Hoofdmenu openen

Lijst van schilderijen, beelden en monumenten in de Sint-Servaasbasiliek

Wikimedia-lijst

Deze lijst van schilderijen, beelden en monumenten in de Sint-Servaasbasiliek geeft een (onvolledig) overzicht van de belangrijkste schilderijen, beeldhouwwerken, grafmonumenten, epitaven en andere monumenten in het Sint-Servaascomplex in de Nederlandse stad Maastricht. Een deel van de kunstcollectie bevindt zich tegenwoordig in de schatkamer van de kerk of in de oostcrypte. De meeste schilderijen en beelden bevinden zich verspreid in de kerk, in de dagkapel of in de sacristie, waar ze, naast hun kunsthistorische waarde, een religieus-educatieve functie vervullen.

Historische achtergrondBewerken

De Sint-Servaaskerk geldt als de oudste nog bestaande kerk in Nederland. In zijn lange en veelbewogen geschiedenis was de kerk onder andere pelgrimskerk, koninklijke eigenkerk, kapittelkerk, parochiekerk en dekenaatskerk. Vooral in de hoge en late middeleeuwen vergaarde de kerk en het daaraan verbonden Sint-Servaaskapittel grote rijkdom, in die tijd vooral in de vorm van onroerend goed en gouden en zilveren reliekhouders en andere liturgische voorwerpen. De vele altaren in de kerk droegen heiligenbeelden. Vanaf het einde van de middeleeuwen kwamen daar schilderijen op paneel en doek bij. Een groot deel van deze kunstvoorwerpen ging na de opheffing van het kapittel in 1797 en de daarop volgende secularisatie verloren. Na de heringebruikname van de kerk in 1804 werd de collectie enigszins aangevuld met die van enkele opgeheven kloosters. Tijdens de bloeitijd van het katholicisme ("Rijke Roomse Leven", ca. 1860-1960) was de kerk overdadig aangekleed met schilderijen en beelden, waarvan een deel bij de zogenaamde "tweede beeldenstorm" werd afgestoten.

Lijst van schilderijenBewerken

Over de schilderijencollectie van de Sint-Servaaskerk vóór de secularisatie in 1797 is weinig bekend. Slechts één schilderij had een functie in de liturgie: het aan Jan van Eyck toegeschreven Vera Icon, een portret van Christus, dat echter in de 19e eeuw verkocht werd en zich thans bevindt in de Alte Pinakothek in München. Een deel van de collectie is afkomstig van het opgeheven Dominicanenklooster, met typisch dominicaanse thema's. Enkele recente aanwinsten bevinden zich in de schatkamer. Wand- en plafondschilderingen zijn niet opgenomen. Geschilderde retabels komen in een aparte lijst van altaren aan bod.

Plattegrond
[noot 1]
Onderwerp Afmetingen
(h × b)
Datering Kunstenaar Afbeelding

Zuidertransept
Portret van de Heilige Franciscus van Sales (pendant aanwezig in het noordertransept)[1] 164 × 124 cm ca. 1700 Anoniem

Zuidertransept
Heilige Dominicus met de apostelen Petrus en Paulus en drie cherubijnen (pendant aanwezig in het noordertransept)[2] 267 × 177 cm 17e eeuw Gaspar de Crayer?

Zuidertransept
Kruisiging van Petrus. Kopie van Guido Reni's altaarstuk uit ca 1605 in de Vaticaanse Musea[3] 293 × 168 cm midden 17e eeuw? Anoniem (Noord- of Zuid-Nederlands?)

Zuidertransept
Sint-Jozef en de jonge Jezus[4] 210 × 129 cm ca. 1630 Anoniem (Vlaamse of Hollandse School)

Sint-Jozefkapel
De kracht van de rozenkrans: engelen te midden van heiligen (onder) en dominicanen en dominicanessen (midden) reiken rozenkransen uit en redden zielen uit het vagevuur[4] 255 × 198 cm midden 17e eeuw Anoniem (Vlaamse School?)

Zuidelijke zijbeuk
(ingang Sint-Barbarakapel)
Portret van Sint-Barbara met Heilige Eucharistie en martelaarspalm; linksonder de toren waarin ze opgesloten was[1] 97 × 79 cm ca 1700 Anoniem (Vlaamse School?)

Zuidelijke zijbeuk
(Kapel OLV van Smarten)
Bewening van Christus[5] 238 × 184 cm 17e eeuw? Anoniem (Vlaamse School?)

Zuidelijke zijbeuk
(Kapel OLV van Smarten)
Heilige Familie in klassiek decor ? 17e eeuw Anoniem (Luikse School, Gerard de Lairesse?)

