Vliegbasis Gilze-Rijen

vliegveld in Nederland

Vliegbasis Gilze-Rijen is een militair vliegveld dat gebruikt wordt door de Koninklijke Luchtmacht. Het vliegveld is gelegen tussen de dorpen Gilze en Rijen in de gemeente Gilze en Rijen, ten noorden van de snelweg A58 tussen Breda en Tilburg. Het vliegveld is een belangrijke werkgever in de regio, er zijn circa 1500 mensen (militair en burger) werkzaam.

Vliegbasis Gilze-Rijen
luchtfoto genomen ten zuiden van de vliegbasis
luchtfoto genomen ten zuiden van de vliegbasis
IATA: GLZ ICAO: EHGR
Algemene informatie
Opgericht 1910
Beheerder Roundel of the Netherlands.svg Koninklijke Luchtmacht
Plaats Gilze en Rijen, Nederland
Hoogte 15 m
Coördinaten 51° 34′ NB, 4° 56′ OL
Civiele activiteiten zweefvliegen
Navigatie
TACAN GZR CH111 X
Communicatie
Tower VHF 125.325 MHz
UHF 369.500 MHz
Ground VHF geen
UHF 336.450 MHz
Locatie in Nederland
Vliegbasis Gilze-Rijen (Nederland (hoofdbetekenis))
Vliegbasis Gilze-Rijen
Startbanen
Baan Lengte Materiaal
10/28 2779 m Asfalt
02/20 1996 m Asfalt
Portaal  Portaalicoon   Luchtvaart

GeschiedenisBewerken

 
Het terrein van de huidige vliegbasis in 1869

Voor de Tweede WereldoorlogBewerken

De vliegbasis is gelegen op de voormalige Molenschotse Heide. Hier stond vanouds een standerdmolen die echter in 1888 afbrandde. Er liep een oude weg van noord naar zuid over deze heide. Het militaire gebruik ervan begon in 1831 toen Koning Willem I de heide gebruikte als verzamelplaats voor zijn troepen ter voorbereiding op de Tiendaagse Veldtocht. Van toen af aan heette het gebied: Kamp te Rijen en het werd incidenteel voor militaire oefeningen gebruikt.

Ter gelegenheid van het 40-jarig bestaan van suikerfabriek Van Breda, Dolk en Van Voss te Etten-Leur wilde de directeur ervan, Heerma van Voss, iets speciaals organiseren en wel ene vliegmachine-opstijging, in die tijd iets heel bijzonders en een primeur voor Nederland. Men liet de Fransman Graaf De Lambert overkomen met zijn Wright Flyer, om op zondag 27 juni 1909 op te stijgen van de Klappenbergse Heide, en tegen de avond lukte dat op deze winderige dag. Dit evenement inspireerde tot de oprichting der Eerste Nederlandsche Vliegvereeniging en in 1910 kon vliegveld Molenheide met de bijbehorende vliegschool beginnen.[1] Gilze-Rijen was hiermee het eerste vliegveld van Nederland.

Het vliegveld was aanvankelijk vooral bedoeld voor civiel gebruik maar ook de militaire luchtvaart, vanaf 1913 in Nederland aanwezig, maakte er gebruik van, hoewel Vliegbasis Soesterberg het belangrijkste militaire vliegveld was. Sinds de Eerste Wereldoorlog kwam er meer militair gebruik, en de burgerluchtvaart richtte eind jaren 30 van de 20e eeuw het Vliegveld Nerhoven in, dat iets verder naar het oosten lag. Tijdens de mobilisatie in 1939 moest ook dit aan de militairen worden afgestaan, en deze maakten het onklaar om te verhinderen dat de Duitsers er zouden landen.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de vliegbasis door de Duitsers omgebouwd tot een van de grootste van Europa. De regio rond de vliegbasis heeft ook veel te verduren gehad van bombardementen van de geallieerden. In de nabijheid van Gilze-Rijen zijn als gevolg hiervan begin 21e eeuw nog veel kraters zichtbaar. De plaatselijke bevolking werd gedwongen om deze kraters te dichten, wat levensgevaarlijk was gezien mogelijke blindgangers en nieuwe bombardementen.

