het virus vaak werd gekopieerd. (Lees verder)

15 mei

Watergebrek in de landbouw, VS

Waterschaarste

Waterschaarste is het tekort aan voldoende schoon water. De vraag naar water overstijgt de aanbodcapaciteit van het natuurlijke systeem of de toegang ertoe. Dit is een probleem waar een derde van de mensheid mee te maken heeft en een van de bepalende thema's van de 21ste eeuw. Schaarste is herkenbaar aan vraag waaraan niet kan worden voldaan, spanningen tussen gebruikers, concurrentie om water, overmatige onttrekking van grondwater en onvoldoende stroming voor een gezond milieu.

In 2025 zullen, volgens prognoses van de FAO, 1,8 miljard mensen in landen of gebieden leven waar absolute waterschaarste heerst en twee derde van de wereldbevolking zou te maken kunnen hebben met waterstress. Waterschaarste wordt veroorzaakt door een complex geheel aan fluctuerende, op elkaar inwerkende menselijke en ecologische factoren. De groeiende wereldbevolking, verbeterende levensstandaarden, veranderende consumptiepatronen en steeds toenemende irrigatie van landbouwgronden zorgen voor een stijgende vraag naar water. Klimaatverandering, ontbossing, waterverspilling en -vervuiling zorgen anderzijds voor een dalende beschikbaarheid. (Lees verder)

16 mei

Afbeelding

Op het terras in Sèvres

Sur la terrasse à Sèvres (Nederlands: Op het terras in Sèvres) is een schilderij van de Franse impressionistische kunstschilderes Marie Bracquemond, geschilderd in 1880, olie op linnen, 88 x 115 centimeter groot. Het toont twee modieus geklede vrouwen en een man, buiten op een terras, zittend in het zonnetje. Het werk bevindt zich in de collectie van het Musée du Petit Palais te Genève.

Sur la terrasse à Sèvres wordt wel gezien als Bracquemonds meesterwerk. Maries ongetrouwde zus Louise, die bij haar inwoonde, stond voor beide vrouwen model, zoals de impressionisten vaker hun modellen kozen onder vrienden en familie. Wie de man is is nooit met zekerheid uitgemaakt, maar gesuggereerd wordt wel dat het een flatteus portret is van haar man Félix, wellicht om hem te behagen (Lees verder)

17 mei

Periodiek systeem der elementen

Periodiek systeem der elementen

Het periodiek systeem der elementen is een tabel met daarin een systematische weergave van alle scheikundige elementen. Op deze manier kunnen de chemische en fysische eigenschappen van de elementen in kaart worden gebracht. In deze tabel, ook de tabel van Mendelejev genoemd, die een lange geschiedenis kent, staan alle bekende elementen op volgorde van atoomnummer zodanig ingedeeld dat de elementen uit dezelfde periode naast elkaar staan en elementen uit dezelfde groep boven elkaar. Tevens staan de elementen die tot hetzelfde blok en dezelfde reeks behoren bij elkaar in de buurt. (Lees verder)

18 mei

Artistieke voorstellingen laten normaliter martelingen en verbrandingen in het vagevuur zien tijdens de autodafe

Spaanse Inquisitie

De Spaanse Inquisitie was een in 1478 door de Reyes Católicos van Spanje opgericht instituut, om de katholieke orthodoxie te handhaven tijdens hun heerschappij. Zij stond onder directe leiding van de Spaanse monarchie. Zij werd pas definitief afgeschaft in 1834 tijdens het bewind van Isabella II.

De Inquisitie had in beginsel als een rechtbank naar canoniek recht alleen zeggenschap over gedoopte christenen. Gedurende haar geschiedenis echter, indien zij niet bestond in Spanje of aanwezig was in diens territoriaal afhankelijke gebieden, werd haar jurisdictie uitgebreid tot praktisch alle onderdanen van de koning van Spanje. (Lees verder)

19 mei

Pete Townshend in 2007

Pete Townshend

Peter Dennis Blandford ('Pete') Townshend (Chiswick, Londen, 19 mei 1945) is een Engelse rockgitarist, -zanger, -songwriter en -componist die vooral bekend is door zijn rol als gitarist en belangrijkste songwriter van de Britse rockband The Who.

De carrière van Pete Townshend met The Who beslaat een periode van meer dan veertig jaar, waarin deze uitgroeide tot een van de grootste en invloedrijkste rock-'n-rollbands ter wereld. Townshend schreef in zijn rol als primaire songwriter meer dan honderd nummers voor de elf studioalbums die The Who maakte, bijvoorbeeld de grootste delen van de rockopera's Tommy en Quadrophenia en tientallen nummers die verschenen op singles, bonusnummers op heruitgaven en nummers van verscheidene rariteitencollecties, zoals Odds and Sods. Hoewel hij het bekendste was als gitarist, heeft Townshend op verschillende albums (zowel solo als met de band) ook instrumenten als de basgitaar, drums en piano bespeeld. (Lees verder)


20 mei

Afbeelding

Gymnasion

Het gymnasion (Oudgrieks: γυμνάσιον, gymnásion, meervoud gymnasia) van de oude Grieken, in het Nederlands ook wel 'gymnasium' genoemd, functioneerde oorspronkelijk als de school waar deelnemers aan de Panhelleense Spelen hun training hielden, en was tevens een plaats waar men elkaar ontmoette en zich in intellectuele gesprekken mengde. Het gymnasion werd zo genoemd omdat de sporters naakt (γυμνός / gymnos) oefenden. Dit had tot doel de waardering voor het lichaam te bevorderen, maar maakte ook homoseksuele gevoelens tussen de deelnemers aan de training los. De gymnasia en palaistrai (παλαίστρα / palaistra) stonden onder de bescherming van Herakles, Hermes en – in Athene – Theseus.