Kapel OLV van Smarten
Knielende Sint-Hubertus als ridder en jager; op de achtergrond Sint-Servaas en een fantasievoorstelling van een kerk of kathedraal[3] 205 × 142 cm 17e eeuw Joannes Wery

Doopkapel
Johannes de Doper doopt Jezus in de Jordaan[1] 155 × 80 cm 17e eeuw Anoniem (Vlaamse School?)

Heilig Hartkapel
Triptiek boven het epitaaf van Meys: middenpaneel met het martelaarschap van Sint-Sebastiaan; zijpanelen met mannelijke donors (linkerpaneel binnenzijde) en vrouwelijke donors en Maria met Kind (rechterpaneel binnenzijde); op de buitenkanten grisailles met Sint-Bartolomeüs (links) en Sint-Sebastiaan (rechts)[6] ca. 200 × 300 cm 16e eeuw Anoniem (Zuid-Nederlands)

Noordertransept
Ecce Homo: Jezus aan het volk getoond[7] 200 × 195 cm (bovenkant halfrond) 17e eeuw Anoniem (Hollandse School met Caravaggistische invloed)

Noordertransept
Bewening van Christus (pendant van vorig schilderij)[3] 200 × 195 cm (bovenkant halfrond) 17e eeuw Anoniem (Hollandse School met Caravaggistische invloed)

Noordertransept
Heilige Hyacinthus (met beeld van Madonna en Kind) geneest de zieken (pendant aanwezig in het zuidertransept)[8] 268 × 175 cm 17e eeuw Gaspar de Crayer?

Noordertransept
Portret van de Heilige Carolus Borromeus (pendant aanwezig in het zuidertransept)[1] 163 × 123 cm ca. 1700 Anoniem

Sint-Servaaskapel
Kapucijnen verzorgen pestlijders tijdens de pestepidemie van 1632-33 in Maastricht[9] 72 × 133 cm ca. 1632 Anoniem

Sint-Servaaskapel
Hemelvaart van Sint-Servaas, omringd door engelen (eertijds in het noordertransept)[10][11] ca. 100 × 75 cm ca. 1837 Theodoor Schaepkens

Sint-Servaaskapel
Sint-Servaas ontvangt de bisschopsstaf van een engel[4] 206 × 144 cm 17e eeuw Gaspar de Crayer (toeschrijving)

Schatkamer
Heilige Maagschap, met linksonder Sint-Servaas (bruikleen RCE)[12] ca. 20 × 40 cm (paneel) ca. 1490 Anoniem (Westfalen)

Schatkamer
Het laatste oordeel[13] 94 × 122 cm (paneel) late 16e eeuw Anoniem (Zuid-Nederlands, onder invloed van Frans Floris)

Schatkamer
Portret van kanunnik en pauselijk pronotarius Guilielmus (Willem) Lipsen (1621-1695), vanaf 1661 deken van het kapittel van Sint-Servaas (afkomstig van R.K. Weeshuis; zie ook zijn epitaaf elders in de kerk)[14] 165,5 × 126 cm 2e helft 17e eeuw Anoniem

Schatkamer
Anna te Drieën ? 16e eeuw? Anoniem (naar Italiaans voorbeeld)

Schatkamer
Kerkinterieur: zicht op het westwerk van de Sint-Servaaskerk (in 1987 verworven)[15] 45 × 62 cm ca. 1848/49 Johannes Bosboom

Schatkamer
Het offer van Melchisedek[10] 215 × 120 cm 1754 Jean II Restout (en)

Schatkamer
Sint-Rochus door de engelen genezen van de pest[16] 123 × 93 cm late 17e eeuw Anoniem (Vlaamse School)

Schatkamer
Heilige Drie-eenheid ("Genadestoel") met twee engelen[17] 139 × 107 cm (paneel) 18e eeuw? Anoniem (Zuid-Nederlands, naar Robert Campin of Rogier van der Weyden)

Schatkamer
Aanbidding der herders[13] 142 × 109 cm ca. 1600 Anoniem (Zuid-Nederlands)

In depot
Vijf pausen met hun citaten over Thomas van Aquino; v.l.n.r.: Benedictus XIV, Johannes XXII, Pius V, Alexander VII en Paulus V (tot 1798: collectie Dominicanenklooster)[9][18] 133 × 155 cm 2e helft 17e eeuw Anoniem

In depot
Vier pausen met hun citaten over Thomas van Aquino; v.l.n.r.: Innocentius VI, Clemens VIII, Clemens VI en Urbanus V; op de achtergrond twee franciscaner monniken (tot 1798: collectie Dominicanenklooster)[9][18] 133 × 155 cm 2e helft 17e eeuw Anoniem

