Zaak-El Kaouakibi

Actuele gebeurtenis In dit artikel wordt een actuele gebeurtenis beschreven.
De informatie op deze pagina kan daardoor snel veranderen of inmiddels verouderd zijn.

De zaak-El Kaouakibi is een lopend Belgisch financieel schandaal rond de onderneemster en Vlaams volksvertegenwoordiger Sihame El Kaouakibi. El Kaouakibi werd in het voorjaar van 2021 in diverse audits beticht van onder meer frauduleus gebruik van overheidssubsidies, valsheid in geschrifte en misbruik van vertrouwen. Per 31 maart werd geschat dat circa een miljoen euro aangewend werd voor private doeleinden.[1] Volgens Johan Vande Lanotte, die zegt dat hij een onafhankelijk analist is maar betaald werd door El Kaouakibi, is er geen sprake van ongeoorloofde persoonlijke verrijking, wetsovertredingen of het onterecht aanwenden van subsidies voor haar privévennootschappen. Wel waren er volgens hem te veel slordigheden en schoonheidsfoutjes in de boekhouding van haar bedrijf Let's Go Urban (LGU).[2] Zelf beweert El Kaouakibi dat er frauduleus aangepaste documenten en facturen aan de pers uitgelekt zijn maar dat ze te weinig tijd heeft gehad om zich grondig te verdedigen.[3][4]

ActiviteitenBewerken

El Kaouakibi was actief met verschillende vennootschappen. Hieronder een overzicht:

  • Let’s go Urban vzw, sociale onderneming actief in Antwerpen
  • Wannawork bv, HR-bureau
  • Wannacatch bv, reclamebureau
  • Wannachange bv
  • Kaouayen Invest bv, investeringsfirma
  • WeLoveBXL, sociale onderneming actief in Brussel[5]
  • Point Urbain bv, organisatie evenementen en catering in JJ House, failliet (februari 2021) [6]
  • A woman's view, vof[7]
  • Tokomat, comm. v

Let's Go UrbanBewerken

Getuigenissen van werknemersBewerken

Apache.be deelde getuigenissen van werknemers van de bedrijven van El Kaouakibi. Er was sprake van stiekeme camerasurveillance, er werd geknoeid met cijfers, en het personeel werd ingezet voor haar politieke campagne. Er was ook kritiek op de autoritaire leiderschapsstijl, zowel van El Kaouakibi als haar partner.[8]

AuditbureauBewerken

In februari 2021 raakte bekend dat er een vooronderzoek werd geopend naar vermoedelijke financiële onregelmatigheden bij Let's Go Urban, het stadsdansproject dat door El Kaouakibi werd opgericht. Drie leden van de raad van bestuur van de vzw waren misnoegd omdat ze duidelijkheid over de boekhouding wilden, maar die naar eigen zeggen niet kregen. Daarom lieten ze het onafhankelijke auditbureau i-Force de vzw doorlichten. In die audit was sprake van een vervlechting van de boekhouding van Let's Go Urban met verschillende andere vzw's en privébedrijven van El Kaouakibi en een onvolledige boekhouding bij de vzw. Zo zouden kosten voor andere vennootschappen door de vzw betaald zijn en zouden door Let's Go Urban gekochte privégoederen gebruikt zijn door een privébedrijf van El Kaouakibi. Ook waren er niet altijd dienstverleningsovereenkomsten tussen Let's Go Urban en die andere vzw's en bedrijven.[9]

Voorlopig bewindvoerderBewerken

Naar aanleiding van de audit namen de drie ontevreden bestuurders ontslag en dienden ze een eenzijdig verzoekschrift in bij de ondernemingsrechtbank van Antwerpen. De rechtbank besliste vervolgens om een voorlopig bewindvoerder aan te stellen, die drie maanden lang de dagelijkse werking van de vzw zal opvolgen en een onderzoek rond de geldstromen van het stadsdansproject zal voeren. El Kaouakibi zelf hield haar onschuld staande en tekende derdenverzet aan tegen de beslissing van de ondernemingsrechtbank om een bewindvoerder aan te stellen.[10]

