Hoofdmenu openen

Gvba1.png Tramlijn 1 is een tramlijn in Amsterdam op de route Station MuiderpoortWeesperpleinLeidsepleinSurinamepleinOsdorpDe Aker (Matterhorn).

Lijn 1
Aangelegd doorGemeentetram Amsterdam (GTA)
Geopend
20 februari 1904: DamAmstelveenseweg
Huidige statusin gebruik
Aantal sporen2
BaanvaksnelheidMatterhorn - Meer en Vaart 70 km/h
Meer en Vaart - Muiderpoortstation 55 km/h
MaterieelCombino
Tramdienst doorGVB
Lijn 1
uSTRBSicon .svg tram 3
uABZg+luSTR+r
uSTRguSTRf
uHST(L)uBHF Muiderpoortstation
uABZg+luSTRr
umKRZuBSicon .svg Spoorlijn Amsterdam - Amersfoort
umKRZuBSicon .svg Spoorlijn Amsterdam - Utrecht
uHSTBSicon .svg Dapperstraat
uHST(R)BSicon .svg Linnaeusstraat
uKRZBSicon .svg tram 19
uHST(L)BSicon .svg Linnaeusstraat
uHSTBSicon .svg Beukenweg
uABZglBSicon .svg tram 3
uHST(L)BSicon .svg Korte 's-Gravesandestraat
uABZg+rBSicon .svg tram 7
uHST(R)BSicon .svg Korte 's-Gravesandestraat
uHST(L)BSicon .svg Weesperplein
uKRZtBSicon .svg metro  51   53   54 
uHST(R)BSicon .svg Weesperplein
uWBRÜCKE1BSicon .svg Hogesluis over de Amstel
uKRZBSicon .svg tram 4
uHSTBSicon .svg Frederiksplein
uHSTBSicon .svg Vijzelgracht
uKRZBSicon .svg tram 24
uKRZtBSicon .svg metro  52 
uHSTBSicon .svg Spiegelgracht
uHST(L)BSicon .svg Leidseplein
uABZgr+rBSicon .svg tram 2, 5, 7, 11, 12, 19
uHST(R)BSicon .svg Leidseplein
uABZglBSicon .svg tram 2, 5, 12
uKRZBSicon .svg tram 3
uHSTBSicon .svg Eerste Constantijn Huygensstraat
uHSTBSicon .svg J. P. Heijestraat
uHSTBSicon .svg Rhijnvis Feithstraat
uWBRÜCKE1BSicon .svg Overtoomse Sluis over de Kostverlorenvaart
uABZg+rBSicon .svg tram 17
uABZgrBSicon .svg tram 11
uHSTBSicon .svg Surinameplein
uABZgrBSicon .svg tram 11
uhSTRaBSicon .svg
uhSKRZ-ABSicon .svg A10
uhHSTBSicon .svg Derkinderenstraat
uhSTReBSicon .svg
uTHSTuBSicon .svg Station Lelylaan metro  50 
umKRZuBSicon .svg Spoorlijn Amsterdam Centraal - Schiphol
uhSTRaBSicon .svg
uhHSTBSicon .svg Johan Huizingalaan
uhSTReBSicon .svg
uHSTBSicon .svg Meer en Vaart
uABZgrBSicon .svg tram 17
uHSTBSicon .svg Louis Davidsstraat
uHSTBSicon .svg Hoekenes
uHSTBSicon .svg Baden Powellweg
uHSTBSicon .svg Ecuplein
uHSTBSicon .svg Inaristraat
uHSTBSicon .svg Pilatus
uKBHFeBSicon .svg Matterhorn

Beknopte geschiedenisBewerken

 
Tramlijn 1 met motorwagen 89 in de begindagen op de pas gedempte Overtoom; 1904.
Polygoonjournaal uit maart 1928 met opnamen van druk stadsverkeer in het centrum van Amsterdam. Verkeersregeling door politie agenten met nieuwe mechanische verkeersborden. Veel verkeer, auto's, trams, fietsers, bakfietsen, handkarren, voetgangers; agent regelt het verkeer met een mechanisch klapbord. Beelden van de Raadhuisstraat, Nieuwezijds Voorburgwal, Leidseplein, Leidsebosje en Leidsestraat met langsrijdende trams van de lijnen 1, 2, 3 en 17.
 
Tramlijn 1 met gelede wagen 761 (8G) op de Nieuwezijds Voorburgwal; 1976.
 