In depot
Portret Mattheüs Dolmans (1673-1729), dominicaan en controverseprediker (tot 1798: collectie Dominicanenklooster; beschadigd) ? 1e helft 18e eeuw? Anoniem

Locatie onbekend
Christus als Salvator Mundi, met opschrift in bovenrand: ego svm via (ik ben de weg)[17] 60 × 40 cm (paneel) ca. 1500 Anoniem (Zuid-Nederlands)

Locatie onbekend
Twee zijluiken van een triptiek, eertijds gekoppeld aan het Maastrichts passieretabel; linkerpaneel: Kruisdraging (buitenkant: Annunciatie); rechterpaneel: Kruisafneming (buitenkant: Ontmoeting van Maria met Elisabeth en Zacharias)[19] 173 × 63 cm (elk) ca 1600 (Zuid-Nederlands) Anoniem

Lijst van beeldhouwwerkenBewerken

Hieronder volgt een overzicht van de voornaamste beelden (standbeelden, beeldjes en beeldengroepen) en reliëfs in de kerk en haar bijgebouwen. Niet aan de orde komen bouwsculpturen, zoals gebeeldhouwde kapitelen, consoles, sluitstenen en timpanen, tenzij deze als losse sculpturen tentoongesteld worden. Grafmonumenten, epitafen en andere monumenten zijn in een aparte lijst in dit artikel opgenomen. Gebeeldhouwde altaarretabels worden elders in een lijst van kerkmeubilair besproken, met uitzondering van het dubbelreliëf van het Westwerkaltaar, het Maastrichts passieretabel en enkele losse heiligenbeelden die op altaren zijn geplaatst. Hetzelfde geldt voor gebeeldhouwd kerkmeubilair (zoals de barokke biechtstoelen van Daniël van Vlierden en het neogotisch koorgestoelte) en diverse antropomorfe reliekhouders, liturgisch vaatwerk en andere toegepaste kunst in de kerkschat.

Plattegrond
[noot 1]
Onderwerp Afmetingen
(h × b × d)
[noot 2]
Datering Kunstenaar Afbeelding

Oostcrypte
Fragment van een marmeren Romeinse sarcofaag, met afbeelding van een worstelaar. Vroeger bevestigd aan de buitenmuur van de apsis[20] 77 × 20-35 × 4-12 cm 3e eeuw? Anoniem

Oostcrypte
Merovingisch reliëf, wellicht deel van een koorafscheiding, met afbeelding van kindermoord te Bethlehem en vlucht naar Egypte[21][22] 27 × 91 × 7 cm 8e eeuw Anoniem Geen afbeelding

Oostcrypte
Twee romaanse kapitelen: een beschadigd teerlingkapiteel met fleur-de-lisdecoratie, mogelijk afkomstig uit de vieringscrypte; het andere is een bladkapiteel uit de Keizerzaal[23][24] 56 × 67 × 67 cm en 38 (+ 5) × 46 × 46 cm 11e-12e eeuw Anoniem

Oostcrypte
ca. 25 gebeeldhouwde fragmenten van het gotisch doksaal, waarvan ca. 10 met figuratieve afbeeldingen uit de Sint-Servaaslegende[25] ca. 300-600 × 900-1100 cm (compleet doksaal) ca. 1275-1300 Anoniem

Schip (vieringsgewelf)
Laatgotisch corpus van een crucifix, hing vroeger buiten onder een afdakje tegen de apsis; het kruis zelf is modern[26] ? ca. 1510 toeschrijving Jan van Steffeswert

Schip (vieringspijler)
Gotisch beeld Sint-Servaas (met neogotisch baldakijn), oorspronkelijk opgesteld in medio ecclesiae vóór het gotisch doksaal. Het beeld, met Sint-Servaassleutel, bisschopsstaf en draak, vormde de basis voor vrijwel alle latere afbeeldingen van de heilige[27] levensgroot ca. 1300 (polychromie: 1858/84) Anoniem (Keulen?)

Schip (vieringspijler)
Neogotisch beeld Sint-Lambertus, gebaseerd op het voorgaande beeld[27] levensgroot late 19e eeuw Atelier Cuypers-Stoltzenberg?