Nadat 't Scheldt en een actieve Twitteraar ('Bartes') de zaak verder uitgespit hadden, meldde ook VTM Nieuws op 28 maart dat er mogelijk gesjoemeld werd met facturen.[11][12] In een voorlopig rapport van de bewindvoerder van Let's Go Urban was er sprake van 450.000 euro subsidiegeld die doorgesluisd zou zijn van de vzw naar privébedrijven van El Kaouakibi of die gebruikt zou zijn voor persoonlijke uitgaven die gefactureerd werden aan haar vzw's. Ook waren er cruciale documenten uit de boekhouding van de vzw verdwenen.[13] Naar aanleiding van dit voorlopig rapport besloot de Federale Overheidsdienst Binnenlandse Zaken ook de besteding van subsidies aan WeLoveBxl te onderzoeken. Deze vzw, de Brusselse poot van Let's Go Urban, was na de aanslagen in Brussel op 22 maart 2016 opgericht om met kansarme jongeren in Sint-Jans-Molenbeek te werken en had van het kabinet van voormalig minister van Binnenlandse Zaken Jan Jambon 200.000 euro ontvangen.

Onderzoek stad AntwerpenBewerken

 
Aantal subsidies uitgegeven aan de werking van Let's Go Urban. In de periode 2012-2020 betaalde de stad Antwerpen 2,2 miljoen euro aan werkingssubsidies.

De stad Antwerpen opende dan weer een onderzoek naar de honderdduizenden euro's aan subsidies die Let's Go Urban van de stad had ontvangen, om te weten te komen of het geld gebruikt werd voor de vzw zelf of voor de financiering van andere vennootschappen van El Kaouakibi,[14] en besliste om de subsidies aan de vzw tijdelijk stop te zetten.

Beslag op vastgoedBewerken

Nadat VTM Nieuws begin april 2021 meldingen had gekregen dat El Kaouakibi van plan zou zijn om haar 2,46 miljoen euro aan vastgoed te verkopen, stapte de redactie met deze informatie naar het gerecht en de stad Antwerpen. De stad Antwerpen schakelde vervolgens de curator van haar failliet verklaarde horecabedrijf Point Urbain in met de vraag om bewarende maatregelen te nemen naar haar vermogen. Om te voorkomen dat El Kaouakibi haar vastgoed zou verkopen of bankrekeningen zou leeghalen, legde de Stad Antwerpen beslag op haar privébezit, waaronder een villa aan de rand van Antwerpen.[15]

Interne auditBewerken

Op 15 april 2021 raakte de inhoud bekend van de audit die de Stedelijke Inspectie Financiën had uitgevoerd naar de subsidies die Let's Go Urban van de stad Antwerpen had ontvangen. Van de vijf miljoen euro subsidies die LGU sinds 2014 had ontvangen, was 1,8 miljoen bestemd voor de dagelijkse werking van de vzw. Het grootste deel van het geld, 3,5 miljoen, ging echter naar de renovatie van het Urban Center, de uitvalsbasis van LGU op het Kiel, en de bouw van het House of Empowerment naast het Urban Center, waarmee LGU een samenwerking met scholen, wijkwerkingen en jongerenorganisaties wilde uitbouwen. Van de stedelijke investeringstoelagen voor de werken aan het Urban Center was zowat 350.000 euro doorgesluisd naar privébedrijven van El Kaouakibi. Het rapport had ook kritiek aan het adres van het stadsbestuur van Antwerpen, dat een gebrek op controle op de subsidies voor LGU werd verweten. Ook zou er te weinig coördinatie zijn geweest tussen de verschillende stadsdiensten.[16][17]

De Stedelijke Inspectie van Financiën ontdekte ook dat El Kaouakibi een keuken kocht van 26.000 euro voor het Jordaenshuis, dat betaald werd met Let's Go Urban-subsidies. Dit zou ze gedaan hebben zonder voor te leggen aan de raad van bestuur van Let's Go Urban noch aan de stad Antwerpen.[18]