De bezetter richtte ook nog een schijnvliegveld in, wat De Kiek heette maar wat de Duitsers met Kamerun aanduidden. Het lag tussen Alphen en Riel. Hiervan is nog een bunker aanwezig. Het terrein staat beter bekend als het Riels Hoefke, dat onder beheer staat van het Brabants Landschap.

Na de Tweede WereldoorlogBewerken

In 1946 werd de basis een opleidingsbasis van het toenmalige Commando Luchtvaart Opleidingen (CLO) en werden er vliegers en verkeersleiders opgeleid. In 1962 verdween de vliegopleiding en bleef de basis als reserveveld voor het Commando Tactische Luchtstrijdkrachten (CTL) in gebruik. Ook werd er een logistiek onderdeel gevestigd; het Depot Vliegtuig Materieel (DVM).

Vanaf 1966 huisvestte de basis :

  • Depot Vliegtuig Materieel (DVM).
  • Explosieven- en Opruimingsdienst (EOD).
  • Luchtmacht Selectie Orgaan (LUSO) waar de keuring en selectie voor toekomstig beroeps en dienstplichtig luchtmachtpersoneel plaatsvond.
  • Luchtmacht Officiers en Kader School (LOKS)
  • Voortgezette Instructie en Militaire Opleidingen School (VIMOS) waar de opleidingen plaatsvonden.

Een jaar later werden ook de Elementaire Vlieger Opleiding (EVO) en de opleiding voor lichte vliegtuigen (LVO) op de basis ondergebracht.

In 1972 verdwenen alle vliegopleidingen weer en werd een van de twee squadrons die met de Northrop NF-5 vanaf Eindhoven opereerden (316 Sqn) op Gilze Rijen geplaatst. De basis kreeg in die periode een nieuwe baan, verkeerstoren en betonnen vliegtuigshelters.

In 1983 werden de Vliegbasis Eindhoven en Vliegbasis Gilze-Rijen op papier samengevoegd i.v.m. bezuinigingen. In 1988 werd 314 Sqn gestationeerd op Gilze-Rijen en kwam 316 Sqn van Gilze-Rijen naar Eindhoven. Beide squadrons gingen van de NF-5 over op de F-16.

Wegens verdere bezuinigingen in het begin van de jaren 1990 werd de basis opnieuw gereorganiseerd. LOKS (inmiddels LUOS) en DVM verhuisden naar de Vliegbasis Woensdrecht waar alle opleidingen en de logistiek werden geconcentreerd.

In 1995 werd de samenvoeging van Gilze Rijen en Eindhoven ongedaan gemaakt en werd 314 Sqn opgeheven. Daarna werd de Tactische Helikopter Groep Koninklijke Luchtmacht (THGKLu) op de basis geplaatst.

CultuurhistorieBewerken

 
Model van een kompas-compenseerschijf

Eén van de merkwaardigste overblijfselen uit de Tweede Wereldoorlog is de Flugzeug Kompass Kompensier Scheibe, een grote draaischijf die in een bassin is gelegen en waarop vliegtuigen werden geplaatst om het kompas te ijken. De kompas-compenseerschijf is door het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap aangewezen als beschermd monument[2]. De installatie, die in vrij slechte staat verkeert, is niet uniek in zijn soort. Ook de Vliegbasis Deelen bezit nog een intact Duits exemplaar en in België bevindt zich nog een ander type compenseerschijf nabij het Vliegveld Grimbergen.

HedenBewerken

 
KLu AH-64D Apache

Op de Vliegbasis Gilze-Rijen is nu ook het Defensie Helikopter Commando (DHC) gevestigd. Op 4 juli 2008 werd het DHC ceremonieel de vliegbasis opgericht en werd ook de nieuwe vlag van het DHC uitgereikt. Aansluitend volgde een fly-by van 22 helikopters waaronder een nieuwe NH-90. Het DHC omvat alle toestellen van de voormalige Tactische Helikopter Groep van de luchtmacht en de voormalige Groep Maritieme Helikopters van de marine en is onder verantwoordelijkheid van de Commandant der Strijdkrachten ondergebracht in het Commando Luchtstrijdkrachten. Zie verder Defensie Helikopter Commando