Schip (gewelf)
Laatgotisch Marianum: tweezijdig beeld van Madonna met Kind op maansikkel binnen een dubbele ovaal (alleen het beeld aan de westzijde is origineel)[28] ? ca. 1510-15 toeschrijving Jan van Steffeswert

Schip (pijlers)
Moderne kruiswegstaties van chamotte in reliëf, oorspronkelijk in de kapel van het Ziekenhuis Sint Annadal, vanaf 1991 aan de westzijde van de 14 pijlers tussen schip en zijbeuken, ter vervanging van de 19e-eeuwse geschilderde staties[29] ? 1962-65 Gertrud Januszewski

Kapel van het H. Aanschijn
2 gevleugelde engelen als kaarsenhouders op viervoudige zuiltjes, ter weerszijde van het altaar van het Heilig Aanschijn, alles van koper[30] ? 1888 Atelier Cuypers-Stoltzenberg

Zuidertransept
Beeld vrouwelijke figuur met crucifix en miskelk als personificatie van het Nieuwe Testament. Op de marmeren pyloon een reliëf met twee putti die een portretmedaillon van een onbekende bisschop omhooghouden. Pendant aanwezig in noordertransept[31] ? 1732 Denis-Georges Bayar

Sint-Jozefkapel
Neogotisch beeld Sint-Jozef met Kindje Jezus, als onderdeel van neogotisch altaar ? eind 19e eeuw? Anoniem

Sint-Barbarakapel
Nederrijns gepolychromeerd beeld van Sint-Barbara (met neogotisch voetstuk, torentje en baldakijn)[32] 103 cm hoog ca. 1500 Anoniem

Kapel OLV van Smarten
Laatgotisch beeld (lindehout, gepolychromeerd) van Maria met dode Jezus (Piëta)[33] 127 × 127 cm ca. 1500 Anoniem

Zuiderzijbeuk
2 beeldjes van bisschoppen, geplaatst in nissen ter weerszijde van doorgang naar Bergportaal ? ? Anoniem

Westwerk
Dragers van de Noodkist (afstudeerwerkstuk Middelbare Kunstnijverheidsschool) ? 1951-52 Herman van Elteren

Westwerk
Romaans dubbelreliëf van harde mergel, onderdeel van het Westwerkaltaar, met Madonna met kindje Jezus in een mandorla, geflankeerd door twee engelen (onder), en Jezus met Sint-Petrus en Sint-Servaas (boven)[34] 185 × 176 cm ca. 1150-60 Anoniem

Westwerk
Gipsen standbeeld Karel de Grote, vroeger als heilige vereerd en een centrale positie in het westwerk innemend; thans in een nis, vrijwel uit het zicht[35] ? 1845 Willem Geefs

Heilig Hartkapel
Neogotisch Heilig Hartbeeld als onderdeel van een altaar ? eind 19e eeuw? Anoniem

Sint-Antoniuskapel
Beeld Sint-Gerardus Majella ? eind 19e of 20e eeuw Anoniem

Sint-Antoniuskapel
Beeld Sint-Antonius van Padua met neogotisch baldakijn als onderdeel van een altaar ? eind 19e eeuw? Anoniem

Kapel OLV Zetel der Wijsheid
Maaslandse Sedes Sapientiae, waarschijnlijk vroeger in het westwerk[36][37] 130 cm hoog ca. 1275 Anoniem

Noordertransept
Beeld van koning David met harp, als personificatie van het Oude Testament. Op de marmeren pyloon een reliëf met twee putti die een portretmedaillon van een onbekende bisschop omhooghouden. Pendant aanwezig in het zuidertransept[31] ? 1732 Denis-Georges Bayar

Kapel HH. Eligius en Marcoen
Beeldje Sint-Eligius, omstreeks 1805 overgebracht uit de Dominicanenkerk[38] ? 17e eeuw? Anoniem

Kapel HH. Eligius en Marcoen
Beeldje Sint-Marcoen, omstreeks 1805 overgebracht uit de Dominicanenkerk[38] ? 17e eeuw? Anoniem

Bij Noordwestportaal
Laatgotisch(?) beeld Sint-Servaas (of Sint-Petrus?)[32] levensgroot 15e/16e eeuw? Anoniem

Westelijke kruisgang
Neogotisch beeld van Jezus in het graf[32] levensgroot 4e kwart 19e eeuw Anoniem

Sint-Servaaskapel
Laatgotisch beeld van Maria met kindje Jezus ("Madonna met de druiventros"); neogotische polychromie[39] 140 cm hoog 15e eeuw Anoniem (Nederrijns?)

