Hoofdmenu openen

Moldavië (land)

land in Europa
(Doorverwezen vanaf Republiek Moldavië)

De Republiek Moldavië (Roemeens: Republica Moldova) is een republiek in Oost-Europa, grotendeels gelegen tussen de rivieren Proet en Dnjestr (Nistru). Het land wordt in het westen en het zuiden begrensd door Roemenië en in het noorden en het oosten door Oekraïne en ligt als het ware geprangd tussen deze twee. De hoofdstad is Chisinau (Roemeens: Chișinău; Russisch: Кишинёв, Kisjinjov). Het land geldt als een van de armste landen in Europa. Moldavië behoorde tot 1991 tot de Sovjet-Unie.

Republica Moldova
Vlag van Moldavie Wapen van Moldavie
(Details) (Details)
Moldavië (land)
Basisgegevens
Officiële landstaal Roemeens[1]
Hoofdstad Chisinau
Regeringsvorm Parlementaire republiek
Staatshoofd President Igor Dodon
Regeringsleider Premier Maia Sandu
Religie Oosters-orthodox
Oppervlakte 33.846 km² [2] (1,4% water)
Inwoners 3.388.071 (2004)[3]
3.474.121 (2017)[4] (102,6/km² (2017))
Overige
Volkslied Limba noastră
Munteenheid Moldavische leu (MDL)
UTC +2 (zomers: +3)
Nationale feestdag 27 augustus (Onafhankelijkheidsdag)
Web | Code | Tel. .md | MDA | 373
Voorgaande staten
Moldavische Socialistische Sovjetrepubliek Moldavische Socialistische Sovjetrepubliek
Sovjet-Unie Sovjet-Unie
1991 (Val Sovjet-Unie)
Detailkaart
Moldavië (land)
Portaal  Portaalicoon   Moldavië
Portaal  Portaalpictogram  Landen & Volken
Grottenklooster bij Tipova
Landschap bij Chisinau
Mihai Eminescu, nationaal poëet van Roemenië en Moldavië

LiggingBewerken

Het grondgebied van het land komt geheel overeen met dat van de voormalige Sovjetrepubliek Moldavië. Gedeeltelijk komt het huidige Moldavië overeen met dat van het historische Bessarabië, dat tot de Tweede Wereldoorlog Roemeens was. Alleen de meest zuidelijke (de Boedzjak) en meest noordelijke delen van Bessarabië behoren nu tot Oekraïne.

Transnistrië, het gebied ten oosten van de rivier de Dnjestr behoorde nooit tot Bessarabië, maar wel tot de Sovjetrepubliek Moldavië. Transnistrië heeft zich in 1991 eenzijdig onafhankelijk verklaard van het nieuwe onafhankelijke Moldavië. Het door vooral Russen en Oekraïners bewoonde de facto onafhankelijke landje wordt door geen enkele staat erkend en wordt in internationaal verband de jure als onderdeel van Moldavië gezien. Tiraspol is de hoofdstad van Transnistrië.

  Zie ook de sectie Transnistrië.

Ook Gagaoezië heeft zich destijds onafhankelijk verklaard, maar in tegenstelling tot Transnistrië ontving deze wel de status van autonome regio. De hoofdstad van Gagaoezië is Comrat.

GeschiedenisBewerken

  Zie Geschiedenis van Moldavië voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De tegenwoordige Republiek Moldavië verwijst in zijn naam naar het historische vorstendom, dat tussen de Karpaten en de Dnjestr lag en daarmee een groter gebied besloeg dan het huidige land. Dit door Roemenen bevolkte gebied stond aanvankelijk onder grote Turkse invloed, en later onder Russische. In 1812 kreeg Rusland Bessarabië, het oostelijke deel van Moldavië, van Turkije toegewezen. Sinds die tijd begonnen de Russen het gebied een beetje te bevolken. In 1917 kreeg Bessarabië de kans om zich onafhankelijk te verklaren en zich toe te voegen aan Roemenië, dat drie jaar later ook bekendstond als Groot-Roemenië.

