Hoofdmenu openen

Protozoa

rijk uit het domein eukaryoten

Protozoa of protozoën is een informele naam voor een groep eencellige, vaak beweeglijke eukaryoten die zelfstandig leven of op andere levensvormen parasiteren en zich voeden met organisch materiaal van bepaalde micro-organismen of organisch afval.[2][3] In het verleden werden protozoa beschouwd als eencellige diertjes, omdat ze het vermogen hebben zich te oriënteren, zich gericht te bewegen en primitief predatiegedrag vertonen. Ze hebben geen celwand die voorkomt bij planten en vele algen.[4][5] Hoewel de protozoa tegenwoordig niet meer geclassificeerd zijn als een dier, wordt de term wel gebruikt als verzamelnaam voor eencellige heterotrofe organismen die zich zelfstandig voort kunnen bewegen.

Protozoa
Fossiel voorkomen: Orosirium[1]heden
Protozoa
Taxonomische indeling
Domein:Eukaryota (Eukaryoten)
Rijk
Protozoa
Goldfuss, 1818
Afbeeldingen Protozoa op Wikimedia Commons Wikimedia Commons
Protozoa op Wikispecies Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie

In sommige classificatiesystemen vormen de protozoa een hoog taxonomisch niveau. In 1818 kregen de protozoa voor het eerst een plaats in de taxonomische hiërarchie, namelijk als klasse.[6] In latere classificaties werd het verplaatst naar hogere niveaus, zoals naar fylum en rijk. Volgens de classificatiesystemen voorgesteld door Thomas Cavalier-Smith in 1981 vormen de protozoa een rijk.[7][8] In 2015 werden er door een vooraanstaand onderzoeksteam acht fyla onder de protozoa geplaatst.[a] Opvallend genoeg waren dit geen groepen organismen uit die traditioneel wel vaak tot de protozoa werden gerekend, zoals de ciliaten, dinoflagellaten, foraminiferen en de parasitaire apicomplexa, die allen staan geclassificeerd onder het rijk chromista. Volgens deze classificatie vormen de protozoa geen monofyletische groep (clade), maar een parafyletische groep (grade), waarbinnen een gemeenschappelijke voorouder voorkomt met inbegrip van vrijwel al zijn nakomelingen, maar met uitzondering van de vertegenwoordigers van de schimmels, dieren en chromista.[9]

De term protozoa is samengesteld van het Griekse πρῶτος (prôtos) en ζῶα (zôa) wat respectievelijk "eerste" en "diertje" betekent.[10] Het gebruik van protozoa als een formeel taxon is door onderzoekers ontmoedigd, met name omdat de term een verwantschap met dieren (metazoa)[11] impliceert en omdat het een arbitrair onderscheid maakt tussen dierachtige en plantachtige organismen.[12]

Inhoud

ClassificatieBewerken

De protozoën werden in vier groepen verdeeld naar de manier waarop ze zich voortbewegen:

  1. Flagellata of zweepdiertjes. Deze bezitten zweepdraden waarmee ze kunnen voortbewegen en voeden.
  2. Ciliophora of trilhaardiertjes. Deze hebben kleine trilhaartjes over de gehele cel. Met deze trilhaartjes kunnen ze voortbewegen en zich voeden.
    Voorbeeld: pantoffeldiertjes.
  3. Amoebozoa ook sarcodina eencelligen, Rhizopoda of amoebocyten. Deze hebben geen vaste vorm en hebben schijnvoetjes (pseudopodia). Met deze schijnvoetjes kunnen ze voortbewegen en zich voeden.
    Voorbeeld: amoeben.
  4. Apicomplexa of sporediertjes. Dit zijn ingewikkelde eencellige eukaryoten die vooral als parasieten leven.
    Voorbeeld: Plasmodium, de veroorzaker van de malaria.

Protozoa leven onder anderen in het rumen, de pens van de koe, waar ze samen met bacteriën en schimmels cellulose en andere plantaardige stoffen omzetten in eenvoudigere verbindingen. De protisten worden tegenwoordig naar hun fylogenetische afstamming verdeeld over de verschillende supergroepen.

Fylogenetische stamboom domeinen, supergroepen en rijken

(→ behoort tot de ...) wordt ook gerekend tot een polyfyletische groep

Zie ookBewerken