Kabinetsformatie Nederland 2012

De Kabinetsformatie Nederland 2012 behelst de Nederlandse kabinetsformatie na de verkiezingen van 12 september 2012. Na 54 dagen eindigde de formatie op 5 november met de beëdiging van het kabinet-Rutte II. Het was daarmee één van de snelste kabinetsformaties tot dan toe. Het kabinet bestond uit de twee grootste partijen: de VVD met 41 zetels en PvdA met 38 zetels

Zetelverdeling na Tweede Kamerverkiezingen 2012
           
De 150 zetels zijn als volgt verdeeld:

Op 27 maart 2012 had de Tweede Kamer haar Reglement van Orde gewijzigd, waardoor voortaan informateurs door de Kamer worden benoemd.[1] Daardoor was de formatie van 2012 de eerste waarin de koning(in) geen actieve rol speelde.

Verloop van de formatieBewerken

Mark RutteWouter BosHenk KampHenk Kamp
 VVD, PvdA

 

 


Nadat de Tweede Kamer op initiatief van de leden Schouw en Van der Ham in het voorjaar van 2012 het reglement van orde veranderde, en zelf het initiatief nam tot de kabinetsformatie, werd de rol van de koningin beperkt.[2] Toenmalig koningin Beatrix werd wel over de actuele politieke situatie en het verloop van de formatie geïnformeerd door haar vaste adviseurs, de voorzitters van Eerste en Tweede Kamer en de vicepresident van de Raad van State.

Verkenner KampBewerken

Op 13 september vergaderden de partijen met Tweede Kamervoorzitter Gerdi Verbeet. Na afloop werd VVD-minister Henk Kamp aangesteld als verkenner.[3] Een dag later nodigde Kamp alle fractievoorzitters uit voor een gesprek. VVD, PvdA, PVV, CDA, D66, ChristenUnie, GroenLinks, SGP en 50Plus adviseerden hem om een coalitie van ten minste VVD en PvdA te onderzoeken. SP adviseerde een kabinet bestaande uit PvdA, SP, CDA en D66. De Partij voor de Dieren adviseerde eerst VVD en PvdA met hun geestverwante partijen een poging te wagen alvorens VVD en PvdA samen te laten praten. Op 17 september hield verkenner Kamp eerst twee afzonderlijke gesprekken met Diederik Samsom (PvdA) en Mark Rutte (VVD) en vervolgens een gezamenlijk gesprek. De conclusie hiervan was dat er vertrouwen voor een vruchtbare samenwerking was.[4]

Op Prinsjesdag, 18 september sprak verkenner Kamp nog met de Eerste Kamervoorzitter Fred de Graaf over de invloed van de Eerste Kamer op een mogelijk coalitievorming.[5]

In zijn eindverslag, uitgebracht op 18 september, adviseerde verkenner Kamp een informatieronde te starten naar een VVD/PvdA-coalitie, omdat alle partijen - behalve SP en PvdD - meenden dat allereerst een coalitie van minstens die twee partijen moest worden geprobeerd, en er bovendien geen draagvlak was om er in de eerste fase eventueel andere partijen bij te betrekken.[6] Hij raadde naast zichzelf ook oud PvdA-partijleider Wouter Bos aan als informateur.[7]

Informateurs Kamp en BosBewerken

Persconferentie informateurs Kamp en Bos op 21 september 2012

Op 20 september debatteerde de Tweede Kamer, na de beëdiging van de nieuwgekozen Kamerleden, over het verslag van Kamp en ging akkoord met diens voorstel om hemzelf en Wouter Bos tot informateur te benoemen.[8] Op 21 september ontvingen de informateurs hun opdracht van waarnemend Kamervoorzitter Martin Bosma en begonnen zij de informatiegesprekken.[9]

 
Diederik Samsom en Mark Rutte lichten de maatregelen uit het deelakkoord toe.