Uit analyse van nieuwswebsite Business AM bleken 131 van de 202 ingediende facturen verdacht of fraduleus, waarvan er bij 6 facturen sprake is van datamanipulatie en zijn er 3 facturen dubbel gestuurd. Bij 33 facturen is er een sterk vermoeden dat de uitgaven geleverd zijn voor andere activiteiten. De verdachte facturen zouden samen goed zijn voor 2,47 miljoen euro.[19]

Gerechtelijk onderzoekBewerken

Ondertussen startte ook het Parket Antwerpen ambtshalve (d.w.z. zonder dat het een klacht had ontvangen) een onderzoek,[20] waarbij de Centrale Dienst voor Bestrijding van Corruptie (CDBC) mogelijke fraude nagaat. Nadat El Kaouakibi zelf had onderzocht wat er kon misgelopen zijn bij Let's Go Urban, diende ze bij het gerecht een klacht tegen onbekenden in wegens valsheid in geschrifte, informaticafraude en hacking. Documenten met betrekking tot besprekingen van de raad van bestuur zouden namelijk op onrechtmatige wijze aangepast en/of verwijderd zijn en een medewerker van Let's Go Urban zou onrechtmatig geprobeerd hebben om zichzelf toegang te verschaffen tot een aantal belangrijke documenten van de vzw.[21]

Op 19 maart besliste het Antwerpse parket om een gerechtelijk onderzoek te openen en een onderzoeksrechter aan te stellen die klaarheid moet scheppen in het financieel kluwen rond Let's Go Urban. De onderzoekrechter gaat na of er sprake is van financieel wanbeheer, valsheid in geschrifte, het niet voeren van een correcte boekhouding, subsidiefraude, misbruik van vennootschapsgoederen en misbruik van vertrouwen.[22][23] Naar aanleiding van de gerechtelijke onderzoeken werd ook beslist om de raad van bestuur van de vzw te vernieuwen. Hoewel El Kaouakibi haar ontslag als bestuurder aanbood, werd dat op de algemene vergadering van de vzw geweigerd en bleef ze aan boord als bestuurster.[24] In april 2021 nam ze alsnog ontslag uit de raad van bestuur.

Op 6 mei voerden de Centrale Dienst voor Bestrijding van Corruptie en de Computer Crime Unit in het kader van het gerechtelijk onderzoek naar Let's Go Urban verschillende huiszoekingen uit, zowel in de privéwoning van El Kaouakibi als op de zetel van haar vennootschappen. Vanwege haar parlementaire onschendbaarheid diende Liesbeth Homans, de voorzitter van het Vlaams Parlement, daarbij aanwezig te zijn. Er werden documenten en computerbestanden in beslag genomen, met het opzet om een zo volledig mogelijk beeld van de boekhouding van LGU te krijgen. Ook was er ondertussen een onafhankelijke bedrijfsrevisor aangesteld die de boekhouding moest onderzoeken.[25]

Bijzondere BelastinginspectieBewerken

Daarnaast is ook de Bijzondere Belastinginspectie een eigen onderzoek gestart, én overwegen verschillende overheden — naast de stad Antwerpen gaven ook Vlaanderen en Brussel subsidies aan vennootschappen van El Kaouakibi — een burgerlijke rechtszaak aan te spannen.[26]

VerdedigingBewerken

In een korte videoboodschap van 5 februari 2021 ontkent El Kaouakibi met verbijstering alle verdachtmakingen en beschuldigingen van fraude die ze afdoet als "ernstig verbaal vandalisme en een trial by media". Tegelijk vraagt ze een onderzoek naar het optreden van de drie misnoegde bestuurders die een audit hebben aangevraagd. Op dezelfde dag werd bekend dat El Kaouakibi derdenverzet aantekent tegen de beslissing van de Antwerpse ondernemingsrechtbank om een bewindvoerder aan te stellen.[27]

Tijdens een persconferentie van 22 februari 2021 verdedigde Sihame El Kaouakibi zich tegen de beschuldigingen van fraude met een rapport van Johan Vande Lanotte die optrad als analist. Volgens het expertiserapport van de minister van staat, die professioneel vaak samenwerkt met Kaoukibi's advocaat Omar Souidi, is er geen sprake van ongeoorloofde persoonlijke verrijking, wetsovertredingen of het onterecht aanwenden van subsidies voor haar privévennootschappen. Wel waren er te veel slordigheden en schoonheidsfoutjes in de boekhouding van de vzw en was ook de communicatie van El Kaouakibi naar de raad van bestuur slecht. Nog volgens Vande Lanotte zou het onderzoeksbureau i-Force moedwillig feitelijke onjuistheden in hun audit over Let's Go Urban hebben opgenomen, iets wat door i-Force met klem wordt ontkend.[2]