Sint-Servaaskapel
Maastrichts passieretabel met 6 scènes uit het lijdensverhaal van Jezus[40] 250 × 175 cm ca. 1530 Anoniem (Maaslands atelier)

Sint-Servaaskapel
Modern beeld Sint-Servaas, gebaseerd op het bronzen standbeeld van Charles Vos uit 1934 bij de Sint-Servaasfontein op het Keizer Karelplein. Op 14 mei 1985 ingezegend door paus Johannes Paulus II[41] ? ca. 1985 Sjef Eijmael

Sint-Servaaskapel
Laatgotisch houten corpus van crucifix, vroeger in het transept[42] ? ca. 1510 omgeving Jan van Steffeswert

Noordelijke kruisgang
Houten corpus van crucifix ? ? Anoniem

Kruisgang
Houten corpus van crucifix, geplaatst in gotische kapel (voormalig portaal) ? ? Anoniem

Oostelijke kruisgang
Beeld van Madonna met Kind, geplaatst in rijkversierde gotische nis ? ? Anoniem

Schatkamer
Ivoren reliëf met Annunciatie en Madonna met Kind ? ca. 1340-50 Anoniem (Frankrijk)

Schatkamer
Boekomslag met ivoren reliëf met Kruisiging ? 15e eeuw Anoniem (Frankrijk)

Schatkamer
Ivoren reliëf met Aanbidding der Koningen (helft van diptiek) ? 15e eeuw Anoniem (Duitsland)

Schatkamer
Ivoren medaillon met Ecce Homo in barokstijl ? ca. 1650 David Heschler (Ulm)

Schatkamer
Paar engelen met wierookvaten in romaanse stijl, oorspronkelijk in de schatkamer van de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek. Verguld koperen reliëfs met edelstenen op eikenhouten plank[43][44] 71 × 20,5 cm; 70,5 × 20 cm late 12e eeuw Anoniem (Maaslands)

Schatkamer
Fragment van romaans doopvont met drie apostelen(?) onder een arcade ? ca. 1170 Anoniem (Maaslands?)

Schatkamer
Vroegchristelijk crucifix ? 6e/7e eeuw Anoniem

Schatkamer
Bronzen crucifix met Maria en Johannes 24,3 cm hoog ? Anoniem (Koptisch?)

Schatkamer
Romaans corpus van crucifix ? 12e eeuw Anoniem (Maastricht?)

Schatkamer
Romaans corpus van crucifix ? ca. 1230 Anoniem

Schatkamer
Romaans crucifix ? 13e eeuw Anoniem

Schatkamer
Gotisch corpus van crucifix ? ca. 1350 Anoniem

Schatkamer
Laatgotisch crucifix ? 15e eeuw Anoniem

Schatkamer
Pelgrimscrucifix ? 19e eeuw Anoniem (Spanje)

Schatkamer
Apostelbalk, volgens Victor de Stuers afkomstig uit de kapel van het voormalig Sint-Jacobsgasthuis, later als reliekenkist geassembleerd en weer gedemonteerd. Een vergelijkbare apostelbalk in de Sint-Michaëlkerk in Heugem dateert uit omstreeks 1500[45] ca 40 × 310 × 15 cm ca. 1500? Anoniem

Schatkamer
Laatgotische Johannes in disco[46] 52 cm (middellijn) 15e/16e eeuw Anoniem (Duits?)

Schatkamer
Reliëf met Christus voor Caiphas, waarschijnlijk onderdeel van groter retabel ? ca. 1550 Anoniem (Zuid-Duitsland)

Schatkamer
Zilveren reliëf met Vierstromenfontein op Piazza Navona in Rome, een van de weinige voorbeelden van Maastrichts zilver die niet onder toegepaste kunst vallen. In 1780 door Mechteld Wery geschonken aan het R.K. Weeshuis in Maastricht[47] 96 × 67,5 cm (incl. lijst) 1710-12 Fredericus Wery

Schatkamer
Beeld van Sint-Petrus ? 16e/17e eeuw? Anoniem

Schatkamer
Beeld van Sint-Paulus ? 16e/17e eeuw? Anoniem

Schatkamer
Beeld heilige bisschop met kerk (Monulfus?) ? 17e/18e eeuw? Anoniem

Schatkamer
Gotisch beeldje Sint-Barbara met restanten originele polychromie[39] 41 cm hoog 15e eeuw Anoniem (Antwerpen of Mechelen?)

