Hoofdmenu openen

Victor de Stuers

Nederlands rijksambtenaar en Tweede Kamerlid (1843-1916)

Victor Eugène Louis de Stuers (Maastricht, 20 oktober 1843 - Den Haag, 21 maart 1916) was een Nederlands rijksambtenaar, Tweede Kamerlid en advocaat. Hij stond aan de wieg van de Nederlandse monumentenzorg en was de grondlegger van het Nederlandsch Museum voor Geschiedenis en Kunst. De Stuers wilde het Nederlandse tekenonderwijs verbeteren en dat leidde tot de oprichting van de Rijksnormaalschool voor Teekenonderwijzers.

Victor de Stuers
Victor de Stuers, schilderij van P. de Josselin de Jong
Victor de Stuers, schilderij van P. de Josselin de Jong
Algemene informatie
Volledige naam Victor Eugène Louis de Stuers
Geboren Maastricht, 20 oktober 1843
Overleden Den Haag, 21 maart 1916
Titulatuur Jhr. mr.
Politieke functies
1869-1875 advocaat bij de Hoge Raad
1875-1901 chef afdeling Kunsten en Wetenschappen
1901-1916 Tweede Kamerlid
Portaal  Portaalicoon   Politiek
Nederland
Jhr. mr. Victor de Stuers, circa 1913

Studie en ambtelijke loopbaanBewerken

Hij werd geboren als derde zoon van Hubert Joseph Jean Lambert ridder de Stuers (1788-1861) en Hortense Joséphine Constance barones Beyens (1814-1869).[1] De Stuers begon in 1861 een studie rechten te Leiden, promoveerde daar in 1869 op een proefschrift over de verhouding van de volksvertegenwoordigers tot de kiezers en vestigde zich in 1869 in Den Haag als advocaat bij de Hoge Raad. Hij ging wonen op Parkstraat 32, het voormalige huis van zijn vader.

Tijdens zijn studie begon hij zich te interesseren voor het opsporen en in stand houden van historische bouw- en kunstwerken in Nederland. In letterkundig tijdschrift De Gids van november 1873 publiceerde hij zijn bekend geworden epistel Holland op zijn smalst. Op een felle toon bekritiseerde hij daarin de nationale monumentenzorg, de rijksbouwkunst en het museumbeleid. Door toedoen van De Stuers werd bij koninklijk besluit van 8 maart 1874 het College van Rijksadviseurs voor de Monumenten van Geschiedenis en Kunst opgericht, waarvan De Stuers meteen secretaris werd. Dit college van wijze mannen moest op cultureel gebied de minister van Binnenlandse zaken van advies voorzien. Onder het volgend ministerie kreeg De Stuers voor elkaar dat de afdelingen Onderwijs, Kunsten en Wetenschappen werden gesplitst. Op 22 juni 1875 werd hij benoemd als referendaris voor de twee voornoemde takken. Hij legde daarop het secretariaat bij de Rijksadviseurs neer.

De katholieke De Stuers had een fundamenteel andere opvatting over kunstpolitiek dan Thorbecke, die de laatste decennia het beleid had bepaald. Terwijl de liberale minister kunst geen zaak van de overheid vond, zag De Stuers de kunst als een mogelijkheid om het volk op te voeden. Hij kreeg daarin de steun van zijn chef Paul François Hubrecht, secretaris-generaal van Binnenlandse Zaken.

Nederlandsch Museum voor Geschiedenis en KunstBewerken

De Stuers creëerde het Nederlandsch Museum voor Geschiedenis en Kunst, dat eerst in Den Haag gevestigd werd en later in het Rijksmuseumgebouw van het Rijksmuseum Amsterdam. De eerste jaren voerde hij het voorlopig directoraat en kocht ook de eerste kunstvoorwerpen in.

Rijksmuseum AmsterdamBewerken

 
De Stuers en Cuypers. De Stuers was een opvallend kleine man. Op de meeste foto's van hem en Cuypers is hij daarom staand afgebeeld en Cuypers zittend.