Als reactie op het (vernietigende) verslag van de voorlopige bewindvoerster maakte Vande Lanotte op 21 april 2021 tijdens een tweede, ditmaal digitale persconferentie zijn tegenrapport bekend. Daarin beweerde Vande Lanotte dat 80% van het vermeende doorgesluisde subsidiegeld (450.000 euro) niet bewezen maar 'speculatief' is en dat er enkel voor een bedrag van 93.000 euro terecht vragen mogen worden gesteld. Volgens Vande Lanotte is Shihame El Kaouakibi het slachtoffer van een doelbewuste, publieke beschadigingsoperatie ("digitale lynchpartij") met extreme, onherstelbare reputatieschade tot gevolg en zou een eerlijk proces na het 'mediacircus' niet meer mogelijk zijn.[3] Volgens haar advocaten Joris Vercraeye en Omar Souidi kreeg El Kaouakibi nooit de tijd om grondig te antwoorden op de zaken die haar werden verweten maar zal ze "de gepaste antwoorden geven tijdens het gerechtelijk onderzoek.”[4][28]

Verkiezingsuitgaven en vertrek uit Open VldBewerken

VerkiezingsuitgavenBewerken

 
Partijvoorzitter van de Open-Vld Egbert Lachaert

In diezelfde context raakte bekend dat El Kaouakibi bij haar overstap naar Open Vld 53.000 euro ontving van de partij om haar campagne bij de verkiezingen van 2019 vorm te geven,[29] iets wat binnen de liberale partij heel wat wrevel en frustratie veroorzaakte, niet in het minst bij de mandatarissen, militanten en jongerenafdeling die meestal zelf hun verkiezingscampagne moeten financieren.[30] De partijleiding benadrukte wel dat alles wettelijk was verlopen. Van die 53.000 euro werd 20.000 besteed aan haar persoonlijke campagne, de overige 33.000 euro werd betaald voor een persoonlijke medewerker. Ook factureerde ze via haar communicatiebureau 50.000 euro aan de partij om video's voor sociale media te maken voor meerdere verkiezingskandidaten van Open Vld in Antwerpen; 35.000 daarvan ging naar haar persoonlijke campagne, de overige 15.000 werd gebruikt voor de gemeenschappelijke campagne van Open Vld in de provincie Antwerpen.[31]

Schorsing en ontslagBewerken

Om naar eigen zeggen zowel El Kaouakibi als de partij te beschermen in afwachting van het resultaat van de onderzoeken en omdat het moeilijk is om haar verdediging in alle sereniteit te kunnen voorbereiden vermits de partij nog niet volledig van het 'Let's Go Urban'-dossier kon kennis nemen, laat staan gedegen inschatten, schorste de statutaire commissie van Open Vld onder impuls van partijvoorzitter Egbert Lachaert op 23 februari 2021 El Kaouakibi voorlopig voor zes maanden als partijlid.[32][33] Na bijkomende onthullingen over "georganiseerd bedrog" en vervalste facturen in het uiterst kritische verslag van de voorlopige bewindvoerder van LGU startte Lachaert op 31 maart 2021 bij de interne tuchtcommissie van de partij de procedure tot uitsluiting van El Kaouakibi. Volgens de partijvoorzitter zijn sommige feiten onweerlegbaar en onverzoenbaar met de ethische standaarden van de partij. "Haar uiterst onzorgvuldige omgang met publieke middelen beschadigen het imago van de partij", aldus nog de voorzitter.[34]

