Turkse Raad

De Turkse Raad (Azerbeidzjaans: Türk Şurası, Kazachs: Түрік кеңесі, Kirgizisch: Түрк кеңеш, Oezbeeks: Turkiy Kengash, Turks: Türk Keneşi, Engels: Turkic Council) is een internationale organisatie tussen landen met een Turkssprekende bevolking. De organisatie is opgericht op 3 oktober 2009 in het Azerbeidzjaanse Nachitsjevan. De lidstaten zijn Azerbeidzjan, Kazachstan, Kirgizië, Oezbekistan en Turkije. De manier van opereren kan worden vergeleken met de Francophonie, het Gemenebest of de Arabische Liga.

Turkse Raad
Türk Şurası (Azerbeidzjaans)
Түрік кеңесі (Kazachs)
Түрк кеңеш (Kirgizisch)
Turkiy Kengash (Oezbeeks)
Türk Keneşi (Turks)
Turkic Council (Engels)
Flag of the Turkic Council.svg
■Officiële leden ■Waarnemende staten Hongarije ■Turkse Republiek Noord-Cyprus
Officiële leden
Waarnemende staten Hongarije
Bestuurscentrum Istanboel, Vlag van Turkije Turkije
(Secretariaat-Generaal)
Bakoe, Vlag van Azerbeidzjan Azerbeidzjan
(Parlementaire Vergadering)
Nur-Sultan, Vlag van Kazachstan Kazachstan
(Turkse Academie)
Boedapest, Vlag van Hongarije Hongarije (Europees kantoor) [1]
Oprichting 3 oktober 2003
Werktaal Azerbeidzjaans, Kazachs, Kirgizisch, Oezbeeks, Turks, Engels[2]
Lidmaatschap 5 staten: Azerbeidzjan, Kazachstan, Kirgizië, Oezbekistan, Turkije
Oppervlakte 4,242,362 km²
Tijdzone +2 tot +6
Munteenheid Azerbeidzjaanse manat
Kazachse tenge
Kirgizische som
Oezbeekse sum
Turkse lira
Secretaris-Generaal Baghdad Amreyev Vlag van Kazachstan Kazachstan (sinds 2018)
Erepresident Nursultan Nazarbayev
Website (tr) (en) Officiële website

AchtergrondBewerken

In 1991 werden Azerbeidzjan, Kazachstan, Kirgizië, Oezbekistan en Turkmenistan onafhankelijk toen de Sovjet-Unie opgeheven werd. In al deze landen spreekt de meerderheid van de bevolking een Turkse taal. Turkije zocht met deze landen culturele banden en sinds 1992 waren er officiële bijeenkomsten tussen de landen. Op 3 oktober 2003 werd tussen Turkije en drie voormalige sovjetlanden een akkoord gesloten om tot de oprichting van de Turkse Raad te komen. De Turkse Raad omvat ook de in 1992 in Alma-Ata gesloten TÜRKSOY (Administratie voor Turkse kunst en cultuur) en de in 1998 in Bakoe opgerichte TURKPA (Parlementaire Vergadering van de Turkssprekende landen). In 2019 werd Oezbekistan officieel het vijfde lid van de Turkse Raad.[3]

StandpuntenBewerken

In de eerste jaren na de oprichting had de organisatie vooral een culturele en symbolische rol. De raad neemt echter steeds meer politieke standpunten in. Zo sprak de Turkse Raad steun uit voor de Turkse militaire operatie in Syrië en veroordeelde de beschuldigingen van genocide tegen Turkije. Verder bracht de organisatie meerdere verklaringen uit waarbij solidariteit werd uitgesproken met Azerbeidzjan in het conflict om Nagorno-Karabach. Bij gevechten tussen Armenië en Azerbeidzjan verklaarden Kazachstan en Kirgizië, beiden lid van een militair bondgenootschap met Armenië, weten Azerbeidzjan te steunen.[4]

LidstatenBewerken

Staat Bevolking Oppervlakte (km²) BBP (nominaal) BBP p.h.v.d.b. (nominaal)
  Azerbeidzjan 10.205.810 86.600 $94,3 mrd. $10.340
  Kazachstan 19.091.949 2.724.900 $210,3 mrd. $13.484
  Kirgizië 5.964.897 199.900 $12,7 mrd. $2.363
  Oezbekistan 30.565.411 447.400 $48,8 mrd. $6.900
  Turkije 82.017.514 783.562 $1015 mrd. $14.076

Toekomstige uitbreidingenBewerken

HongarijeBewerken

Op 17 december 2014 verklaarde secretaris-generaal van de Turkse Raad, Ramil Hasanov, dat ook Hongarije lid kan worden van de Turkse Raad. "Ook Hongarije kan lid worden, aangezien het Hongaars een Altaïsche taal is", aldus Hasanov.[5] Op 29 december 2014 verklaarde Hasanov dat een Hongaarse delegatie TURKPA heeft bezocht in Bakoe, met het verzoek om waarnemend lid te worden. Na overleg is besloten Hongarije als waarnemend lid van TURKPA toe te laten. Verder gaf Ramil Hasanov aan dat op de lange termijn ook samenwerkingen gestart kunnen worden met bijvoorbeeld Macedonië en Albanië.[6] In 2018 werd Hongarije toegelaten tot de Turkse Raad als waarnemend lid.[7]