In de Tweede Wereldoorlog veroverden de Russen het gebied weer, de Bessarabiërs (basarabeni in het Roemeens, bewoners van het gebied) werden gedeporteerd naar Siberië en andere verre delen van Rusland, terwijl de Russen (en Oekraïners) het gebied nog meer begonnen te bevolken en alle hoge functies innamen. Het communisme werd ingevoerd, en Moldavië werd de Moldavische Sovjetrepubliek. Boedzjak (het zuiden) en Boekovina (het noorden) werd bij de Oekraïense SSR ingedeeld. Op 27 augustus 1991 verklaarde de Sovjetrepubliek Moldavië zich onafhankelijk, alhoewel Boedzjak en Boekovina Oekraïens bleven. Een paar jaar later kende het land een burgeroorlog, tussen Transnistrië en de staat.

GeografieBewerken

Het grootste deel van Moldavië ligt tussen de rivieren de Proet in het westen en Dnjestr in het oosten.

De westelijke grens (met Roemenië) wordt over de hele lengte gevormd door de rivier de Proet, een zijrivier van de Donau. In het uiterste zuidwesten, vanaf de samenvloeiing van de Proet en de Donau grenst Moldavië voor 480 meter aan de Donau. In het oosten van Moldavië is de Dnjestr de belangrijkste rivier, die eveneens van noord naar zuid stroomt. Hij vormt er de grens met Oekraïne en de separatistische regio Transnistrië. In het uiterste zuidoosten grenst het net niet aan de Zwarte Zee.

Het noorden is heuvelachtig, en het hoogste punt van het land, de Dealul Bălănești, ligt 430 m boven de zeespiegel.

Grote stedenBewerken

  Zie Lijst van grote Moldavische steden voor het hoofdartikel over dit onderwerp.
# Stad Populatie[5] Arrondissement
1. Chisinau 667.600 (01-01-2012) Municipiul Chişinău
2. Tiraspol 159.163 (2005) U.A.T. Stînga Nistrului
3. Bender (v.h. Tighina) 144.400 (2004) Municipiul Bender
4. Bălți 144.300 (01-01-2012) Municipiul Bălţi
5. Cahul 41.100 (01-01-2012) Raionul Cahul
6. Ungheni 38.100 (01-01-2012) Raionul Ungheni
7. Soroca 37.500 (01-01-2012) Raionul Soroca

KlimaatBewerken

Moldavië heeft een gematigd landklimaat, met neerslag gedurende het hele jaar. In de maanden september en oktober wordt het frisser en neemt de kans op regen toe, maar het aantal zonnige dagen is nog behoorlijk groot. November en december hebben veel mist en regen. De winters duren van circa half december tot in april en zijn door de oostenwinden in het oosten en het zuiden erg streng met veel sneeuwval. In de bergen komt de temperatuur circa 130 dagen per jaar niet boven het vriespunt uit. In de lange, warme zomerperiode stijgt de temperatuur tot boven 25 °C; in de winter daalt het kwik tot onder 0 °C. De gemiddelde julitemperatuur is 17 °C ; de gemiddelde januaritemperatuur varieert regionaal van -1 °C tot -6 °C.

Bestuurlijke indelingBewerken

  Zie Bestuurlijke indeling van Moldavië voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Moldavië bestaat sinds 2003 uit 37 administratief-territoriale eenheden (Roemeens: unitate administrativ-teritorială):

  • 32 Rayons (Roemeens: Raioane, enkelvoud Raion)
  • 3 Grote Steden (Roemeens: Municipii, enkelvoud: Municipiu)
  • 2 Territoriale Eenheden (Mold.: Unitatea Teritorială), te weten één zelfstandige, niet aangrenzende regio (Gagauzia), en het eenzijdig afgescheiden Transnistrië, (zie de sectie Transnistrië verderop in het artikel). De Territoriale eenheden zijn ieder voor zich ook weer verdeeld in districten en grote steden.

De districten en de Grote Stad Chisinau zijn verder onderverdeeld in:

Binnen die steden en gemeenten kan sprake zijn ondergeschikte dorpen (Roemeens: Sate subordonate)

DemografieBewerken

BevolkingsontwikkelingBewerken

In 2017 telt Moldavië ongeveer 3.356.800 inwoners[6] . Daarvan wonen ruim 1.379.600 mensen in een stad en 1.977.200 mensen in dorpen op het platteland. Dat maakt Moldavië een van de minst geürbaniseerde landen in Europa: slechts 41 procent van de bevolking woont in steden.

