Vastenavond

dinsdag voor Aswoensdag en traditioneel het einde van de carnavalsperiode
Vastenavond, Pieter van der Heyden, 1567

Vastenavond (ook gekend als vette dinsdag) is de dinsdag voor Aswoensdag en traditioneel het einde van de carnavalsperiode. Tot dinsdagnacht 24.00 uur mag nog carnaval worden gevierd en is het toegelaten zich als vastenavondgek te verkleden. In de katholieke traditie is klokslag middernacht carnaval voorbij en begint de veertigdaagse vastentijd tot het paasfeest.

In Limburg staat het gehele carnaval bekend als vastelaovend(j), dat Limburgs is voor vastenavond. De vastenavond zelf wordt lèsten daag vanne vastelaovendj (laatste dag van de carnaval) of carnavalsdinsdig genoemd en op die dag vinden veel afsluitende activiteiten plaats zoals het Uulverbranje in Montfort.

Vooral in Noord-Holland wordt vastenavond 'dikke dinsdag' genoemd. In Engelstalige landen heet deze dag onder andere Mardi Gras, Shrove Tuesday of Pancake Tuesday, omdat deze dag traditioneel pannenkoeken worden gegeten.[1] Doorgaans maakte men de voorraadkast leeg voor de Vastentijd. Bij boerenfamilies betekende dit doorgaans het opgebruiken van eieren, melk en meel, juist de ingrediënten van pannenkoeken.[2]

Uit Middeleeuwse notities blijkt dat er al in de vroege Middeleeuwen in/rond februari rituelen waren ter opwekking van de ingeslapen natuur. Viering - met veel liederlijkheid - ging vooraf aan de periode vlak vòòr de kerkelijke vasten, dat kan de term 'vastenavond' verklaren. Ook kan het Oud-Germaanse 'faseln' de term mogelijk verklaren. 'Faseln' betekent zowel 'vruchtbaarheid' als 'onzinnigheid bedrijven'. Ook in de Duitse naam voor het feest, 'Fasznacht' of 'Faszing' is dit woord terug te vinden. Vanaf het einde van de Middeleeuwen zagen de autoriteiten de Vastenavond - met liederlijkheid, maskers en spot van vrnl. jongeren - als een bedreiging. Dit blijkt uit vele verbodsbepalingen en beperkingen die door grotere Nederlandse steden werden opgelegd.[3]

Er zijn vele oude Vastenavondliederen, waar onder 'bedelliedjes'. Hieruit blijkt hoe belangrijk de vastenavondviering was, althans tot de 18e eeuw. Voorbeelden van liedteksten: Ieuchdigh volekje ras, ras, ras, Vrijmoedig man, De Vastenavont die komt a(e)n.[4]

Zie ookBewerken

ReferentiesBewerken

  1. (en) Schmid,Albert F. Yesterday's Reflections: A Repository of Memories, iUniverse, 2013, ISBN 1475973772, ISBN 978-1475973778
  2. What is Shrove Tuesday and why do we eat pancakes?
  3. M. Kruijswijk (2004) Nederlandse jaarfeesten en hun liederen door de eeuwen heen, hoofdstuk 3 , o.a. p. 60, 61
  4. M. Kruijswijk (2004) Nederlandse jaarfeesten en hun liederen door de eeuwen heen, hoofdstuk 3 , o.a. p. 66-77
  Zie de categorie Vastenavond van Wikimedia Commons voor mediabestanden over dit onderwerp.