Schatkamer
Onthoofding van Sint-Barbara, vermoedelijk onderdeel van een groter retabel (moderne polychromie)[39] 28 × 18,5 cm ca. 1520 Anoniem

Schatkamer
Laatgotisch beeldje Sint-Servaas met sleutel, staf en draak ? ca. 1525 Anoniem

Schatkamer
Anna te Drieën[32] 63 × 32 cm ca. 1550 Anoniem

Schatkamer
Laatgotisch beeldje Sint-Jan Evangelist(?) ? 16e eeuw Anoniem (omgeving Meester van Elsloo)

Schatkamer
Barok beeld Sint-Theresia ? 17e eeuw? Anoniem

Schatkamer
Lindehouten beeldje Madonna met Kind[48] 45 cm ca. 1750 Anoniem

Lijst van monumentenBewerken

Hieronder volgt een opsomming van de voornaamste grafmonumenten, epitaven en andere monumenten in de kerk en kloostergangen. Van de grafzerken en memoriestenen worden slechts enkele exemplaren besproken die opvallen vanwege hun beeldhouwwerk of historische betekenis.

Plattegrond
[noot 1]
Beschrijving Afmetingen
(h × b × d)
[noot 2]
Datering Kunstenaar /
opdrachtgever
Afbeelding

Oostcrypte
Cenotaaf van Monulfus en Gondulfus, zandstenen cenotaaf in romaanse stijl, oorspronkelijk geplaatst in medio ecclesiae boven het vermeende graf van de 6e-eeuwse bisschoppen Monulfus en Gondulfus[49] 93 × 235 × 117 cm 2e helft 11e eeuw Humbertus (opdrachtgever)

Vieringscrypte
Beschilderde, stenen sarcofaag van de heilige bisschoppen van Maastricht: mogelijk van romeinse oorsprong, waarschijnlijk in 1039 hergebruikt voor de elevatio van de bisschoppen Monulfus en Gondulfus, later aangevuld met relieken van 3 andere bisschoppen: Valentinus, Candidus en Servatius[50][51] 132 × 109 × 156 cm laat-romeins met 17e-eeuwse(?) beschildering onbekend

Schip
Zwaar beschadigde grafzerk van proost Engelbert van Heemstede († 1539), in medio ecclesiae, waarschijnlijk in de Franse tijd ontdaan van het lijkdicht in bronzen letters, door Van Heylerhoff opgetekend.[52] 361 × 193 cm 1539 onbekend

Vrijthofportaal (zuid)
Memoriesteen van de medicus en humanist Nicolaas Beyssel, bouwheer van Huis de Torentjes in Sint Pieter[noot 3] 64 × 75 cm 16e eeuw onbekend

Kapel van het H. Aanschijn
Epitaaf van kanunnik Egidius Ruyschen met reliëfvoorstellingen tussen twee renaissance-zuiltjes: een knielende geestelijke en Maria met het kindje Jezus, op een maansikkel en omgeven door stralen; daarboven: een schelp en twee engeltjes; bovenaan: de Majestas Domini[noot 4] ? 1557 onbekend

Sint-Barbarakapel
Epitaaf van zwart en wit marmer van kanunnik Guilielmus (Willem) Lipsen, in reliëf afgebeeld, knielend voor een kruisbeeld en aangespoord door een engel; erboven hangt een ovaal wapenschild[noot 5] (zie ook zijn portret in de schatkamer) 142 × 91 cm 1695 onbekend

Sint-Barbarakapel
Grafzerk van kanunnik Henricus van [...]oel[...] († 1528), met wapenschild, een miskelk met hostie en op de hoeken de vier evangelistensymbolen[noot 6] 269 × 146 cm 1528 onbekend

Sint-Barbarakapel
Grafzerk van Willem Sandsland, kapitein der infanterie in het Staatse leger, die bij het Beleg van Maastricht (1673) sneuvelde; zijn zerk is bezaaid met wapenschilden en een Franstalig(!) grafschrift.[noot 7] 114 × 84,5 cm 1673 onbekend

Sint-Barbarakapel
Grafzerk van onbekende kanunnik(?) ? ? onbekend

Zuiderzijbeuk (ingang Kapel OLV van Smarten)
Epitaaf van zwart en wit marmer van kanunnik Godefridus Thisius († 1604), bestaande uit drie delen met in het middendeel 5 albasten reliëfs: een knielende kanunnik, de Drieëenheid en de Maagd Maria.[noot 8] 290 × 120 cm 1604 onbekend

Kapel OLV van Smarten
Epitaaf van kanunnik Engelbert Boonen († 1661), niet te verwarren met proost Engelbert Boonen († 1629); classicistisch vormgegeven monument bestaande uit ornamenten van zwart marmer met twee witmarmeren cherubijnen.[noot 9] ? 1661 onbekend

Kapel OLV van Smarten
Epitaaf met portretreliëf en wapenschild van kardinaal Van Rossum; op 3 september 1932 vond zijn uitvaartdienst plaats in deze kerk ? 1936 onbekend