De bevolking van Moldavië daalt al vanaf de val van het communisme in de jaren '90. Emigratie van jongvolwassenen naar het buitenland is de voornaamste oorzaak voor de bevolkingsafname. De bevolking is met meer dan een miljoen afgenomen in de periode 1990-2017 (dat is gelijk aan een kwart van de totale bevolking).

Jaar 1967 1972 1977 1982 1987 1992 1997 2002 2007 2012 2017
Moldavië (totaal)   3.424.000   3.672.900   3.895.200   4.076.800   4.274.900   4.359.100   4.320.000   3.627.200   3.432.800   3.412.600   3.356.800

SamenstellingBewerken

 
Etnolinguïstisch kaart van 2004

Het overgrote deel van de Moldavische bevolking is Roemeens, ook al beschouwen de meesten zichzelf als Moldaviër. Dit heeft hoofdzakelijk politieke redenen. De Moldavische etniciteit kwam pas na de scheiding van de rest van Moldavië in zwang. De inwoners van Roemeens-Moldavië worden wel als Roemenen beschouwd.

Er zijn ook Oekraïners en Russen in het oosten. In het zuidwesten wonen de Gagaoezen, een christelijk Turks volk, en Bulgaren.

Hieronder de gecombineerde gegevens van de Moldavische[7] en Transnistrische census (incl. Bender/Tighina) van 2004. De cijfers van Moldaviërs en Roemenen zijn bij elkaar opgeteld. De keuze of iemand Moldaviër of Roemeen aankruist heeft namelijk hoofdzakelijk een politieke reden.

Identificeert zichzelf als ... Moldavische
census
% Kern
Moldavië
Transnistrische
census
% Transnistrië
+ Bender/Tighina
Totaal %
Moldaviër of Roemeen 2.638.125 79,0% 177.635 32,0% 2.815.760 71,5%
Oekraïner 282.406 8,4% 160.069 28,8% 442.475 11,2%
Rus 201.218 6,0% 168.678 30,4% 369.896 9,4%
Gagaoez 147.500 4,4% 4.096 0,7% 151.596 3,9%
Bulgaar 65.662 1,9% 13.858 2,5% 79.520 2,0%
Roma 12.271 0,4% 507 0,1% 12.778 0,3%
Jood 3.608 0,1% 1.259 0,2% 4.867 0,1%
Pool 2.383 0,1% 1.791 0,3% 4.174 0,1%
Anders/niet opgegeven 30.159 0,9% 27.454 4,9% 57.613 1,5%
TOTAAL   3.383.332   100%   555.347   100%   3.938.679   100%

ReligieBewerken

Het grootste deel van de bevolking is Roemeens-orthodox of Russisch-orthodox (98%). Daarnaast zijn er ook katholieken, baptisten en joden.

CultuurBewerken

HeldenBewerken

Moldavië ligt tussen de Latijnse en Slavische culturen gesitueerd, en heeft zodoende enkele nationale helden van de buurlanden overgenomen.

Stefanus III van MoldaviëBewerken

Stefanus III van Moldavië was een vijftiende-eeuwse legerleider. Hij slaagde er tijdens zijn regeerperiode in Moldavië te behoeden voor buitenlandse overheersing en verwierf met name een grote reputatie als bestrijder van het Ottomaanse Rijk. Hij stichtte in Moldavië een groot aantal kerken en kloosters. Hij wordt beschouwd als een van de grootste iconen uit de Moldavische geschiedenis. Een standbeeld ter ere van hem is te vinden in hartje Chisinau.

Dimitrie CantemirBewerken

De vorst Dimitrie Cantemir was een van de belangrijkste Moldavische figuren uit de 18e eeuw. Cantemir schreef in zijn Descriptio Moldaviae (Berlijn, 1714) de eerste geografische, etnografische en economische beschrijving van het land.

Mihai EminescuBewerken

De romanticus Mihai Eminescu (geboren als Mihail Eminovici) was waarschijnlijk de beroemdste en meest invloedrijke poëet in de Roemeense taal.

O-ZoneBewerken

O-Zone was een Moldavische boyband. De groep bestond uit de drie vrienden Dan Bălan, Radu Alexei Sârbu en Arsenie Todiraș en werd in 1998 opgericht. Ze verhuisden in 2002 naar buurland Roemenië, waar ze in datzelfde jaar hun eerste single uitbrachten met de titel Numai Tu. In 2003 scoorde O-Zone in Roemenië een hit met Dragostea din tei van hun tweede album DiscOzone, en een jaar later ook in andere Europese landen.

