Organisatie van Turkse Staten

internationale organisatie van landen met Turkse talen
(Doorverwezen vanaf Turkse Raad)

De Organisatie van Turkse Staten (Azerbeidzjaans: Türk Dövlətləri Təşkilatı, Kazachs: Түркі мемлекеттерінің ұйымы, Kirgizisch: Түрк мамлекеттер уюму, Oezbeeks: Turkiy Davlatlar Tashkiloti, Turks: Türk Devletleri Teşkilatı, Engels: Organisation of Turkic States) is een internationale organisatie tussen landen met een Turkssprekende bevolking. De organisatie is opgericht op 3 oktober 2009 in het Azerbeidzjaanse Nachitsjevan. De lidstaten zijn Azerbeidzjan, Kazachstan, Kirgizië, Oezbekistan en Turkije. De manier van opereren kan worden vergeleken met de Arabische Liga.

Organisatie van Turkse Staten
Türk Dövlətləri Təşkilatı (Azerbeidzjaans)
Түркі мемлекеттерінің ұйымы (Kazachs)
Түрк мамлекеттер уюму (Kirgizisch)
Turkiy Davlatlar Tashkiloti (Oezbeeks)
Türk Devletleri Teşkilatı (Turks)
Organisation of Turkic States (Engels)
     

(Details)    

 Leden
 Waarnemers
Bestuurscentrum Yassıada, Vlag van Turkije Turkije
(Secretariaat-Generaal)
Bakoe, Vlag van Azerbeidzjan Azerbeidzjan
(Parlement)
Boedapest, Vlag van Hongarije Hongarije (Europees kantoor) [1]
Oprichting 3 oktober 2009
Werktaal Azerbeidzjaans
Kazachs
Kirgizisch
Oezbeeks
Turks
Engels[2]
Lidmaatschap 5 lidstaten
Vlag van Azerbeidzjan Azerbeidzjan
Vlag van Kazachstan Kazachstan
Vlag van Kirgizië Kirgizië
Vlag van Turkije Turkije
Vlag van Oezbekistan Oezbekistan
3 waarnemerstaten
Vlag van Hongarije Hongarije
Vlag van Turkmenistan Turkmenistan
Vlag van Noord-Cyprus Noord-Cyprus
Oppervlakte 4,242,362 km²
Inwoners 144.074.862 (2018)
Tijdzone +2 tot +6
Munteenheid Azerbeidzjaanse manat
Kazachse tenge
Kirgizische som
Oezbeekse sum
Turkse lira
Secr.-Generaal Vlag van Kirgizië Kubanychbek Omuraliev
Erepresident Vlag van Kazachstan Nursultan Nazarbayev
Periodiek voorzitter Vlag van Kazachstan Kassim-Zjomart Tokajev
Website (tr) (en) Officiële website

Achtergrond

bewerken

Voorgeschiedenis

bewerken

In 1991 werden Azerbeidzjan, Kazachstan, Kirgizië, Oezbekistan en Turkmenistan onafhankelijk toen de Sovjet-Unie opgeheven werd. In al deze landen spreekt de meerderheid van de bevolking een Turkse taal.

Op 30 oktober 1992 kwamen de presidenten van de nieuwe groep Turkstalige staten Azerbeidzjan, Kazachstan, Kirgizië, Oezbekistan, Turkije en Turkmenistan voor het eerst bijeen in de Turkse hoofdstad Ankara. In de tweede bijeenkomst in 1993 werd Internationale Organisatie van de Turkse Cultuur opgericht.

Geschiedenis

bewerken

Oprichting

bewerken

Na het eerste voorstel van de Kazachse president Nursultan Nazarbayev in 2006, werd op 3 oktober 2009, de elfde bijeenkomst tussen Turkstalige staten, door Azerbeidzjan, Kazachstan, Kirgizië en Turkije het Verdrag van Nachitsjevan getekend om tot de oprichting van de Turkse Raad te komen, dat ook de in 1993 in Almaty gesloten TÜRKSOY (Administratie voor Turkse kunst en cultuur) en de in 1998 in Bakoe opgerichte TURKPA (Parlementaire Vergadering van de Turkssprekende landen) omvat. In 2012 werd de vlag aangenomen.

Eind 2021 werd de naam gewijzigd van Turkse Raad naar Organisatie van Turkse Staten.