 
KLu CH-47D Chinook

Op de vliegbasis Gilze-Rijen zijn nu gevestigd

  • 298 Sq vliegt met de Boeing CH-47D/F Chinook medium transport helikopter; deze wordt ook voor brandbestijding ingezet.
  • 299 Sq verzorgt alle opleidingen van helikopter bemanningen en beschikt over een vluchtsimulator.
  • 300 Sq vliegt met de Eurocopter AS 532U2 Cougar Mk 2 lichte transporthelikopter (evt. ook voor brandbestrijding)
  • 301 Sq vliegt met de Boeing AH-64D Apache gevechtshelikopter voor ondersteuning van grondtroepen.
  • 930 Sq verzorgt alle technisch/elektronisch helikopter onderhoud en tevens alle logistiek.
  • 931 Sq is het basissquadron verantwoordelijk voor alle platformtaken (verkeersleiding, meteo, brandweer etc).
  • 302 Sq is een actief trainingssquadron gelegerd in Fort Hood (USA).
  • De Survival, Evasion, Resistance and Extraction School (vroeger Vliegveiligheid Oefen en Test Centrum) verzorgt evaluatie van vliegveiligheid en geeft basic, combat, watersurvival en overlevings/ontsnappings training aan vliegtuigbemanningen.

Enkele technische opleidingen van de KMSL Vliegbasis Woensdrecht zijn op Gilze-Rijen gestationeerd t.b.v. de praktijkopleiding van helikoptertechnici. Ook de Stichting Kon. Luchtmacht Historische Vlucht is alhier gevestigd.

ToekomstBewerken

Na de verhuizing van alle vliegende eenheden van de Vliegbasis Soesterberg naar de Vliegbasis Gilze-Rijen zijn de nieuwe NH90 helikopters in het DHC ondergebracht. Een vooruitgeschoven CZSK (marine) component is permanent op het Maritiem Vliegkamp "De Kooy" bij Den Helder gedetacheerd. Dit betekent dat de Vliegbasis Gilze-Rijen zich de komende jaren profileert als hoofdstandplaats en coördinatiepunt van het gehele Nederlandse militaire helikopterwezen.

Natuur op de basisBewerken

Hoewel het militaire gebeuren voor onrust zorgt, nemen de hekken ook veel onrust weg, wat voordelen heeft voor plant en dier. De inkrimpingen van Defensie hebben voor een verdere opwaardering van de natuur op het terrein gezorgd. Omdat grote zoogdieren en vogels een gevaar voor de vliegtuigen kunnen opleveren, moeten functionarissen als vogelwachten dit alles binnen de perken zien te houden. Het beheer is tegenwoordig meer en meer op verschraling van het grasland gericht wat als bijkomend voordeel heeft dat grote vogels nu wegblijven. In 1984 werd de boomkikker op de basis ontdekt. Er zijn maatregelen genomen om deze populatie te behouden.

KlimaatBewerken

Weergemiddelden voor Gilze-Rijen
Maand jan feb mrt apr mei jun jul aug sep okt nov dec Jaar
Hoogste maximum (°C) 15,2 17,4 22,1 27,5 32,1 34,6 40.90 35,8 30,6 27,2 19,7 15,9 40,7
Gemiddeld maximum (°C) 5,8 6,6 10,4 14,4 18,4 20,9 23,2 23,0 19,4 14,9 9,7 6,2 14,4
Gemiddelde temperatuur (°C) 3,1 3,3 6,3 9,3 13,3 15,8 18,0 17,6 14,6 10,8 6,6 3,7 10,2
Gemiddeld minimum (°C) 0,0 −0,2 2,1 3,8 7,6 10,3 12,7 12,2 9,9 6,7 3,3 0,8 5,8
Laagste minimum (°C) −18,3 −15,3 −14,2 −7,3 −2,3 1,9 3,9 3,9 0,0 −6,2 −10,8 −14,8 −18,3
Neerslag (mm) 70,0 57,2 64,1 46,0 61,2 65,8 75,6 66,0 72,4 75,0 76,1 75,8 805,2
Bron: KNMI: [1] (1981-2010) en [2] (1971-2000)

WarmterecordBewerken

Op 25 Juli 2019 werd er op de vliegbasis een temperatuur gemeten van 40,7 °C, de hoogste temperatuur ooit in Nederland vastgelegd. Hiermee werd het record verbroken van Vliegveld Eindhoven, waar een dag ervoor 39,3 °C werd geregistreerd. Daarvoor stond het record bijna 75 jaar op 38,6 °C, gemeten in het Gelderse Warnsveld.

TriviaBewerken

Externe linksBewerken