OnderwijsBewerken

 
Gebouw van de Technische Universiteit van Moldavië.

Onderwijs is verplicht vanaf de eerste dag van september nadat een kind zeven jaar is geworden.

Onderwijs kan beginnen met peuteronderwijs op een peuterspeelzaal. Dan volgt primair onderwijs, ofwel basisonderwijs. Vervolgens is daar het secundair en tot slot is beroepsonderwijs of hoger onderwijs mogelijk.

PolitiekBewerken

StaatsinrichtingBewerken

Moldavië is een presidentiële republiek met een parlementair stelsel. De uitvoerende macht is in handen van de president die door het parlement wordt gekozen voor een termijn van vier jaar (herkiesbaar). De wetgevende macht is in handen van het eenkamerparlement, dat om die vier jaar door middel van algemeen kiesrecht wordt gekozen. De kiesleeftijd is 18 jaar. De premier staat aan het hoofd van het kabinet.

Politieke partijenBewerken

In 2001 kwam Vladimir Voronin van de pro-Russische Moldavische Communistische Partij aan de macht. Toen buurland Roemenië zich in 2007 bij de Europese Unie aansloot, werden de Roemeense ambassades in Moldavië overspoeld; 800.000 Roemenen[8].

Europese toenaderingBewerken

Na de verkiezingen van juli 2009 kwam een coalitie van prowesterse partijen aan de macht, die Moldavië dichter bij de Europese Unie wil brengen.

De coalitie bleek niet in staat de vereiste meerderheid voor verkiezing van een president te krijgen. Een referendum met de vraag de presidentsverkiezing via directe verkiezingen te laten plaats vinden mislukte. Daarop ontbond het Constitutioneel hof het parlement. De daaropvolgende verkiezingen in november 2010 leidden tot tweede termijn voor de pro Europese coalitie als regeringspartij[9].

De coalitie was in 2011 niet erg effectief bij implementatie van aangenomen wetten op het gebied van juridische organisatie, antidiscriminatie en decentralisatie. Corruptie bleef op hetzelfde hoge niveau als gevolg van diverse grote schandalen rond financiële instituten en schimmige juridische benoemingen waar politieke partijen bij betrokken waren. Er werd een begin gemaakt met onderhandelingen met de Europese Unie betreffende visumvrij reizen voor Moldaviërs binnen de Unie[10].

In 2012 kon uiteindelijk een nieuwe president worden gekozen nadat leden van de communistische partij hun stemmen hadden toegezegd. Gedurende 2011 en 2012 kon meer aandacht worden gelegd op afstemming met de EU. Visa onderhandelingen kwamen in een volgende fase en een onderhandelingen over een nieuw handelsakkoord (DCFTA) met de EU werd gestart. Politieke invloed op lokaal bestuur en het juridisch systeem bleef echter hoog. De media konden hierover relatief vrij bericht doen.[11].

In 2013 verslechterde de verhouding met Moskou als gevolg van het tekenen van het handelsverdrag met de EU en de visumvrije toegang tot de EU. Een handelsembargo, extra invoerbelastingen en tegenhouden van internationale onderhandelingen over de positie van Transnistrië waren het gevolg. Een zeer grote bankfraude met een schade van 1 miljard dollar ofwel 1/8 van het Bruto nationaal product kwam aan het licht[12]. Deze en andere problemen zoals bijvoorbeeld een fraude bij het nationale vliegveld maakten duidelijk dat de anticorruptie maatregelen al dan niet met opzet weinig effect sorteerden[13].

Russische toenaderingBewerken

Spanningen in de coalitie met name tussen de oligarchen Vlad Filat van de liberaal democratische PLDM en Vladimir Plahotniuc van de democratische partij PDM leidden gedurende 2014 tot verdere stagnatie in noodzakelijke hervormingen. Partijpolitieke en persoonlijke belangen begonnen een steeds grotere rol te spelen.[14].

