Hoofdmenu openen

Wikipedia β

11e eeuw

de 11e periode van 100 jaar, dus bestaande uit de jaren 1001 tot en met 1100.

Belangrijke gebeurtenissen van de 11e eeuwBewerken

Begin van de Hoge middeleeuwen

Europa
Midden-Oosten
  • Het Seltsjoekse rijk omspant nu Perzië, Mesopotamië, en de Levant tot aan de grenzen van het Egypte van de Fatimiden. Onder vizier Nizam al-Moelk komen de cultuur en wetenschappen aan dit hof tot grote bloei. Als in 1092 de sultan sterft, vervalt het Seltsjoekenrijk in chaos.
  • De Mamlukken, afstammelingen van de christenslaven in Egypte, verkrijgen achter de troon van de sultan de feitelijke macht.
  • De Ziriden zijn officieel gouverneurs van Tunesië, maar feitelijk haast onafhankelijk als regeerders van het gebied. In een korte tijd weten zij heel de Maghreb aan hun rijk toe te voegen.
  • Halverwege de eeuw worden de Ziridische gebieden geplaagd door anti-sjiitische opstanden, waarbij duizenden mensen omkomen. Als gevolg van deze druk, roepen de Ziriden in 1045 hun onafhankelijkheid uit en keren zij terug naar het soenisme. Dit wekt de woede van de Fatimiden, die vervolgens de Arabische Banu Hilal richting het Westen sturen. De migratie van de Arabieren naar het westen heeft een vernietigend effect op alle aspecten van de samenleving en zal van grote invloed zijn op het verdere verloop van de geschiedenis
  • Aanhangers van de Fatimidische kalief Al-Hakim stichten in het Libanongebergte de sekte van de Druzen.
Godsdienst
  • vanaf de 11e eeuw bouwt de paus een gecentraliseerde structuur rond het pausdom op. In 1059 stelt paus Nicolaas II het College van kardinalen in, dat voortaan de taak heeft de nieuwe paus te kiezen. Daarnaast zien we de opkomst van de pauselijke Curie als hoogste bestuurscollege van de kerk.
  • Aflaten worden buiten het persoonlijke gebied van de biecht ook aanwendbaar als kwijtschelding van een deel van de straf voor overleden familieleden of vrienden in het vagevuur.
  • Het Oosters schisma (1054) tussen het oostelijke en het westelijke deel van de christenheid van het vroegere Romeinse Rijk leidt tot de scheiding tussen de orthodoxe of Byzantijnse patriarchaten en het patriarchaat van Rome, de Latijnse Kerk.
  • De Godsvredebeweging bestrijdt met succes de chaos van de elkaar bestrijdende Europese ridders. Er worden regels gesteld aan de krijg en wie zich daaraan niet houdt loopt gevaar door kerk en onderdanen te worden afgezworen.
Rechtsstelsel
  • Het eerstgeboorterecht ontstaat in West-Europa na talloze familieconflicten over de erfopvolging. Het betreft hierbij zowel de koningshuizen, de adelshuizen als de boerenfamilies; allen besluiten in een vrij korte periode de eerstgeboren zoon tot erfgenaam te maken van het vaderlijk erfgoed.
  • Optekening van de 17 Keuren en 24 Landrechten die gelden in de Friese landen.
Nederlanden
Azië en Afrika
  • Het Tamilrijk van de Chola's regeert in deze periode over grote delen van Zuid-India en Zuidoost-Azië.
  • De Banu Hilal zijn bedoeïenen, die met grote kuddes vee uit het verdroogde Arabië komen, de bergen mijden, maar de vruchtbare Noord-Afrikaanse landbouwgronden laten kaalvreten, waarna zandstormen de vruchtbare bovenlaag wegblazen.
nijverheid
  • In de elfde eeuw beleeft de Vlaamse lakenindustrie haar opgang, met Atrecht als koploper. Technologische vooruitgang en de internationale handel waarvan het graafschap een van de centra is, dragen hieraan bij. Aan het einde van de eeuw staan steden verder noordwaarts in het graafschap voorop bij de ontwikkeling: (Rijsel, Dowaai en Sint-Omaars).
Wetenschap
  • Abu al-Qasim al-Zahravi wordt gezien als de vader van de moderne chirurgie. Hij schrijft onder andere de Kitab al-Tasrif (1000), een 30 delen tellende encyclopedie die tot de 17e eeuw zowel aan islamitische als Europese medische scholen zal worden gebruikt als lesmateriaal.
  • Een andere invloedrijke persoon in de islamitische geneeskunst is Avicenna. Van zijn hand zijn de Canon van de geneeskunde (1025) en Het boek van geneeskunde (1027), die eveneens tot de 17e eeuw vast lesmateriaal zullen zijn aan islamitische en Europese scholen. Avicenna doet tevens belangrijk onderzoek naar infectieziektes, zoals het voorkomen van verspreiding door zieke patiënten af te zonderen, en medisch onderzoek.
Cultuur
Militair
  • Rond deze tijd worden oude versterkingen als palissades en donjons vervangen door vrijwel onneembare stenen forten en kastelen.
  • De eerste beschrijving van echt buskruit komt voor in de Chinese militaire encyclopedie Wu Ching tsung Yao.
Sport en spel
  • De Vikingen verspreiden het bordspel Hnefatafl over Europa.
innovatie

De ijzer-gallusinkt (ook: ferrotannine-inkt of ijzergalnoteninkt) wordt omstreeks de 11e eeuw ontdekt. De recepten van deze inkten zijn gevonden in geschriften uit de kloosters. Ze worden gevormd door een reactie van looizuur, dat in de galappels aanwezig is, met een metaalzout (ijzer(II)sulfaat of koper(II)sulfaat). De kleur ontstaat echter pas wanneer de inkt aan de lucht wordt blootgesteld. Daarom voegt men kleurstoffen toe (blauwhout, indigo, sepia) teneinde de inkt al enige kleur te geven.

Amerika
  • Noorse Nederzetting in Vinland (Amerika).
  • Waarschijnlijk is er rond het jaar 1000 in de Andes een lokale klimaatverandering die een droogteperiode van circa 80 jaar inluidt. Zonder water werkt het systeem niet, hetgeen bijgedragen kan hebben aan de ondergang van de Tiwanaku en de Wari.
  • Rond 1000 n.Chr. migreren oorlogszuchtige Carib-indianen van de Braziliaanse kuststreek en de Caraïbische eilanden naar de Colombiaanse kusten en de rivierdalen van de Rio Magdalena en Rio Cauca en verdrijven de Chibcha naar hoger gelegen Andes-gebieden.

Belangrijke personen van de 11e eeuwBewerken