Organisatie van Turkse Staten

internationale organisatie van landen met Turkse talen
(Doorverwezen vanaf Turkse Raad)

De Organisatie van Turkse Staten (Azerbeidzjaans: Türk Dövlətləri Təşkilatı, Kazachs: Түркі мемлекеттерінің ұйымы, Kirgizisch: Түрк мамлекеттер уюму, Oezbeeks: Turkiy Davlatlar Tashkiloti, Turks: Türk Devletleri Teşkilatı, Engels: Organisation of Turkic States) is een internationale organisatie tussen landen met een Turkssprekende bevolking. De organisatie is opgericht op 3 oktober 2009 in het Azerbeidzjaanse Nachitsjevan. De lidstaten zijn Azerbeidzjan, Kazachstan, Kirgizië, Oezbekistan en Turkije. De manier van opereren kan worden vergeleken met de Francophonie, het Gemenebest of de Arabische Liga.

Organisatie van Turkse Staten
Türk Dövlətləri Təşkilatı (Azerbeidzjaans)
Түркі мемлекеттерінің ұйымы (Kazachs)
Түрк мамлекеттер уюму (Kirgizisch)
Turkiy Davlatlar Tashkiloti (Oezbeeks)
Türk Devletleri Teşkilatı (Turks)
Organisation of Turkic States (Engels)
VLAG Turkse Raad.png     Emblem of the Organization of Turkic States.svg

(Details)    

 Leden
 Waarnemers
Bestuurscentrum Yassıada, Vlag van Turkije Turkije
(Secretariaat-Generaal)
Boedapest, Vlag van Hongarije Hongarije (Europees kantoor) [1]
Oprichting 3 oktober 2009
Werktaal Azerbeidzjaans
Kazachs
Kirgizisch
Oezbeeks
Turks
Engels[2]
Lidmaatschap 5 lidstaten
Vlag van Azerbeidzjan Azerbeidzjan
Vlag van Kazachstan Kazachstan
Vlag van Kirgizië Kirgizië
Vlag van Turkije Turkije
Vlag van Oezbekistan Oezbekistan
2 waarnemende staten
Vlag van Hongarije Hongarije
Vlag van Turkmenistan Turkmenistan
Oppervlakte 4,242,362 km²
Inwoners 144.074.862 (2018)
Tijdzone +2 tot +6
Munteenheid Azerbeidzjaanse manat
Kazachse tenge
Kirgizische som
Oezbeekse sum
Turkse lira
Secr.-Generaal Vlag van Kazachstan Baghdad Amreyev
Erepresident Vlag van Kazachstan Nursultan Nazarbayev
Website (tr) (en) Officiële website

AchtergrondBewerken

VoorgeschiedenisBewerken

In 1991 werden Azerbeidzjan, Kazachstan, Kirgizië, Oezbekistan en Turkmenistan onafhankelijk toen de Sovjet-Unie opgeheven werd. In al deze landen spreekt de meerderheid van de bevolking een Turkse taal. Turkije zocht met deze landen culturele banden en sinds 1992 waren er officiële bijeenkomsten tussen de landen.

GeschiedenisBewerken

OprichtingBewerken

Op 3 oktober 2009 werd tussen Turkije en drie voormalige sovjetlanden het Verdrag van Nachitsjevan getekend om tot de oprichting van de Turkse Raad te komen dat ook de in 1992 in Alma-Ata gesloten TÜRKSOY (Administratie voor Turkse kunst en cultuur) en de in 1998 in Bakoe opgerichte TURKPA (Parlementaire Vergadering van de Turkssprekende landen) omvat. In 2012 werd de vlag aangenomen.

Eind 2021 werd de naam gewijzigd van Turkse Raad naar Organisatie van Turkse Staten.