Gymnasium is de gelatiniseerde vorm van het woord gymnasion. Historisch gezien was het een plaats om sport te trainen en om zich te baden – men baadde zich er in het bijzonder met elkaar. In 1598 werd de vertaling van 'plaats om naakt te zijn' veranderd in 'plaats van oefening'. De afkorting 'gym' werd in 1871 geïntroduceerd. Het Griekse woord gymnastikos, voor het eerst in 1594 in 'gymnast' gebruikt, duidde voortaan iemand aan die bedreven in de lichamelijke oefening was, maar niet langer noodzakelijk naakt. (Lees verder)

21 mei

De bibliotheek van Alexandrië

Geschiedenis van het bibliotheekwezen

Bibliotheken zijn bijzonder oude instellingen. Er bestonden al bibliotheken in het oude Soemer en het oude Egypte. De latere Assyriërs en Babyloniërs legden ook bibliotheken aan waarvan gedeeltes zijn teruggevonden en vertaald.

De bibliotheken waren in de oudheid bijna uitsluitend tempelbibliotheken waar nieuwe 'geestelijken' lezen, schrijven en het beheer van koninklijke en tempel-organisaties leerden. Deze bibliotheken bestonden uit rekken met kleitabletten. Meestal stond op het tablet een verwijzing in welk rek het thuishoorde. Een beroemde bibliotheek met kleitabletten is die van Ebla, die in vlammen is opgegaan. Daarbij werden de tabletten gebakken tot vrijwel onverwoestbare bakstenen, die nog uitstekend te lezen zijn. In Egypte schreef men meestal op papyrus, gemaakt van stengels van het langs de Nijl overvloedig aanwezige papyrusriet. Overigens is het waarschijnlijk dat men in Mesopotamië en andere plaatsen ook op papyrus en dergelijke schreef, maar daarvan is niet veel teruggevonden, omdat papyrus veel vergankelijker is dan kleitabletten. (Lees verder)

22 mei

A l'Innovation in de Nieuwstraat, vóór de brand

Brand in de Innovation

De brand in de Innovation was een ramp op maandagmiddag 22 mei 1967 in het Brusselse filiaal van de Belgische grootwarenhuisketen Innovation (nu Galeria Inno). Er vielen 251 doden en 62 mensen raakten gewond. Het warenhuis was gevestigd in een doolhof van verschillende gebouwen. Vooral veel mensen in het achterste gebouw, waar het zelfbedieningsrestaurant was gevestigd, hadden pas laat in de gaten dat er brand was en konden geen kant op toen het vuur hen bereikte. Op de begraafplaats van Brussel in Evere staat een monument ter nagedachtenis aan de slachtoffers. (Lees verder)

23 mei

Afbeelding

J.M.A. Biesheuvel

Jacob Martinus Arend (Maarten) Biesheuvel (Schiedam, 23 mei 1939), auteursnaam J.M.A. Biesheuvel, is een Nederlandse schrijver. Hij debuteerde in 1972 met de verhalenbundel In de bovenkooi, waarmee hij onmiddellijk naam maakte.

Biesheuvels werk heeft binnen de literaire kritiek altijd op veel bijval kunnen rekenen. Gerrit Komrij noemde Biesheuvel in Vrij Nederland een meester in 'absurd cynisme' en in 'surreële logica'. Na zijn bespreking gingen vele andere critici door de jaren heen overstag. In zijn werk werden vooral zijn tegendraadse verteltechniek, zijn licht archaïsche stijl, zijn onstuitbare humor en de ontwapenende eerlijkheid over zijn geestelijke toestand geprezen. (Lees verder)

24 mei

Victoria van het Verenigd Koninkrijk

Victoria van het Verenigd Koninkrijk

Alexandrina Victoria van Hannover (24 mei 1819 – 22 januari 1901) was koningin van het Verenigd Koninkrijk van 1837 tot 1901 en keizerin van Indië van 1877 tot 1901. Koningin Victoria was tot september 2015 de langst regerende Britse monarch uit de geschiedenis. Haar regeerperiode duurde 63 jaar en zeven maanden en staat zowel in het Verenigd Koninkrijk als daarbuiten bekend als het Victoriaanse tijdperk, the Victorian era. (Lees verder)

25 mei

Everybody works but the vacant lot

Grondwaardebelasting

Een grondwaardebelasting of grondbelasting is een heffing op de onverharde waarde van de grond. In tegenstelling tot onroerendezaakbelasting, gaat het voorbij aan de waarde van gebouwen, persoonlijke eigendommen en andere verbeteringen aan onroerend goed. Een grondwaardebelasting wordt over het algemeen door economen gesteund doordat het (in tegenstelling tot andere belastingen), geen economische inefficiëntie veroorzaakt en het de neiging heeft de ongelijkheid te verminderen. Landbelasting wordt "de perfecte belasting" genoemd en de economische efficiëntie van een grondbelasting is sinds de achttiende eeuw bekend. (Lees verder)

26 mei

Afbeelding

Geschiedenis van de spoorwegen in Nederland

De geschiedenis van de spoorwegen in Nederland begon op 20 september 1839, met de opening van de spoorlijn Amsterdam - Haarlem.