De Stuers was met Joseph Alberdingk Thijm intensief betrokken bij het ontwerpen van het Rijksmuseum Amsterdam.[2] Zijn gelaat is door architect Pierre Cuypers op het museumgebouw afgebeeld als een figuratief ornament.[3] Hoewel er kritiek kwam op het ontwerp, werd De Stuers gesteund door minister Heemskerk van Binnenlandse Zaken. Maar de koning weigerde het museum te openen. De bouw viel bijna driemaal zo duur uit als begroot (2,7 miljoen gulden in plaats van een miljoen gulden).[4]

De Stuers steunde Cuypers tijdens het ontwerpproces, maar was het niet altijd met hem eens. Zo schreef hij hem op 11 januari 1885 over de inrichting van het Rijksmuseumgebouw: "De schoorsteenen in de Zalen Sluis en Zwolle moeten zijn gothisch, en hetzij oorspronkelijk (...) hetzij afgegotene of gecopieerde. In geen geval ontworpene. In de zalen van het Ned. Museum moet alles wat fantasie is zoo streng enigszins doenlijk is, geweerd worden."[5] Door de persoonlijke inbreng van De Stuers kreeg de voorgevel van het Rijksmuseum een veel strakkere 'klassieke' frontispies, anders had de gevel een gotischer aanzien gekregen.[6] Voor het reconstrueren in het Rijksmuseumgebouw van de 13e eeuwse refter van het cisterciënzersklooster uit Aduard maakte Cuypers gebruik van schetsen die door De Stuers gemaakt waren.[7]

Rijksnormaalschool voor TeekenonderwijzersBewerken

De Stuers was er een warm voorstander van om de kwaliteit van het tekenonderwijs te verbeteren. Om een beter inzicht te krijgen in wat daarvoor nodig was, nam hij in 1878 zitting in de examencommissie voor de akte MO-tekenen in Delft. Hij werd er meteen voorzitter. Er werd een eenmalige cursus georganiseerd ter verbetering van het tekenonderwijs. De cursus was een dusdanig succes dat dit in 1881 op voorspraak van De Stuers leidde tot de oprichting van de Rijksnormaalschool voor Teekenonderwijzers, die gevestigd zou worden in het Amsterdamse Rijkmuseumgebouw. Directeur van deze school werd Willem Molkenboer waarmee De Stuers goede contacten onderhield.[8]

Haagsch Museum van KunstnijverheidBewerken

Samen met onder meer kunstcriticus Pieter Anne Haaxman was De Stuers in de jaren 1886-1894 betrokken bij de oprichting van het Haagse Museum van Kunstnijverheid. Hij was voorzitter van de daartoe opgerichte “Commissie van beheer voor het a.s. Museum van Kunstnijverheid”.[9] Na de opening van het museum zou De Stuers nog jaren bij het museum betrokken blijven, als bestuurslid van de raad van toezicht, maar ook als schenker van kunstvoorwerpen.[10]

Tweede KamerBewerken

 
Victor de Stuers, ca. 1901

De Stuers was lid van de Tweede Kamer voor de Roomsch-Katholieken van 9 december 1901 tot 18 september 1905; idem voor de Roomsch-Katholieke Kiesvereniging van 19 september 1905 tot 20 september 1909; idem van 28 september 1909 tot 18 september 1913 en van 15 februari 1914 tot zijn dood op 21 maart 1916.

Telg uit een geslacht van koloniaal officieren als Hubert de Stuers hield hij zich behalve met kunst ook bezig met Nederlands-Indië. In 1907 stelde hij samen met de liberaal Thompson de berichten aan de orde over grove misdaden bedreven door de patrouilles van gouverneur Van Dalen. Hij beriep zich onder meer op de onthullingen van oud-luitenant W.A. van Oorschot in het dagblad De Avondpost, onder het pseudoniem "oud-marechaussee-officier Wekker". De debatten tussen De Stuers en de minister van Oorlog leidden uiteindelijk in 1908 tot het ontslag van Van Dalen door gouverneur-generaal Van Heutsz. Als Tweede Kamerlid had hij tijdens de debatten wel eens last van jicht aan de voet. Hij sprak dan niet vanaf het spreekgestoelte, maar vanaf zijn zetel.

Persoonlijk levenBewerken

Hij trouwde in 1893 met Aurelia Carolina gravin van Limburg Stirum, vrouwe van de Wiersse (1853-1906). Ze kregen één kind: jkvr. Alice de Stuers, vrouwe van de Wiersse (1895-1988), die in 1926 trouwde met William Edward Gatacre (1878-1953).