Trams van lijn 1 op het Spui.
 
Tram van lijn 1 door de Leidsestraat.

De Amsterdamse tramlijn 1 werd ingesteld op 20 februari 1904 en had toen de route: DamNieuwezijds VoorburgwalLeidsestraatLeidsepleinOvertoomAmstelveenseweg.

Van 12 maart 1904 tot 23 juli 1904 werd tijdelijk gereden naar het IJveer. Op 31 maart 1904 werd de lijn doorgetrokken over de Amstelveenseweg tot bij de Schinkelhaven en vanaf 20 mei 1906 verder naar het kringspoor Saxen Weimarlaan / Sophialaan. Op 6 juli 1911 werd via de Nieuwezijds Voorburgwal doorgereden naar het Centraal Station. Vanaf 15 mei 1918 werd stadinwaarts gereden via de Zocherstraat in plaats van de Amstelveenseweg.

Op 11 december 1929 werd de lijn verlengd via de Zeilstraat naar het Hoofddorpplein. Op 13 augustus 1948 werd de route, door de herinstelling van lijn 2 die bij die gelegenheid werd verlengd van de Saxen Weimarlaan naar het Hoofddorpplein, verlegd via de Amstelveenseweg naar het Stadionplein.

Op 17 oktober 1971 werd, in het kader van de nota Lijnen voor morgen waarbij men voorzag in een wijdmazig tramnet met vrije trambanen en hoge frequenties, de route via de Amstelveenseweg verlaten en ging lijn 1 de verbinding verzorgen naar Osdorp via de route die tot dan toe door lijn 17 werd gereden. Via SurinamepleinCornelis LelylaanMeer en VaartOsdorppleinTussen Meer naar het Dijkgraafplein.

Tussen het Surinameplein en het Dijkgraafplein was al sinds 1962 een vrije baan, tussen de Overtoom en het Leidseplein werd in 1971 een vrije baan gerealiseerd door middel van gele betonnen persrichels langs de trambaan. Tevens werd de Leidsestraat vanaf de zomer van 1971 autovrij gemaakt met een regeling voor laden en lossen. Voor fietsers was de straat al sinds 1960 verboden gebied; deze werden verwezen naar een parallelle straat waarbij er door de politie werd gehandhaafd.[1] Hierbij werden de wisselplaatsen op de bruggen verlengd zodat voortaan twee dubbelgelede trams op de bruggen pasten. De Leidsestraat was voortaan uitsluitend voor trams en voetgangers bestemd. Het traject tussen het Koningsplein en het Centraal Station kreeg pas een jaar later een vrije baan.

Lijn 1 bediende Osdorp in de eerste jaren in de spitsuren met maximaal 32 dienstwagens in een 2- tot 3-minutendienst. Op het traject tussen de Eerste Constantijn Huygensstraat en het Centraal Station kwamen daar de trams van lijn 2 nog bij, waardoor er hier een zeer intensieve tramdienst was.

Mede door vergrijzing van de bevolking in de Westelijke Tuinsteden werden het aantal dienstwagens en de frequentie in de loop der jaren verminderd. De opening van Station Lelylaan in 1986 betekende een nieuwe toeloop van passagiers. Daarom keerde vanaf 1988 ook lijn 17 weer terug in Osdorp (tot aan het Osdorpplein), waardoor de dienst weer intensiveerde.

Omdat de frequentie in 1993 van lijn 1, behalve op zaterdag, verder was verlaagd bestond er tussen september 1993 en mei 1996 een hulplijn 11 op het gedeelte Surinameplein – Centraal Station. Lijn 11 reed op maandag t/m vrijdag en zondag vanaf de middag. Met ingang van de zomerdienst 1996 verdween lijn 11 omdat de frequentie van lijn 1 weer werd verhoogd.

In december 2001 werd het laatste deel van de route vanaf Meer en Vaart verlegd via de Pieter Calandlaan en de Akersingel naar het nieuwe eindpunt Matterhorn in De Aker. Lijn 17 nam, net als tussen 1962 en 1971, de route naar het Dijkgraafplein weer over.

Op 22 juli 2018, de dag dat de exploitatie op de Noord/Zuidlijn startte, werd lijn 1 vanaf het Leidseplein verlegd over de vroegere route van lijn 7 naar het Muiderpoortstation. Lijn 11 heeft vanaf het Leidseplein het traject via de Leidsestraat naar het Centraal Station overgenomen.

Externe linksBewerken