Een corruptieschandaal zorgde ervoor dat het kabinet van Valeriu Streleț in 2016 ten val kwam [15]. 3 maanden daarna volgde Pavel Filip van de democratische partij PDM hem op. Als gevolg van hevige protesten van onder andere het burgerplatform "waardigheid en waarheid" kon de onpopulaire voorzitter van de PDM, Plahotniuc, zelf geen premier worden. Om met name financiële support van het westen veilig te stellen moesten de hervormingen vervolgens snel worden opgepakt. De politieke wil tot uitvoering verhinderde echter implementatie van deze hervormingen. Als gevolg van een uitspraak van het Constitutioneel hof konden in 2016 voor het eerst sinds 2000 weer directe presidentsverkiezingen plaats vinden in twee ronden. Na een harde campagne won de pro-Russische Igor Dodon [16] met 52,11% van Maia Sandu van de politieke partijen PAS (partij voor actie en solidariteit) en PPDA (platform waardigheid en waarheid)[17]. De uitslag weerspiegelde de afschuw van de bevolking over de miljarden fraude en het verloren vertrouwen in de politiek, met name de op het westen gerichte partijen.

In mei 2017 viel de coalitie van de regerende PDM en liberale partij PL uit elkaar. Hierna verstevigde de PDM haar greep op de regering door vrijwel alle ministersposten te bezetten. President Igor Dodon ging verder met toenadering tot Rusland. Wetswijzigingen ten behoeve van eigen politiek gewin vonden plaats. Onder andere door het aannemen van een wet ter vervanging van het kiessysteem van evenredige vertegenwoordiging door een gemixt systeem waarbij bestaande partijen werden bevoordeeld[18]. Politisering van de media nam weer toe. Intimidatie op lokaal niveau van bestuurders die niet behoorden tot de PMD nam ook toe. Een Europese subsidie van 100 miljoen euro werd als gevolg hiervan opgeschort.[19].

Bij de parlementsverkiezingen van 2019 eindigden de Socialistische partij PSRM, de alliantie ACUM (PAS - partij voor actie en solidariteit en PPDA - platform waardigheid en waarheid) en PDM op de eerste drie plaatsen met respectievelijk 18, 14 en 13 zetels. Na 3 maanden werd een regerings bestaande uit een meerderheidsalliantie van pro-Europese ACUM en de Russisch georiënteerde PSRM gevormd [20]. Doel van deze vreemde alliantie was om in ieder geval het olichargen bewind van Plahotniuc te doorbreken.

Constitutionele Crisis 2019Bewerken

Direct na de beëdiging van het nieuwe kabinet ontstond een politieke impasse omdat de afspraken volgens het constitutioneel hof buiten de gestelde termijn van drie maanden zouden zijn gemaakt. De president weigerde echter het nieuwe kabinet te ontbinden. Dat was reden voor het grondwettelijk hof om de president te schorsen. De nieuwe interim president Filip Pavel riep direct nieuwe parlementsverkiezingen uit in september[21]. 7 dagen lang had Moldavie twee regeringen en twee presidenten. Onder zware diplomatieke druk van zowel Europa, Rusland en de Verenigde Staten stapte de PDM regering op. Plahotniuc zelf vluchtte naar het buitenland[22]. Kort daarna herriep het zelfs door de Europese Commissie van Venetië[23] zwaar bekritiseerde constitutionele hof haar beslissing om de nieuwe regering onwettig te verklaren. Vervolgens stapten eerst de voorzitter en daarna alle leden van het constitutionele hof op[24].


Tussen 2009 en maart 2012 kon het parlement geen overeenstemming bereiken over wie president moest worden. In die periode waren er drie interim-presidenten. Omdat uiteindelijk drie dissidente communistische parlementsleden akkoord gingen met de presidentskandidaat van de coalitie, werd eind maart 2012 de onafhankelijke politicus Nicolae Timofti president.

TransnistriëBewerken

  Zie Transnistrisch conflict voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De in Transnistrië (ook: Transdnjestrië) wonende Russen en Oekraïners leven sinds het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in december 1991 in onmin met het centrale gezag. In 1991 werd de Moldavische Republiek Transnistrië uitgeroepen die overigens niet wordt erkend door de internationale gemeenschap. De problemen tussen de Moldaviërs en de Transnistriërs liepen in 1992 uit op een burgeroorlog. De Transnistriërs werden gesteund door het veertiende leger van het voormalige Sovjetleger dat gelegerd is in Transnistrië. Na bemiddeling van het GOS kwam het tot een vredesverdrag waarin werd bepaald dat, mocht Moldavië zich aansluiten bij Roemenië, de Transnistriërs de onafhankelijkheid mogen uitroepen.

Zie ookBewerken