GeschriftenBewerken

 
Reliëf van Victor de Stuers (1901) aan de Kruisherengang in Maastricht door zijn broer Alphonse

De Stuers schreef over de onderwerpen kunst en wetenschap en daarmee verbonden aangelegenheden talrijke artikelen en stukken in verschillende bladen, zoals: Le Courrier de la Meuse, Publications de la société historique et archéologique dans le Limbourg, het Leidsch Dagblad, Het Vaderland, De Nederlandsche Spectator, Obreen's Archief, Kunstkronijk, De Kunstbode, Dagblad van Zuid-Holland en 's Gravenhage, Nieuwe Rotterdamsche Courant, De Gids, Haarlemsche Courant enz. Hiervan bestaan enkele opstellen in overdruk:

  • Holland op zijn smalst, De Gids 1873 - alhier online te raadplegen in de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren;
  • Iteretur decoctum, ald. 1874, p. 1-40;
  • Unitis conjunctibus, ald. 1875;
  • Unitis viribus', ald. 1876, p. 239-266;
  • Een bouwkundig spook, ald. 1877, p. 3-31
  • De Ruïne van Brederode, Kunstbode, 1879;
  • Het groot Auditorium, voormalige kapittelzaal van den Dom te Utrecht, ald. 1881.

Afzonderlijk verschenen:

  • Da capo. Een woord over regeering, kunst en oude monumenten. 's-Gravenhage, Thieme, 1875.
  • Beknopte beschrijving van de kunstvoorwerpen, tentoongesteld in het Koninklijk kabinet van schilderijen te 's-Gravenhage. 's Gravenhage, 1875.
  • Het Binnenhof en 's lands gebouwen in de residentie. 's Gravenhage, Van Stockum, 1891.

TekeningenBewerken

 
Tekening van De Stuers met de tekst uit Psalm 99, Heere, breng hem niet in Lijden. Lijden is met hoofdletters geschreven, zodat het verwijst naar Leiden. De student verlaat het ouderlijk huis. Hij ontvangt een soort zegen van zijn vader, terwijl zijn moeder haar tranen wegveegt.

De Stuers was een begaafd tekenaar. Onder andere tekende hij humoristische afbeeldingen op de muur van de trap en in het zweetkamertje in het Academiegebouw van de Universiteit Leiden. In zijn jeugd kreeg hij tekenles van Alexander Schaepkens.

Victor de StuersprijsBewerken

De Victor de Stuersprijs wordt sinds 1987 jaarlijks uitgereikt door de gemeente Maastricht. Deze prijs is bedoeld voor architecten, opdrachtgevers of instellingen die een belangrijke rol spelen bij de instandhouding van het cultureel erfgoed of de bevordering van de stedenbouwkundige of architectonische kwaliteit in de stad Maastricht. De prijs wordt in even jaren toegekend aan een nieuwbouwproject en in oneven jaren aan een restauratieproject.

Winnaars van de architectuurprijs waren onder anderen: Wiel Arets (1987), Arno Meijs (1998), Hubert-Jan Henket (2000), Jo Coenen en Bruno Albert (2008), Fred Humblé (2012), Mathieu Bruls (2014) en Misak Terzibasiyan (2017). De erfgoedprijs werd onder meer toegekend voor de herbestemming van grote monumenten door de Universiteit Maastricht (1993) en de restauraties van de Sint-Servaasbasiliek (1990), het Oude Minderbroedersklooster (1997), de Jezuïetenberg (2001), het Kruisherenhotel (2005), de Kasteelhoeve Borgharen (2009) en het Huis de Pelikaan (2011).[11]

LiteratuurBewerken

  • J.A.C. Tillema (1982): Victor de Stuers: ideeën van een individualist, Assen, uitgeverij Van Gorcum
  • Bernadette van Hellenberg Hubar (1997) Arbeid & Bezieling. De esthetica van P.J.H. Cuypers, J.A. Alberdingk Thijm en V.E.L. de Stuers, en de voorgevel van het Rijksmuseum, Nijmegen University Press (handelseditie dissertatie)
  • Jos Perry (2004): Ons fatsoen als natie - Victor de Stuers 1843-1916, Amsterdam, uitgeverij Sun

Externe linkBewerken