Zuiderzijbeuk
Gedenkplaat van een stichting van missen en Franstalige catechismuslessen van Claude-Frédéric t'Serclaes van Tilly († 1723) en Anna Antoinetta d'Aspremont Lynden († 1743) ? ca. 1743 onbekend

Kapel OLV van Smarten
Grafzerk van een kanunnik met eenvoudige lijntekening van een priester met miskelk ? ? onbekend

Kapel OLV van Smarten
Grafzerk van Reinier van Gelre, stadhouder van Gronsveld, en Wijnand van Gelre, kanunnik van Sint-Servaas. De steen bevat een groot medaillon, met Franse lelies omgeven, waarbinnen 2 familiewapens (o.a. van Gelre); daaronder twee grafschriften binnen een vierkant[noot 10] 222 × 125 cm ca. 1634 onbekend

Kapel OLV van Smarten
Grafzerk met dubbel familiewapen en grafschrift ? ? onbekend

Kapel OLV van Smarten
Grafzerk van Andreas Wirt(?) met afbeelding van miskelk in cirkel en grafschrift in ovaal ? 1673 onbekend

Kapel OLV van Smarten
Grafzerk met familiewapen met groot helmteken; daarboven en als randschrift het grafschrift ? ? onbekend

Doopkapel
Grafzerk met familiewapen in medaillon en grafschrift van een kanunnik († 29 juni 1438); het familiewapen is van Van Heisnberg; het randschrift wordt onderbroken door de 4 evangelistensymbolen op de hoeken[noot 11] 290 × 137 cm 1438 onbekend

Doopkapel
Grafzerk met familiewapen en grafschrift van kanunnik Johannes van Pietersheim († 1428); het randschrift wordt onderbroken door de 4 evangelistensymbolen op de hoeken[noot 12] 290 × 157 cm 1428 onbekend

Heilig Hartkapel
Epitaaf van de familie Meysz. Grafmonument bestaande uit meerdere delen in zwart, grijs en rood marmer. Centraal op het onderstuk: een schildering van Jezus met Maria en Martha, geflankeerd door acht wapenschilden. Voor het bijbehorende, geschilderde drieluik: zie de Lijst van schilderijen hierboven. Het bovendeel bestaat uit een gebogen fronton. Op het onderste stuk staat een grafschrift.[noot 13] 260 × 211 cm (hoogte met drieluik en fronton is bijna 5 m) 1655 onbekend

Heilig Hartkapel
Epitaaf van Carolo Richardoto, Spaans gezant in Maastricht, aldaar gestorven op 3 november 1600. Het reliëf toont een jongeman met molenkraag knielend voor het Heilig Hart onder een arcade. Daarboven diverse wapenschilden; eronder een grafschrift[noot 14] 220 × 110 cm 1600 onbekend

Heilig Hartkapel
Grafzerk familie Van Eyll met lelie; waarschijnlijk de grafzerk van degenen die op het epitaaf Meysz (zie hierboven) worden vermeld[53] 241 × 126 cm ? onbekend

Heilig Hartkapel
Grafzerk van kanunnik Petrus Nepotis († 1 december 1458 [1358?]) met randschrift, vier hoekmedaillons met evangelistensymbolen en een centraal geplaatst familiewapen in een vierpas[noot 15] 185 × 130 cm 1458 (1358?) onbekend

Heilig Hartkapel
Grafzerk van kanunnik en scholasticus Joannis Hovelmans († 1615) met groot medaillon met engel die wapenschild vasthoudt[noot 16] 175 × 110 cm 1615 onbekend

Heilig Hartkapel
Grafzerk kanunnik Michael Crusens († 1626) met grafschrift en groot wapenschild[noot 17] 200 × 123 cm 1626 onbekend

Sint-Antoniuskapel
Epitaaf van Octavio Pocobello van zwart marmer. Het reliëf toont een krijgsman in wapenrusting knielend voor een crucifix. Links van het kruis zijn helm, handschoenen en wapenschild. De tekst onderaan zou van Justus Lipsius zijn[noot 18] 77 × 59,5 cm 1600 onbekend

Sint-Antoniuskapel
Epitaaf van Joseph van Meer († 1721) in zwart en wit marmer[noot 19] ? 1721 onbekend

Sint-Antoniuskapel
Grafzerk met grafschrift in concentrische cirkels rondom een familiewapen ? ? onbekend

Sint-Antoniuskapel
Grafzerk van Guillaume de Stappers († 5 december 1792) met twee wapenschilden, helmteken en opschrift in wit en zwart marmer[noot 20] 175 × 88 cm 1792 onbekend