UitbreidingenBewerken

  • Eind 2018 kreeg Hongarije een waarnemersstatus werd daarmee de eerste waarnemer binnen de organisatie.[3] Hongarije heeft weliswaar geen Turkssprekende bevolking, maar ze stammen af van de Hunnen, die net als de Turkse volkeren, die afstammen van de Xiongnu.
  • In 2019 werd Oezbekistan het vijfde lid van de organisatie.[4]
  • In 2021 werd een waarnemersstatus toegekend aan Turkmenistan, dat als enige land nog in aanmerking komt voor volwaardig lidmaatschap, maar geen lid wil worden om de neutrale status van het land te waarborgen. President Gurbanguly Berdimuhamedow ging wel akkoord met een voorstel om als waarnemer plaats te nemen in de organisatie.[5][6]

KoepelorganisatieBewerken

De Organisatie van Turkse Staten dient eveneens als koepelorganisatie van andere samenwerkingsverbanden:

StandpuntenBewerken

In de eerste jaren na de oprichting had de organisatie vooral een culturele en symbolische rol. De organisatie nam echter na de oprichtingsfase steeds meer politieke standpunten in. Zo sprak de organisatie steun uit voor de Turkse militaire operatie in Syrië en verwierp de beschuldigingen van genocide tegen Turkije. Verder bracht de organisatie meerdere verklaringen uit waarbij solidariteit werd uitgesproken met Azerbeidzjan in het conflict om Nagorno-Karabach. Bij de oorlog in Nagorno-Karabach in 2020 tussen Armenië en Azerbeidzjan verklaarden Kazachstan en Kirgizië, beiden lid van een militair bondgenootschap met Armenië, Azerbeidzjan te steunen.[7]

LidstatenBewerken

Staat Bevolking (2020) Oppervlakte (km²) BBP (nominaal) (2020) BBP p.h.v.d.b. (nominaal) (2020)
  Azerbeidzjan 10.130.100 86.600 $ 42,6 mrd. $ 4.214
  Kazachstan 18.962.900 2.724.900 $ 169,8 mrd. $ 9.056
  Kirgizië 6.586.600 199.900 $ 7,7 mrd. $ 1.174
  Oezbekistan 34.588.900 447.400 $ 57,7 mrd. $ 1.686
  Turkije 83.614.362 783.562 $ 720,1 mrd. $ 8.538
Totaal 153.882.862 4.242.362 $ 997,9 mrd. $ 6.485

Waarnemende statenBewerken

Staat Bevolking (2021) Oppervlakte (km²) BBP (nominaal) (2020) BBP p.h.v.d.b. (nominaal) (2020)
  Hongarije 9.730.000 93.036 $149,9 mrd. $ 15.373
  Turkmenistan 6.031.187 491.210 $ 42,7 mrd. $ 7.411

StructuurBewerken

De belangrijkste organen van de Organisatie van Turkse Staten zijn:

  • Raad van Staatshoofden;
  • Raad van Ministers van Buitenlandse Zaken;
  • Comité van Seniorenambtenaren;
  • Raad van Ouderen;
  • Secretariaat.

Het hoofdorgaan is de Raad van Staatshoofden, dat bestaat uit de staatshoofden van de lidstaten en wordt voorgezeten door de lidstaat die op dat moment het voorzitterschap draagt. Het voorzitterschap schuift jaarlijks naar een ander lidstaat.

Toekomstige uitbreidingenBewerken

Toekomstige waarnemende ledenBewerken

OekraïneBewerken

Op 7 augustus 2020 verklaarde Emine Dzheppar, viceminister van Buitenlandse Zaken van Oekraïne, dat het land een aanvraag zou doen voor een waarnemersstatus bij de organisatie: We zijn buurlanden. Oekraïne is een erfgenaam van de Turkse cultuur. De Krim-Tataren vormen een brug tussen Oekraïne en Turkije.[8]

Voormalige toekomstige waarnemende ledenBewerken

AfghanistanBewerken

Op 3 mei 2021 maakte Hamdullah Mohib, Nationaal Veiligheidsadviseur van Afghanistan, via Twitter bekend dat het land een officieel verzoek had ingediend om een waarnemersstatus te krijgen binnen de organisatie.[9] Eveneens ging de Afghaanse ambassadeur in Turkije op bezoek bij Secretaris-Generaal Amreyev.[10] De Afghaanse regering werd kort daarna, in augustus 2021, verdreven door de Taliban.

