Protozoa

rijk uit het domein eukaryoten

Protozoa of protozoën is een informele naam voor een groep eencellige, vaak beweeglijke eukaryoten, die zelfstandig leven of op andere levensvormen parasiteren. De protisten (de protozoën en de algen) worden tegenwoordig naar hun fylogenetische afstamming verdeeld over de verschillende supergroepen.

Protozoa
Fossiel voorkomen: Orosirium[1]heden
Protozoa
Taxonomische indeling
Domein:Eukaryota (Eukaryoten)
Rijk
Protozoa
Cavalier-Smith, 1981
Afbeeldingen op Wikimedia Commons Wikimedia Commons
Protozoa op Wikispecies Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie

Zelfstandig levende soorten protozoa voeden zich met organisch materiaal van bepaalde soorten micro-organismen.[2][3] In het verleden werden protozoa beschouwd als eencellige 'diertjes', omdat ze het vermogen hebben zich te oriënteren, zich gericht te bewegen en primitief predatiegedrag vertonen. De protozoa zijn tegenwoordig niet meer geclassificeerd als dieren, de huidige verzamelterm 'protozoa' verwijst naar de talloze, uiteenlopende soorten eencellige, heterotrofe eukaryoten die zich zelfstandig kunnen voortbewegen.

De term protozoa is samengesteld van het Griekse πρῶτος (prôtos) en ζῶα (zôa) wat respectievelijk "eerste" en "diertje" betekent.[4] Het gebruik van protozoa als een naam voor een taxon is ontmoedigd, met name omdat de term een verwantschap met dieren (metazoa) impliceert,[5] en omdat het een arbitrair onderscheid maakt tussen dierachtige en plantachtige organismen.[6]

Protozoa onderscheiden zich van micro-organismen die fotosynthese gebruiken om in leven te blijven. Er zijn wel een aantal algen bekend, zoals Euglena en Dinobryon, die chloroplasten bevatten voor fotosynthese, maar zich ook voeden met organisch materiaal en motitileit vertonen. Van deze mixotrofe organismen was lange tijd niet duidelijk of ze beschouwd moesten worden als protozoa.[5]

TaxonomieBewerken

In 1818 kregen de protozoa voor het eerst een plaats in de taxonomische hiërarchie, namelijk als klasse.[7] In latere classificaties werd het verplaatst naar hogere niveaus, zoals naar stam (fylum) en rijk. Volgens de classificatiesystemen voorgesteld door Thomas Cavalier-Smith in 1981 vormen de protozoa een rijk.[8][9] In 2015 werden er acht fyla onder de protozoa geplaatst.[a] Volgens deze classificatie vormen de protozoa geen monofyletische groep (clade), maar een parafyletische groep (grade), waarbinnen een gemeenschappelijke voorouder en al zijn nakomelingen, maar met uitzondering van de vertegenwoordigers van de schimmels, dieren en chromista.[10]

ClassificatieBewerken

De protozoën werden in vier groepen verdeeld naar de manier waarop ze zich voortbewegen:

  1. Flagellata: flagellaten of zweepdiertjes. Deze bezitten zweepdraden waarmee ze kunnen voortbewegen en voeden.
  2. Ciliophora: ciliaten of trilhaardiertjes. Deze hebben kleine trilhaartjes over de gehele cel. Met deze trilhaartjes kunnen ze voortbewegen en zich voeden. Een bekend voorbeeld is het pantoffeldiertje.
  3. Amoebozoa: amoeben of Sarcodina. Deze hebben geen vaste vorm en hebben schijnvoetjes (pseudopodia). Met pseudopodia kunnen amoebozoa zich voortbewegen en zich voeden. Een voorbeeld is Entamoeba histolytica.
  4. Apicomplexa of sporediertjes. Dit zijn complexere eencellige eukaryoten waarvan de meeste sporen kunnen vormen. Veel Apicomplexa leven als parasiet, bijvoorbeeld Plasmodium, de veroorzaker van de malaria.

Protozoa leven onder anderen in de pens (het rumen) van de koe, waar ze samen met bacteriën en schimmels cellulose en andere plantaardige stoffen omzetten in eenvoudigere verbindingen.

Fylogenetische stamboom domeinen, supergroepen en rijken
(→ behoort tot de ...) wordt ook gerekend tot een polyfyletische groep

Zie ookBewerken