Tataars

taal
Dit artikel gaat over de taal van de Wolga-Tataren. Zie Krim-Tataars voor de taal van de Krim-Tataren.

Tataars (татар теле, tatar tele) is een Turkse taal, die wordt gesproken door de Wolga-Tataren.

Tataars
(татар теле)
Gesproken in Vlag van Rusland Rusland
Sprekers 5.184.610
Taalfamilie
Alfabet cyrillisch
Officiële status
Officieel in
Taalcodes
ISO 639-1 tt
ISO 639-2 tat
ISO 639-3 tat
Verspreiding van het Tataars
Portaal  Portaalicoon   Taal

VerspreidingBewerken

Het Tataars is een ambtstaal in de Russische deelrepubliek Tatarije. Daarnaast wordt de taal gesproken in de republieken Basjkirostan en Tsjoevasjië. Er zijn ook belangrijke gemeenschappen in Siberië en China.

VerwantschapBewerken

Het Tataars maakt deel uit van de Kiptsjaakse tak van de Turkse taalfamilie. Tot diezelfde tak behoren ook onder meer het Kazachs, het Kirgizisch, het Basjkiers en het Karakalpaks. De taal mag niet worden verward met het Krim-Tataars, dat weliswaar verwant is aan het Tataars, maar deel uitmaakt van een andere tak van de Kiptsjaakse talen. De beide talen zijn niet wederzijds verstaanbaar.

KlankleerBewerken

Medeklinkers
labiaal labio-
velaar
dentaal post-
alveolaar
palataal velaar uvulaar glottaal
nasaal м
[m]?
н
[n̪]?
ң
[ŋ]?
plosief steml. п
[p]?
т
[t̪]?
к
[k]?
къ
[q]?
э/ь
[ʔ]?
stemh. б
[b]?
д
[d̪]?
г
[ɡ]?
affricaat steml. ц ч
[tɕ]?
steml. җ
[dʑ]?
fricatief steml. ф
[f]?
с
[s̪]?
ш
[ʃ]?
ч
[ɕ]?
х
[χ]?
һ
[h]?
stemh. в
[v]?
з
[z̪]?
ж
[ʒ]?
җ
[ʑ]?
гъ
[ʁ]?
tremulant р
[r]?
approximant у
[w]?
л
[l]?
й
[j]?
Klinkers
voor achter
ongerond gerond ongerond gerond
open и
[i]?
ү
[y]?~[ʉ]?
ый
[ɯ]?[ɪ]?
у
[u]?
midden э
[e]?~[ɘ]?
ө
[ø]?~[ɵ]?
ы
[ɤ]?~[ʌ]?
о
[o]?
open ә
[æ]?~[a]?
а
[ɑ]?

SchriftBewerken

Het Tataars werd oorspronkelijk in het Arabisch schrift geschreven. Tussen 1927 en 1938 werd overgeschakelijk op het Latijnse alfabet. Sinds 1938 wordt cyrillisch gebruikt. In 2001 voerde Tatarije een op het Turks gebaseerde variant van het Latijnse alfabet in. Die beslissing stuitte op veel weerstand van de Russische minderheid in Tatarije. Het gebruik van het Latijnse alfabet werd in 2004 teruggefloten door het Grondwettelijk Hof van Rusland, dat oordeelde dat een eenvormig schrift noodzakelijk is voor de eenheid van het land.

Cyrillisch alfabet
(1938-heden)
А а Ә ә Б б В в Г г Д д Е е Ё ё
Ж ж Җ җ З з И и Й й К к Л л М м
Н н Ң ң О о Ө ө П п Р р С с Т т
У у Ү ү Ф ф Х х Һ һ Ц ц Ч ч Ш ш
Щ щ Ъ ъ Ы ы Ь ь Э э Ю ю Я я
Latijns alfabet
(2011-heden)
A a Ä ä B b C c Ç ç D d E e F f
G g Ğ ğ H h I ı İ i J j K k Q q
L l M m N n Ñ ñ O o Ö ö P p R r
S s Ş ş T t U u Ü ü V v W w X x
Y y Z z
Latijns alfabet
(1927-1938)
A a B b C c Ç ç D d E e Ə ə F f
G g Ƣ ƣ H h I i J j K k L l M m
N n Ꞑ ꞑ O o Ɵ ɵ P p Q q R r S s
Ş ş T t U u V v X x У y Z z Ƶ ƶ
Ь ь Ьj ьj
Arabisch alfabet
(voor 1927)
آ ا ب پ ت ث ج چ
ح خ د ذ ر ز ژ س
ش ص ض ط ظ ع غ ف
ق ك گ نك ل م ن ه
و ۇ ڤ ی ئ

TekstvoorbeeldBewerken

De onderstaande tekst is een uittreksel uit de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens in het Tataars.

Nederlands cyrillisch
(1938-heden)
Latijns
(2001-heden)
Latijns
(1927-1938)
Arabisch
(1920-1927)
Arabisch
(voor 1920)
Alle mensen worden vrij en gelijk in waardigheid en rechten geboren. Zij zijn begiftigd met verstand en geweten, en behoren zich jegens elkander in een geest van broederschap te gedragen. Барлык кешеләр дә азат һәм үз абруйлары һәм хокуклары ягыннан тиң булып туалар. Аларга акыл һәм вөҗдан бирелгән һәм бер-берсенә карата туганнарча мөнәсәбәттә булырга тиешләр. Barlıq keşelär dä azat häm üz abruyları häm xoquqları yağınnan tiñ bulıp tualar. Alarğa aqıl häm wöcdan birelgän häm ber-bersenä qarata tuğannarça mönasäbättä bulırğa tieşlär. Вarlьq keşelər də azat həm yz aʙrujlarь həm xoquqlarь jaƣьnnan tiꞑ ʙulьp tualar. Alarƣa aqьl həm vɵçdan ʙirelgən həm ʙer-ʙersenə qarata tuƣannarca mɵnasəʙəttə ʙulьrƣa tieşlər. بارلئق كئشئلەر دە ئازات هەم ئوز ئابرویلارئ هەم حۇقوقلارئ یاعئننان تیڭ بولئپ توالار. ئالارعا ئاقئل هەم وۇجدان بیرئلگەن هەم بئر-بئرسئنە قاراتا توعاننارچا مۇناسەبەتتە بولئرعا تیئشلەر. بارلق كشیلر دا آزاد هم اوز آبرويلري هم حقوقلری یاغیننن تینک بولیپ طوالر. آلرغا عقل هم وجدان برلگان هم بر-برسینا قراطا طوغاننرچا مناسبتتا بولرغا تییشلر.
  Zie de Tataarse uitgave van Wikipedia.