Sint-Antoniuskapel
Grafzerk van een priester (kanunnik of scholaster?). De steen toont een lijntekening van een priester onder een gotische boog en was ooit met koper of messing ingelegd. Het randschrift wordt onderbroken door vierpassen op de hoeken met evangelistensymbolen[noot 21] 270 × 146 cm 15e eeuw? onbekend

Kapel OLV Zetel der Wijsheid
Epitaaf van Theodoricus van Dordt, kanunnik van Sint-Servaas († 15 december 1602) en zijn verwante Johannes van Best Dordt, kanunnik van de Heilig Kruiskerk in Luik († 13 augustus 1615). Het reliëf toont twee geknielde kanunniken voor een kruisbeeld[noot 22] 144 × 60 cm 1615 onbekend

Kapel OLV Zetel der Wijsheid
Epitaaf van Henricus Franciscus de Bounam, ofwel Bonhomme († 16 augustus 1742), gedurende 69 jaar kanunnik en 49 jaar deken van het kapittel ? 1742 onbekend

Kapel OLV Zetel der Wijsheid
Grafzerk van kanunnik Tilmanus de Frens, volgens het slechts ten dele leesbare randschrift de schenker van deze kapel. De zerk toont een eenvoudige lijntekening van een priester die zijn handen vouwt boven een kelk, onder een versierde gotische spitsboog[noot 23] 223 × 120 cm 14e eeuw? onbekend

Noordertransept
Grafmonument van de graaf en gravin Van den Bergh in wit en zwart marmer, in 1805 overgebracht vanuit de Dominicanenkerk. Het monument toont de gestorven graaf, liggend op een dodenkleed, beweend door zijn vrouw, en geflankeerd door twee vrouwelijke figuren, Geloof en Hoop. Het grafelijk paar is geplaatst in een halfronde nis met koepelgewelf, geflankeerd door pilasters en bekroond door een gebeeldhouwd fronton met putti. Daarboven torent het alliantiewapen, omgeven door 3 putti[54] ? 1685 Johannes Bossier

Westelijke kruisgang
Epitaaf met reliëf van kruis en aan weerszijden drie knielende figuren.[noot 24] ? 1608-17 onbekend

Noordelijke kruisgang
Beschadigd epitaaf met reliëf van de stichter(?) met 2 heiligen, geknield voor tronende Maria met engelen[55] ? 15e/16e eeuw? onbekend

Noordelijke kruisgang
Beschadigd epitaaf met reliëf van de stichter met vrouw en kinderen en patroonheiligen(?), knielend voor een beeld van een onherkenbare heilige in een nis[55] ? 15e/16e eeuw? onbekend

Oostelijke kruisgang
Epitaaf van Paulus Millen († 13? september 1604), doctor en rector van de kapittelschool ? 1604 onbekend

Oostelijke kruisgang
Epitaaf bestaande uit rechthoekig reliëf in zwarte omlijsting met fronton; daaronder een zwarte ovale memoriesteen, waarvan de tekst grotendeels onleesbaar is. Het reliëf toont een knielend echtpaar en een wolkenhemel met God de Vader, Jezus, Maria en een onbekende heilige ? 17e eeuw onbekend

Oostelijke kruisgang
Epitaaf van Petrus Bouchaert († 1557); de Latijnse tekst is geplaatst tussen twee renaissancezuilen die een fronton met een gevleugeld engelenkopje dragen ? 1557 onbekend

Oostelijke kruisgang
Epitaaf van Johannes Bouwens, virgifer van de kerk, mogelijk roededrager († 18 december 1629), en Anna Greijten († 4 juni 1607) met reliëf van gezin met 3 kinderen rondom een crucifix; daarboven een adelaar[noot 25] 64 × 87 cm 1629 onbekend

Dubbelkapel
Grafzerk van deken Gerardus van Schonau († 1329) uit het geslacht Van Schoonvorst ("de Scoenoue"), dat in de veertiende eeuw ook twee proosten van Sint-Servaas leverde[56] ? 1329 onbekend

Dubbelkapel
Dubbelgebruikte grafzerk van deken Reynier van Oud-Valckenborgh († 17 maart 1296); ruim een eeuw later opnieuw gebruikt voor proost Hendrik van Bylandt († 14 januari 1405). Van beide geestelijken is bekend dat zij zich hebben ingezet voor de instandhouding en uitbreiding van de kerkschat, die al sinds de middeleeuwen in deze ruimte wordt bewaard[56] ? 1296 onbekend

Dubbelkapel
Grafzerk van kanunnik Egidius de Lymborgh († 1521), waarschijnlijk vanuit de kloostergang hierheen verplaatst[56] ? 1521 onbekend

Zie ookBewerken