Na de opening van de eerste spoorwegen in het Verenigd Koninkrijk en België, werden er ook in Nederland plannen gemaakt voor spoorwegen. In 1831 kwam voor het eerst het plan ter sprake voor het openen voor de eerste lijnen, die de havens van Amsterdam en Rotterdam een snelle verbinding moesten gaan bieden met Duitsland. Uiteindelijk zou de eerste spoorlijn in 1839 niet richting Duitsland lopen, maar van Amsterdam naar Haarlem.

De eerste spoorlijn in Nederland werd aangelegd door de in 1837 opgerichte Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij (HIJSM of HSM), onder leiding van Willem Christiaan Brade, en later ingenieur-directeur van de Waterstaat F.W. Conrad. Deze lijn van Amsterdam naar Haarlem werd geopend op 20 september 1839. De eerste treinen werden getrokken door de locomotieven Arend en Snelheid. (Lees verder)

27 mei

Politiegeweld in Duitsland

Politiegeweld

Politiegeweld is geweld dat wordt toegepast door handhavers van de wet. In Nederland wordt term door de politie zelf gedefinieerd als het geweld dat de politie volgens de wet mag gebruiken op basis van haar geweldsmonopolie. De vorm van dit geweld loopt uiteen van het gebruik van een wapenstok, vuurwapen, pepperspray, fysiek geweld, tot het inzetten van een diensthond.Bij buitenproportioneel of excessief politiegeweld worden de mensenrechten van de slachtoffers geschonden. Dit geweld kan fysiek, maar ook psychisch van aard zijn. (Lees verder)

28 mei

Hendrik van Veldeke, uit de Codex Manesse

Nederlandse literatuur

De Nederlandse literatuur betreft de Nederlandstalige literaire canon in hoofdzakelijk Nederland en Vlaanderen. Deze canon beslaat ruim acht eeuwen van literaire productie en gaat terug tot de tijd dat de Lage Landen nog geen politieke eenheid vormden, zodat het woord 'Nederlandse' voor de vroegste eeuwen enigszins anachronistisch is.

Lange tijd ging men ervan uit dat de oudste Nederlandse tekst het 11e-eeuwse "hebban olla vogala nestas bigunnan" was. Nu weet men echter van het bestaan af van psalmen die dateren uit de 10e eeuw. (Lees verder)

29 mei

Afbeelding

Grand tour

'Grand tour' is een term voor een uitgebreide reis door het vasteland van Europa, zoals dat gebruikelijk was in de 18e tot in het begin van de 20e eeuw.

Deze rondreis langs de monumenten op the continent (met name Italië) was lange tijd voor mannelijke jongvolwassenen uit de Europese elite een bijna verplicht onderdeel van hun vorming. Het werd beschouwd als een onderdeel van de opvoeding, het leren kennen en waarderen van de (met name klassieke) kunsten. Maar ook op seksueel gebied werd men opgevoed, of zo men wil, opgeleid voor het huwelijk. (Lees verder)

30 mei

Afbeelding

Postorder

'Postorder' is het op afstand kopen van goederen die vervolgens per post of koerier worden afgeleverd.

Kopen per post raakte in Nederland in zwang in de tweede helft van de 19e eeuw. Mede door de introductie van de postzegel in 1852 werd het gemakkelijker op relatief snelle, betrouwbare en betaalbare wijze goederen te verzenden. Een van de vroegste Nederlandse postorderbedrijven was de Eerste Nederlandsche Verzendingszaak Dietz, die al vanaf 1857 catalogi uitbracht. Ook aanbieders van geneesmiddelen die zich schuldig maakten aan kwakzalverij boden hun producten per post aan. Zo adverteerde Thomas Holloway in 1854 in Nederlandse kranten met pillen en zalf die tegen vrijwel elke kwaal zouden helpen. Deze pillen konden aanvankelijk enkel per post worden besteld. (Lees verder)

31 mei

Afbeelding

Paradijs

Het paradijs is volgens de joodse, christelijke en islamitische overlevering een oord waar het leven heerlijk is, waar overvloed heerst en geen ziekte, rampspoed of dood bestaat. Soms wordt hiermee het "aardse paradijs" (de Tuin van Eden) bedoeld, soms het "hemelse paradijs" (de hemel). In de hiervan afgeleide niet-religieuze betekenis is een paradijs een aangename verblijfplaats. (Lees verder)