OekraïneBewerken

Op 7 augustus 2020 verklaarde Emine Dzheppar, viceminister van Buitenlandse Zaken van Oekraïne, dat het land een aanvraag zou doen voor een waarnemersstatus bij de Turkse Raad: We zijn buurlanden. Oekraïne is een erfgenaam van de Turkse cultuur. Krim-Tataren zijn een brug tussen Oekraïne en Turkije.[8]

TurkmenistanBewerken

Vanuit de Turkse Raad is meerdere keren de wens uitgesproken om Turkmenistan bij de organisatie te betrekken, vanwege de Turkse identiteit van het land.[9] Turkmenistan is wel lid van de culturele organisatie TÜRKSOY, maar is vanwege de neutrale status van het land geen lid geworden van de Turkse Raad. Wel was vicepremier Khidir Saparliyev aanwezig bij de oprichting van de organisatie in Nachitsjevan. Secretaris-Generaal Amreyev zei in 2019 dat er een akkoord bereikt zou zijn met Turkmenistan om het land een waarnemersstatus toe te kennen.[10]

Noord-CyprusBewerken

Noord-Cyprus is een eenzijdig uitgeroepen republiek die enkel erkend wordt door Turkije en de Autonome Republiek Nachitsjevan van Azerbeidzjan. Net als de andere leden van de raad, wordt Noord-Cyprus gerekend tot een Turkstalig land. Vanwege de politieke status van het land is toetreding tot de raad geen optie geweest. In 2019 riep Turkije de andere lidstaten op Noord-Cyprus een waarnemersstatus toe te kennen binnen de raad.[11]

DeelgebiedenBewerken

Het is vooralsnog niet bekend of de organisatie afhankelijke landen of deelgebieden wil toelaten. In dat geval zouden Basjkirostan, Tatarije (Rusland) en Gagaoezië (Moldavië), allen lid van TÜRKSOY, namelijk ook (waarnemend) lid kunnen worden van de Turkse Raad.

Waarnemende statenBewerken

Staat Bevolking Oppervlakte (km²) BBP (nominaal) BBP p.h.v.d.b. (nominaal)
  Hongarije 9.771.827 93.028 $139,2 mrd. $29.600

Lijst van Secretarissen-Generaal van de Turkse RaadBewerken

Nr Naam Land van herkomst In dienst Uit dienst
1 Halil Akıncı   Turkije 3 oktober 2009 16 september 2014
2 Ramil Hasanov   Azerbeidzjan 16 september 2014 3 september 2018
3 Baghdad Amreyev   Kazachstan 3 september 2018

Externe linkBewerken

  • (tr) (en) Turkse Raad (Samenwerkende Raad van de Turkssprekende Landen)
  • (tr) (en) TURKPA (Parlementaire Vergadering van de Turkssprekende landen)
  • (tr) (en) (ru) TURKSOY (Administratie voor de Turkse kunst en cultuur)
Turkse landen en dynastieën
Pre-migratie:Xianbei · Xiongnu · Rouran · Türgesh · Shatuo · Tiele · Chionieten
Grote volksverhuizing:Hunnen · Rijk der Göktürken · Avaren · Groot-Bulgaarse Rijk · Oeigoerse Rijk · Kutriguren · Koemanen · Chazaren · Kyptsjaken · Petsjenegen · Oğuzen
Islamitische periode:Seltsjoeken · Gouden Horde · Mammelukken · Sultanaat Rûm · Ottomaanse Rijk · Timoeriden · Ghaznaviden · Safawiden · Toeloeniden · Artuqiden · Rijk der Zwarte Schapen · Rijk der Witte Schapen · Kanaat van de Krim · Kanaat Kazan · Kanaat Sibir · Kanaat Astrachan · Kanaat van Chagatai · Kanaat Xiva · Kanaat Kokand · Kanaat Jerevan · Wolga-Bulgarije · Mogolrijk · Sultanaat Delhi · Emiraat Boechara · Kazachs Kanaat · Kanaat Buchara · Kanaat Kimek · Karachaniden · Karamaniden · Isfendiyariden · Zengiden
Jong-Turkse periode:Republiek Comrat (1906) · Republiek Gumuljina (1913) · Volksrepubliek van de Krim (1917) · Idel-Oeral (1917) · Autonoom Kokand (1917) · Autonoom Alaş (1917) · Democratische Republiek Azerbeidzjan (1918) · Republiek van de Aras (1918) · Gouvernement van de Krim (1918) · Volksrepubliek Toeva (1921) · Republiek Turkije (1923) · Eerste Oost-Turkestaanse Republiek (1933) · Republiek Hatay (1938) · Tweede Oost-Turkestaanse Republiek (1944) · Volksregering Azerbeidzjan (1945)
Post-Sovjet periode:1991: Azerbeidzjan · Kazachstan · Kirgizië · Oezbekistan · Turkmenistan · Turks Cyprus (1983)
Autonome deelrepublieken:Altaj · Chakassië · Basjkirostan · Toeva · Tatarije · Jakoetië · Tsjoevasjië · Karatsjaj-Tsjerkessië · Karakalpakië · Nachitsjevan · Gagaoezië · Xinjiang
Andere landsdelen:Iraans Azerbeidzjan · Krimrepubliek · Rodopi · Kvemo Kartli · Kardzjali · Razgrad · Centar Župa · Plasnica · Tajmyr · Kizilsu · Bajan-Ölgi · Ili · Aksay · Sunan · Xunhua
Inter-gouvernementeel:Turkse Raad
Overig: Turkestan · Turks-Mongoolse Rijk · Panturkisme · Turanisme