Op 8 april 2021 nam El Kaouakibi zelf ontslag uit de Open Vld. Ze blijft echter wel zetelen als onafhankelijk Vlaams Parlementslid.[35] Aangezien een parlementszetel persoonlijk toekomt aan de (verkozen) vertegenwoordiger van het volk en niet aan een politieke partij kon de Open Vld haar niet vervangen. In haar ontslagbrief halen El Kaouakibi's advocaten zwaar uit naar de Open Vld die volgens hen hun liberale en staatsrechtelijke principes hebben verloochend alsook naar VTM-journalist Faroek Özgünes die, "door zich te gedragen als rechter ten gronde, het vermoeden van onschuld van Sihame El Kaouakibi heeft geschonden".[36][37][38]

ZiekteBewerken

Dat El kaouakibi in het parlement al sinds oktober 2020 gewettigd afwezig is wegens ziekte maar toch haar volledige (riante) wedde bleef ontvangen zonder tussenkomst van een controlearts lokte zowel bij de publieke opinie als bij politici kritiek uit.[39][40]

VRTBewerken

Ook raakte in februari 2021 bekend dat de vennootschap A Woman’s View van El Kaouakibi in 2017 met de VRT twee contracten afsloot om prestaties te leveren aan de openbare omroep, waaraan meerdere facturen waren verbonden. Het eerste contract, goed voor ongeveer 33.000 euro, ging om Limburg Finezt, een talentenjacht voor jongeren in Limburg. Voor het tweede contract, gefactureerd voor 2.500 euro, creëerde A Woman's View de choreografie van de Move tegen pesten, een Ketnet-campagne. De onderneemster was op dat moment nog lid van de raad van de bestuur van de VRT, maar ze lichtte de voorzitter van de raad van bestuur niet in over de afgesloten contracten. Hierdoor was er volgens de woordvoerder van de openbare omroep sprake van een inbreuk op het Mediadecreet en het Charter deugdelijk bestuur. De kwestie werd besproken op het auditcomité van de VRT en gerapporteerd aan de raad van bestuur. Vermits El Kaouakibi op het moment van de bekendmaking van de belangenvermenging al twee jaar geen VRT-bestuurslid meer was, werd aan de "inschattingsfout" (dixit El Kaouakibi) geen gevolg meer gegeven.[41][42]

IntegriteitsproblemenBewerken

Een doorlichting van circa 60 bladzijden, waarvan in april 2021 een deel uitlekte, schetst in detail hoe El Kaouakibi voor zowel grote als kleine kosten tal van subsidies aanvroeg en verkreeg. Ook kon El Kaouakibi zonder al te veel controles voor miljoenen euro’s bijkomende subsidies bekomen voor de bouw van het Urban Center, het hoofdgebouw van Let's Go Urban vzw. Ze was ook voorzitter van een commissie die adviseerde over de subsidies van de provincie Antwerpen. Het moet worden opgemerkt dat ze niet oordeelde over de subsidies naar haar eigen ondernemingen.[43] Dit leidde ertoe dat sommigen zich afvroegen of er een gebrek aan controle was door het stadsbestuur van Antwerpen en de provincie Antwerpen.[44][45]

Op 24 maart 2021 diende de PVDA klacht in bij het integriteitsbureau van de stad Antwerpen over de rol van het stadsbestuur in de zaak. Partijleider Peter Mertens bekritiseerde ook het hoge aantal subsidies: “Het project van El Kaouakibi paste perfect in de neoliberale visie van dit stadsbestuur op het middenveld: ondernemerschap in plaats van kritisch sociaal werk."[46]

De oppositiepartijen van het Antwerpse stadsbestuur, Groen, Vlaams Belang en CD&V hebben het ontslag van twee Antwerpse schepenen aangevraagd. Vlaams-Belang heeft ook een bijkomend onderzoek aangevraagd van Audit Vlaanderen.

Volgens de burgemeester van Antwerpen, Bart De Wever toont de interne audit geen integriteitsproblemen in het stadsbestuur. De Wever wijst erop dat het stadsbestuur opgelicht is geweest, samen met veel andere overheden en private bedrijven.[47] Antwerps schepen van financiën, Koen Kennis heeft niet gedacht aan opstappen. Hij vertelde aan Radio 2: "Als het gaat om oplichterij moeten we eerst naar de oplichter kijken".[44]