Uitbreidingen

bewerken
  • Eind 2018 kreeg Hongarije een waarnemersstatus werd daarmee de eerste waarnemer binnen de organisatie.[3] Hongarije heeft weliswaar geen Turkssprekende bevolking, maar Hongaren stammen af van de Hunnen, die net als de Turkse volkeren afstammen van de Xiongnu.
  • In 2019 werd Oezbekistan het vijfde lid van de organisatie.[4]
  • In 2021 werd een waarnemersstatus toegekend aan Turkmenistan, dat als enige land nog in aanmerking komt voor volwaardig lidmaatschap, maar geen lid wil worden om de neutrale status van het land te waarborgen. President Gurbanguly Berdimuhamedow ging wel akkoord met een voorstel om als waarnemer plaats te nemen in de organisatie.[5][6]
    • In september 2022 maakte de Turkse minister Çavuşoğlu van Buitenlandse Zaken bekend dat Turkmenistan volwaardig lid zou worden bij de vergadering op 11 november 2022.[7][8]
  • Op 11 november 2022 werd Noord-Cyprus waarnemend lid van de organisatie.

Koepelorganisatie

bewerken

De Organisatie van Turkse Staten dient eveneens als koepelorganisatie van andere samenwerkingsverbanden:

Standpunten

bewerken

In de eerste jaren na de oprichting had de organisatie vooral een culturele en symbolische rol. De organisatie nam echter na de oprichtingsfase steeds meer politieke standpunten in. Zo sprak de organisatie steun uit voor de Turkse militaire operatie in Syrië en verwierp de beschuldigingen van genocide tegen Turkije. Verder bracht de organisatie meerdere verklaringen uit waarbij solidariteit werd uitgesproken met Azerbeidzjan in het conflict om Nagorno-Karabach. Bij de oorlog in Nagorno-Karabach in 2020 tussen Armenië en Azerbeidzjan verklaarden Kazachstan en Kirgizië, beiden lid van een militair bondgenootschap met Armenië, Azerbeidzjan te steunen.[9]

Lidstaten

bewerken
Staat Bevolking (2021) Oppervlakte (km²) BBP (nominaal) (2022) BBP p.h.v.d.b. (nominaal) (2022)
  Azerbeidzjan 10.312.992 86.600 $ 73,369 mrd. $ 7.164
  Kazachstan 19.196.465 2.724.900 $ 193,611 mrd. $ 10.003
  Kirgizië 6.527.743 199.900 $ 9,017 mrd. $ 1.327
  Oezbekistan 35.300.000 447.400 $ 73,060 mrd. $ 2.071
  Turkije 84.775.404 783.562 $ 692,380 mrd. $ 8.080
Totaal 156.112.604 4.242.362 $ 1.041,437 mrd. $ 6.723

Waarnemende staten

bewerken
Staat Bevolking (2021) Oppervlakte (km²) BBP (nominaal) (2020) BBP p.h.v.d.b. (nominaal) (2020)
  Hongarije 9.709.786 93.036 $149,9 mrd. $ 15.373
  Turkmenistan 6.341.855 491.210 $ 42,7 mrd. $ 7.411
  Noord-Cyprus 382.836 3.355 $ 4,234 mrd. $ 14.942

Structuur

bewerken

De belangrijkste organen van de Organisatie van Turkse Staten zijn:

  • Raad van Staatshoofden;
  • Raad van Ministers van Buitenlandse Zaken;
  • Comité van Seniorenambtenaren;
  • Raad van Ouderen;
  • Secretariaat.

Het hoofdorgaan is de Raad van Staatshoofden, dat bestaat uit de staatshoofden van de lidstaten en wordt voorgezeten door de lidstaat die op dat moment het voorzitterschap draagt. Het voorzitterschap schuift jaarlijks naar een ander lidstaat.

Toekomstige uitbreidingen

bewerken

Toekomstige waarnemende leden

bewerken

Oekraïne

bewerken

Op 7 augustus 2020 verklaarde Emine Dzheppar, viceminister van Buitenlandse Zaken van Oekraïne, dat het land een aanvraag zou doen voor een waarnemersstatus bij de organisatie: We zijn buurlanden. Oekraïne is een erfgenaam van de Turkse cultuur. De Krim-Tataren vormen een brug tussen Oekraïne en Turkije.[10]

Voormalige toekomstige waarnemende leden

bewerken

Afghanistan

bewerken

Op 3 mei 2021 maakte Hamdullah Mohib, Nationaal Veiligheidsadviseur van Afghanistan, via Twitter bekend dat het land een officieel verzoek had ingediend om een waarnemersstatus te krijgen binnen de organisatie.[11] Eveneens ging de Afghaanse ambassadeur in Turkije op bezoek bij Secretaris-Generaal Amreyev.[12] De Afghaanse regering werd kort daarna, in augustus 2021, verdreven door de Taliban.