Op 1 oktober presenteerden VVD en PvdA een deelakkoord over de begroting van 2013. Het Begrotingsakkoord 2013 werd hiermee voor een deel aangepast. Punten hieruit waren:

Op 9 oktober nam de Tweede Kamer een motie van Mark Harbers (VVD) en Ronald Plasterk (PvdA) aan, waarbij zij verklaarde in te stemmen met het Deelakkoord. De aanwezige leden van de fracties van de PvdA en de VVD waren voor, de aanwezige leden van de overige fracties tegen.[10]

 
Informateurs Henk Kamp en Wouter Bos bieden hun eindverslag aan Tweede Kamervoorzitter Anouchka van Miltenburg aan.

Op 29 oktober werd het concept-regeerakkoord gelegd aan de fracties van VVD en PvdA. Daarna brachten Rutte en Samsom verslag uit aan Kamp en Bos. De informateurs boden vervolgens hun eindverslag aan aan de Tweede Kamervoorzitter, Anouchka van Miltenburg, aan. Ook presenteerden Rutte en Samsom het regeerakkoord met als motto "Bruggen Slaan".[11][12] Tevens maakte PvdA-leider Samsom bekend de Amsterdamse wethouder Lodewijk Asscher voor te dragen als vicepremier namens de PvdA.[13]

Opvallende elementen in het regeerakkoord waren:[14]

  • De nominale premie van de Zorgverzekeringswet zou in 2014 sterk worden verlaagd, met aanvullend een inkomensafhankelijke premie (IAP); de zorgtoeslag zou worden afgeschaft.
  • De belastingtarieven in box 1 van de tweede en derde schijf zouden in 2014 ter gedeeltelijke compensatie van de IAP omlaag gaan van 42% naar 37,9%; het tarief van 52% zou zeer geleidelijk naar 49% gaan.
  • Het eigen risico van de zorgverzekering zou vanaf 2015 inkomensafhankelijk worden.
  • Het aftrekpercentage van de hypotheekrenteaftrek wordt voor de hoogste inkomens geleidelijk beperkt, ook voor bestaande hypotheken.
  • De huren gaan omhoog (inkomensafhankelijk).
  • De basisbeurs wordt afgeschaft en vervangen door een leenstelsel.
  • Er wordt 1 miljard bezuinigd op Ontwikkelingssamenwerking.
  • De Hedwigepolder wordt onder water gezet.
  • Het tempo van de afbouw van de dubbele heffingskorting in het referentieminimumloon (en daarmee het tempo van de verlaging van de uitkeringen op bijstandsniveau met uitzondering van de AOW) wordt tijdelijk vertraagd.

Formateur RutteBewerken

 
Formateur Rutte in gesprek met Lodewijk Asscher, beoogd minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, tevens viceminister-president.

Op 31 oktober stemde de Tweede Kamer in met het advies van de informateurs om Mark Rutte te benoemen tot formateur.[15] Rutte werd als fractievoorzitter van de VVD opgevolgd door Halbe Zijlstra.[16] Al eerder was besloten om de minister voor Immigratie en Asiel schrappen. In plaats daarvan kwamen er twee nieuwe ministersposten zonder portefeuille: de Minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking en de Minister voor Wonen en Rijksdienst. Ook werd de naam van het ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie gewijzigd tot het ministerie van Economische Zaken.

