Turkse lira

De lira is de munteenheid van Turkije en Noord-Cyprus. Vlak voor de revaluatie in 2005 werd de (oude) lira vervangen door de Nieuwe Turkse lira.[1] In 2009 kwam de toevoeging 'nieuwe' weer te vervallen.

Turkse lira
Land Vlag van Turkije Turkije
Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg Noord-Cyprus
Verdeling 100 kuruş
ISO 4217-code TRY
Afkorting of valutateken
Wisselkoers 1 EUR = 9,02 TRY
(22 januari 2021)
Actuele wisselkoers (en) XE.com
Turkse lira
Portaal  Portaalicoon   Economie

Tot 2005 stond de Turkse munteenheid bekend als de Türk Lirası. Binnen Turkije werd gewoon over de lira gesproken, buiten Turkije over de Turkse lira, om niet te verwarren andere valuta's die lire of lira heten. De lira was verdeeld in 100 kuruş, die elk nog eens konden verdeeld worden in 40 para.

GeschiedenisBewerken

Voor de invoering van de lira was de munteenheid van het Ottomaanse Rijk de akçe, die later werd vervangen door de kuruş (in westelijk Europa ook piaster genoemd), met de para als onderverdeling. De piaster was oorspronkelijk een grote zilveren munt, maar evolueerde al snel naar een klein zilveren muntstukje dat een honderdste van een gouden lira waard was.

Het eerste papiergeld van de Banque Imperiale Ottomane waren briefjes van 5 tot 5000 kuruş. In het midden van de jaren zeventig van de negentiende eeuw wisselde dit naar lira. De nieuwe briefjes gingen van 5 kuruş tot 1000 lira.

Al tijdens de Eerste Wereldoorlog gaf Turkije de gouden standaard op (ter vergelijking: de Verenigde Staten van Amerika deden dit in 1933). De gouden lira was in het begin van de jaren 1920 ongeveer 9 "papieren lira" waard.

De Turkse Republiek verving het oude Ottomaanse geld door de Turkse lira, een middelgrote zilveren munt. Er bestonden biljetten van 1, 5, 10, 50, 100, 500 en 1000 lira. Op elk biljet stond een portret van Mustafa Kemal Atatürk.

Na Atatürks dood in 1938 werden nieuwe bankbiljetten uitgegeven met president Ismet Inönü. Atatürk verscheen in het begin van de jaren 1950 opnieuw op de biljetten.

WisselkoersverloopBewerken

Chronische inflatie deed de lira vanaf de jaren zeventig geweldig in waarde dalen ten opzichte van andere valuta. Net voor de revaluatie was een originele gouden lira ongeveer 120.000.000 lira waard.

  • 1933: 1 dollar = 2 Turkse lira.
  • 1966: 1 dollar = 9 Turkse lira.
  • 1980: 1 dollar = 90 Turkse lira.
  • 1988: 1 dollar = 1.300 Turkse lira.
  • 1995: 1 dollar = 45.000 Turkse lira.
  • 2001: 1 dollar = 1.650.000 Turkse lira.
  • 2007:[2] 1 dollar = 1.410.000 (oude) Turkse lira = 1,26 nieuwe Turkse lira / 1 euro = 1.870.000 (oude) Turkse lira.
  • 2008: 1 dollar = 1.170.000 (oude) Turkse lira = 1,17 nieuwe Turkse lira / 1 euro = 1.710.000 (oude) Turkse lira.

Op 1 januari 2005 werd de Nieuwe Turkse lira ingevoerd. Een nieuwe lira was evenveel waard als een miljoen oude lira. Sinds 1 januari 2009 wordt het voorvoegsel "nieuwe" weer weggelaten.

Wisselkoers Turkse lira per jaareinde
Jaar dollar euro
2010 1,54 2,07
2011 1,89 2,45
2012 1,79 2,35
2013 2,15 2,96
2014 2,33 2,82
2015 2,92 3,17
2016 3,53 3,71
2017 3,80 4,55
2018 5,28 6,05
2019 5,95 6,67
2020 7,38 9,08

Vanaf begin januari tot medio augustus 2018 is de koers van de lira versus de euro en Amerikaanse dollar met zo’n 50% gedaald.[3] De hoge economische groei gaat gepaard met een hoge inflatie en een groot tekort op de lopende rekening. Onder politieke druk van president Erdogan houdt de Turkse centrale bank de rente laag.[3] In juli 2018 benoemde hij ook zijn schoonzoon Berat Albayrak tot minister van Financiën wat internationale beleggers weinig vertrouwen heeft gegeven. Amerikaanse importheffingen op Turks staal en aluminium, een reflectie van de moeizame relatie tussen beide landen, hebben de koers van de lira verder onder druk gezet.[3]

Op 7 november 2020 werd centrale bank president Murat Uysal per direct ontslagen. Erdogan heeft per decreet direct Naci Agbal als vervanger aangewezen.[4] Agbal was van 2015 tot 2018 minister van Financiën. Aanleiding voor het ontslag van Uysal is de koersdaling van de lira met meer dan 30% ten opzichte van de dollar en de euro in 2020. Twee paar dagen later trad Berat Albayrak af.[5] Hij gaf gezondheidsredenen op als reden voor zijn vertrek, maar hier wordt weinig geloof aan gehecht. In november 2020 verhoogde Agbal de rente van 10,25% naar 15% en in december volgde nog een stijging van 2% waarmee de rente op 17% uitkwam.[6] Redenen om de rente te verhogen zijn de waarde van de lira te stutten en de inflatie te beteugelen.

Verdeling van de bankbiljettenBewerken

Bankbiljetten bestaan er van 5, 10, 20, 50, 100 en 200 lira.

Waarde Voorzijde Achterzijde Beeltenis achterzijde Watermerk
5 lira     Aydın Sayılı Mustafa Kemal Atatürk

en de waarde

10 lira     Cahit Arf
20 lira     Mimar Kemaleddin
50 lira     Fatma Aliye Topuz
100 lira     Buhurizade Mustafa Itri
200 lira     Yunus Emre

TriviaBewerken

De lira was ook de munteenheid van de Republiek Hatay en wordt momenteel ook gebruikt in Noord-Cyprus en in het noorden van Syrië.[7]