Toekomstige potentiële leden

bewerken

Autonome regio's

bewerken

Het is vooralsnog niet bekend of de organisatie afhankelijke landen of deelgebieden wil toelaten. In dat geval zouden Basjkirostan, Tatarije (Rusland) en Gagaoezië (Moldavië), allen lid van TÜRKSOY, namelijk ook (waarnemend) lid kunnen worden van de Organisatie van Turkse Staten.

Oeral-Altaïsche taalverwantschap

bewerken

Met een waarnemersstatus voor Hongarije laat de organisatie de deur open voor een waarnemersstatus voor andere landen met officiële hoofdtalen verwant aan de Turkse talen. Hieronder valt de Oeral-Altaïsche taalverwantschap en zou potentieel een mogelijkheid zijn om landen als Mongolië, Finland, Estland, Noord-Korea, Zuid-Korea en Japan een waarnemersstatus toe te kennen.

Lijst van Secretarissen-Generaal van de Organisatie van Turkse Staten

bewerken
Nr Naam Land van herkomst In dienst Uit dienst
1 Halil Akıncı   Turkije 3 oktober 2009 16 september 2014
2 Ramil Hasanov   Azerbeidzjan 16 september 2014 3 september 2018
3 Baghdad Amreyev   Kazachstan 3 september 2018 11 november 2022
4 Kubanychbek Omuraliev   Kirgizië 11 november 2022

Bijeenkomsten

bewerken
Turkstalige Staten (1992-2010)
# Datum Locatie Onderwerp
I 30 oktober 1992   Ankara 1e bijeenkomst Turkstalige Staten
- 12 juli 1993   Almaty Oprichting TÜRKSOY
II 18 oktober 1994   Istanboel 2e bijeenkomst Turkstalige Staten
III 28 augustus 1995   Bisjkek 3e bijeenkomst Turkstalige Staten
IV 21 oktober 1996   Tasjkent 4e bijeenkomst Turkstalige Staten
V 9 juni 1998   Astana 5e bijeenkomst Turkstalige Staten
VI 8 april 2000   Bakoe 6e bijeenkomst Turkstalige Staten
VII 26 april 2001   Istanboel 7e bijeenkomst Turkstalige Staten
VIII 17 november 2006   Antalya 8e bijeenkomst Turkstalige Staten
IX 3 oktober 2009   Nachitsjevan Akkoord van Nachitsjevan voor oprichting Turkse Raad
X 15 september 2010   Istanboel Laatste bijeenkomst in vorm van Turkstalige Staten
Turkse Raad (2010-2022)
# Datum Locatie Onderwerp
I 21 oktober 2011   Almaty 1e bijeenkomst Turkse Raad
II 23 augustus 2012   Bisjkek 2e bijeenkomst Turkse Raad
III 16 augustus 2013   Qəbələ 3e bijeenkomst Turkse Raad
IV 5 juni 2014   Bodrum 4e bijeenkomst Turkse Raad
- 24 december 2014   Kiev Opening Diasporacentrum
V 11 september 2015   Astana 5e bijeenkomst Turkse Raad
VI 2 september 2018   Čolponata 6e bijeenkomst Turkse Raad
VII 15 oktober 2019   Bakoe Waarnemersstatus voor Hongarije

Erepresidium voor Noersoeltan Nazarbajev

Declaratie van Bakoe uitgeroepen

- 10 april 2021 Online Coronapandemie
- 31 maart 2021 Online Declaratie van Turkistan uitgeroepen
VIII 12 november 2021   Istanboel Beslissing omvormen naar Organisatie van Turkse Staten

Waarnemersstatus voor Turkmenistan

- 11 januari 2022 Online Protesten in Kazachstan in 2022
Organisatie van Turkse Staten (2022-heden)
# Datum Locatie Onderwerp
IX 11 november 2022   Samarkand Waarnemersstatus voor Noord-Cyprus[13][14]
- 16 maart 2023   Ankara Aardbeving Turkije-Syrië 2023
X 3 november 2023   Astana
- april - mei 2024   Şuşa
XI 2024   Kirgizië
bewerken
  • (tr) (en) Organisatie van Turkse Staten (Samenwerkende Raad van de Turkssprekende Landen)
  • (tr) (en) TURKPA (Parlementaire Vergadering van de Turkssprekende landen)
  • (tr) (en) (ru) TURKSOY (Administratie voor de Turkse kunst en cultuur)

Zie ook

bewerken