Accent circonflexe

Het accent circonflexe, of kortweg de of het circonflexe of circumflex (Latijn: circumflexus, rond, gebogen), is een dakvormig diakritisch teken op een klinker of een medeklinker.

^
Leestekens
aanhalingstekens („ ”, “ ”, " ", ‘ ’, ' ' )
accolade ( { } )
afbreekteken ( - )
apostrof ( )
beletselteken ( )
dubbelepunt ( : )
gedachtestreepje of
kastlijntje
( , )
guillemets ( « » )
haakjes ( ( ), [ ], ⟨ ⟩ )
komma ( , )
koppelteken ( - )
liggend streepje ( -, , , _ )
omgekeerd uitroepteken ( ¡ )
omgekeerd vraagteken ( ¿ )
punt ( . )
puntkomma ( ; )
schuine streep ( / )
uitroepteken ( ! )
vraagteken ( ? )
weglatingsstreepje ( - )
Woordscheiding
hoge punt ( · )
spatie (   )
Algemene typografie
ampersand ( & )
apenstaartje ( @ )
asterisk ( * )
backslash ( \ )
bullet ( )
accent ( )
caret/dakje ( ^ )
emoticon ( :-) )
gelijkteken ( = )
graad ( ° )
hekje ( # )
munteenheidsteken ( ¤ )
obelisk ( , )
paragraafsymbool ( § )
alineateken ( )
procentteken ( % )
promille ( )
tilde ( ~ )
trema ( ¨ )
umlaut ( ¨ )
laag streepje/underscore ( _ )
sluisteken ( |, ¦ )
Ongebruikelijke typografie
asterisme ( )
lozenge ( )
interrobang ( )
ironieteken ( Ironie.png )
referentieteken ( )
dusteken ( )
zero-width space ( ​ )

NederlandsBewerken

Volgens de huidige Nederlandse spelling komt een accent circonflexe bijna uitsluitend voor bij Nederlandse woorden van Franse herkomst, bijvoorbeeld fêteren, crêpe, maîtresse. In oude Nederlandse teksten, zoals het voormalig volkslied Wien Neêrlands bloed, duidt het erop dat de voorgaande letter is komen te vervallen. Men noemt het accent circonflexe dan ook wel een samentrekkingsteken. In enkele woordenboeken wordt de ĝ gebruikt om de uitspraak van de k uit bakboord weer te geven. Dit gebruik komt echter niet overeen met het Internationaal Fonetisch Alfabet.

AfrikaansBewerken

In het Afrikaans komt de circonflexe voor op de letters e, i, o en u.

Voorbeelden:

  • Wêreld (wereld)
  • Môre (morgen)
  • Brûe (bruggen)

EsperantoBewerken

In het Esperanto wordt het accent circonflexe bij de volgende medeklinkers gebruikt:

letter uitspraak
ĉ tsj [tʃ]?
ĝ dzj [ʤ]?
ĥ ch [x]?
ĵ zj [ʒ]?
ŝ sj [ʃ]?

FransBewerken

In het Frans wijst een accent circonflexe er vaak op dat er vroeger na die klinker een s stond, dit meestal voor een t. In sommige Franstalige gebieden, bv. Frans-Guyana, wordt soms de oude vorm nog gebruikt. Is de klinker beklemtoond, dan wordt hij in het algemeen wat langer uitgesproken.

Frans Vergelijkbaar woord in andere taal
âne asinus (Lat.)
arrêter arresteren
vous chantâmes naar analogie van chantâtes
vous chantâtes cantasteis (Sp.)
château kasteel, castellum (Lat.)
Cléopâtre niet verklaard
côte kust, costa (Sp.)
enquête queeste, quaestor (Lat.)
être † esse (Lat.), estar (Sp.)
fenêtre venster
fête feest, fiesta (Sp.)
hôpital hospitaal
hôtel hostel
île isle (Eng.), isla (Sp.)
maître meester, magister
tête test, testa (It.)
tâche task (Eng.)
théâtre niet verklaard
† In de indicatief est wordt de s nog geschreven, maar niet uitgesproken

In familienamen wordt vaak nog een onuitgesproken s geschreven, bijvoorbeeld Dechesne, uitspraak Dechêne.

FriesBewerken

In het (Westlauwers) Fries komt het accent circonflexe voor op de a, e, o en u. De Friese benaming is "breedteken", "dakje" of "kapke".

RoemeensBewerken

In het Roemeens komt de circonflexe alleen voor in â en î. Deze letters hebben dezelfde klank, alleen is de â tegenwoordig meer gebruikelijk.

Slavische talenBewerken

Van de Slavische talen komt de circonflexe, althans in de standaardtalen, alleen voor in de vorm van ô in het Slowaaks en het Kasjoebisch. In het Slowaaks is het een tweeklank /uo/, in het Kasjoebisch varieert de uitspraak tussen [ɞ], [ɛ], [ɔ] en [u].

WelshBewerken

In het Welsh wordt het accent circonflexe (to bach) gebruikt om een klinker langer te maken. Het wordt vooral gebruikt om homogrammen te onderscheiden, bijvoorbeeld ffon (stok) en ffôn (telefoon). In het Welsh kunnen de w en de y ook als klinkers fungeren, waardoor op deze letters ook accenten komen te staan (Ŵ/ŵ,Ŷ/ŷ — letters die vrijwel uniek voor het Welsh zijn) in gevallen waar ze lange klinkers representeren.

West-FriesBewerken

In het West-Fries komt de circonflexe voor op de letters a, e, o en u.

TriviaBewerken

  • In Maastricht is studentenvereniging SV Circumflex vernoemd naar dit accent.
  • Annie M.G. Schmidt heeft het gedicht De heks van Sier-kon-fleks geschreven.
  • De Nederlandse familienamen Voûte en Dierkens Schuttevâer bevatten een circonflexe.
  • In de wiskunde wordt in verschillende situaties ook de circonflexe gebruikt. Wanneer het bijvoorbeeld technisch moeilijk is om een superscript te typen (zoals ² of ³), dan kunnen machten ook worden aangegeven met een circonflexe zonder spaties, bijvoorbeeld 8^2 voor acht kwadraat (8²). Hetzelfde geldt voor inhouds- of oppervlaktematen, zoals m^3 voor kubieke meter (m³).