Datum Persoon Beoogde functie Beoogd ministerie/portefeuille Partij
1 november[17] Lodewijk Asscher Minister[a] Sociale Zaken en Werkgelegenheid PvdA
Stef Blok Minister Wonen en Rijksdienst VVD
Jeroen Dijsselbloem Minister Financiën PvdA
Jeanine Hennis-Plasschaert Minister Defensie VVD
Jet Bussemaker Minister Onderwijs, Cultuur en Wetenschap PvdA
Lilianne Ploumen Minister Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking PvdA
Sander Dekker Staatssecretaris Onderwijs, Cultuur en Wetenschap VVD
Frans Timmermans Minister Buitenlandse Zaken PvdA
Henk Kamp Minister Economische Zaken VVD
Wilma Mansveld Staatssecretaris Infrastructuur en Milieu PvdA
Fred Teeven Staatssecretaris Veiligheid en Justitie VVD
Frans Weekers Staatssecretaris Financiën VVD
2 november Ronald Plasterk Minister Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties PvdA
Martin van Rijn Staatssecretaris Volksgezondheid, Welzijn en Sport PvdA
Co Verdaas Staatssecretaris Economische Zaken PvdA
Jetta Klijnsma Staatssecretaris Sociale Zaken en Werkgelegenheid PvdA
Melanie Schultz van Haegen Minister Infrastructuur en Milieu VVD
Edith Schippers Minister Volksgezondheid, Welzijn en Sport VVD
Ivo Opstelten Minister Veiligheid en Justitie VVD

Op 3 november stemde de meerderheid van de PvdA-leden op een formatiecongres in met regeringsdeelname.[18] Diezelfde dag werd ook het constituerend beraad gehouden in de Trêveszaal.[19]

 
De installatie van het Kabinet-Rutte II.

Op 5 november werden de nieuwe bewindslieden van het kabinet-Rutte II beëdigd. Op verzoek van de Tweede Kamer was de beëdiging voor het eerst op televisie te volgen.[20][21]

NasleepBewerken

  Zie Kabinet-Rutte II voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
 
Het kabinet bijeen tijdens het debat over de regeringsverklaring

De regeringsverklaring en het debat daarover waren gepland op 8 november 2012, maar de Tweede Kamer stelde deze uit tot 13 november omdat toen een in haar opdracht door het NIBUD uit te voeren doorrekening van de koopkrachteffecten beschikbaar zou zijn.

Wegens grote onrust in VVD-kring omtrent de overeengekomen inkomensafhankelijke zorgpremie werd in het eerste bestaansweekend van het nieuwe kabinet het regeerakkoord opengebroken en op essentiële punten gewijzigd.[22][23] Op 12 november 2012 werden wijzigingen van het regeerakkoord bekendgemaakt.[24] Volgens het Centraal Planbureau bleef er wel sprake van nivellering, maar in mindere mate.[25] De herziening van het regeerakkoord werd vastgelegd in een aangenomen motie van Zijlstra en Samson.[26][27] De belangrijkste wijzigingen waren:[24]

  • de zorgpremie wordt niet inkomensafhankelijk en de zorgtoeslag blijft;
  • de tweede, derde en vierde schijf van de inkomensbelasting blijven onveranderd of dalen minder;
  • 250 miljoen euro wordt weggehaald bij infrastructuur ten behoeve van "sociale maatregelen".

Iets meer dan een maand na beëdiging stapte staatssecretaris Co Verdaas alweer op, omdat hij gesjoemeld zou hebben met reiskostendeclaraties in zijn tijd als gedeputeerde in Gelderland. Na opstappen van Verdaas zei Rutte dat hij als formateur niet wist dat dit speelde.[28] De provincie Gelderland gaf echter later aan dat al deze informatie over Verdaas was gestuurd naar de formateur.[29]

In maart 2013 pleitte VVD-coryfee Hans Wiegel voor een tussenformatie met CDA en D66 gezien de minderheid van het Kabinet in de Eerste Kamer en de moeizame doorvoering van kabinetsplannen.[30]

Het geformeerde kabinet werd het eerste sinds 1998 dat de gehele parlementaire periode volmaakte en het langstzittende Nederlandse kabinet sinds de Tweede Wereldoorlog.[31][32]

VariaBewerken

  • Oorspronkelijk was oud-GroenLinks-fractievoorzitter Femke Halsema gevraagd voor de positie Minister van Ontwikkelingssamenwerking en Buitenlandse Handel door Lodewijk Asscher. Zowel Halsema als VVD zagen daar echter niks in.[33]

BronvermeldingBewerken

  Zie de categorie Dutch general elections 2012 coalition negotiations van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.