Toekomstige potentiële ledenBewerken

Noord-CyprusBewerken

Noord-Cyprus is een eenzijdig uitgeroepen republiek die enkel erkend wordt door Turkije en de Autonome Republiek Nachitsjevan van Azerbeidzjan. Net als de andere leden van de organisatie, wordt Noord-Cyprus gerekend tot een Turkstalig land. Vanwege de politieke status van het land is toetreding tot de organisatie geen optie geweest. In 2019 riep Turkije de andere lidstaten op Noord-Cyprus een waarnemersstatus toe te kennen binnen de organisatie.[11]

Autonome regio'sBewerken

Het is vooralsnog niet bekend of de organisatie afhankelijke landen of deelgebieden wil toelaten. In dat geval zouden Basjkirostan, Tatarije (Rusland) en Gagaoezië (Moldavië), allen lid van TÜRKSOY, namelijk ook (waarnemend) lid kunnen worden van de Organisatie van Turkse Staten.

Lijst van Secretarissen-Generaal van de Organisatie van Turkse StatenBewerken

Nr Naam Land van herkomst In dienst Uit dienst
1 Halil Akıncı   Turkije 3 oktober 2009 16 september 2014
2 Ramil Hasanov   Azerbeidzjan 16 september 2014 3 september 2018
3 Baghdad Amreyev   Kazachstan 3 september 2018

Externe linkBewerken

  • (tr) (en) Organisatie van Turkse Staten (Samenwerkende Raad van de Turkssprekende Landen)
  • (tr) (en) TURKPA (Parlementaire Vergadering van de Turkssprekende landen)
  • (tr) (en) (ru) TURKSOY (Administratie voor de Turkse kunst en cultuur)

Zie ookBewerken

Turkse landen en dynastieën
Pre-migratie:Xianbei · Xiongnu · Rouran · Türgesh · Shatuo · Tiele · Chionieten
Grote volksverhuizing:Hunnen · Rijk der Göktürken · Avaren · Groot-Bulgaarse Rijk · Oeigoerse Rijk · Kutriguren · Koemanen · Chazaren · Kyptsjaken · Petsjenegen · Oğuzen
Islamitische periode:Seltsjoeken · Gouden Horde · Mammelukken · Sultanaat Rûm · Ottomaanse Rijk · Timoeriden · Ghaznaviden · Safawiden · Toeloeniden · Artuqiden · Rijk der Zwarte Schapen · Rijk der Witte Schapen · Kanaat van de Krim · Kanaat Kazan · Kanaat Sibir · Kanaat Astrachan · Kanaat van Chagatai · Kanaat Xiva · Kanaat Kokand · Kanaat Jerevan · Wolga-Bulgarije · Mogolrijk · Sultanaat Delhi · Emiraat Boechara · Kazachs Kanaat · Kanaat Buchara · Kanaat Kimek · Karachaniden · Karamaniden · Isfendiyariden · Zengiden
Jong-Turkse periode:Republiek Comrat (1906) · Republiek Gumuljina (1913) · Volksrepubliek van de Krim (1917) · Idel-Oeral (1917) · Autonoom Kokand (1917) · Autonoom Alaş (1917) · Democratische Republiek Azerbeidzjan (1918) · Republiek van de Aras (1918) · Voorlopige Nationale Regering van de Zuidwestelijke Kaukausus (1918) · Gouvernement van de Krim (1918) · Volksrepubliek Toeva (1921) · Republiek Turkije (1923) · Eerste Oost-Turkestaanse Republiek (1933) · Republiek Hatay (1938) · Tweede Oost-Turkestaanse Republiek (1944) · Volksregering Azerbeidzjan (1945)
Post-Sovjet periode:1991: Azerbeidzjan · Kazachstan · Kirgizië · Oezbekistan · Turkmenistan · Turkse Republiek Noord-Cyprus (1983)
Autonome deelrepublieken:Altaj · Chakassië · Basjkirostan · Toeva · Tatarije · Jakoetië · Tsjoevasjië · Karatsjaj-Tsjerkessië · Karakalpakië · Nachitsjevan · Gagaoezië · Xinjiang
Andere landsdelen:Iraans Azerbeidzjan · Krimrepubliek · Rodopi · Kvemo Kartli · Kardzjali · Razgrad · Centar Župa · Plasnica · Tajmyr · Kizilsu · Bajan-Ölgi · Ili · Aksay · Sunan · Xunhua
Inter-gouvernementeel:Organisatie van Turkse Staten · Internationale Organisatie van de Turkse Cultuur (TÜRKSOY)
Overig: Turkestan · Turks-Mongoolse Rijk · Panturkisme · Turanisme