Hoofdmenu openen

Wikipedia β

Archaea

domein uit het domein prokaryoten

De Archaea, ook wel oerbacteriën of archaebacteriën genoemd, zijn een domein van prokaryotische organismen. Er worden meer dan 200 soorten onderscheiden. Ze werden voor het eerst beschreven in 1977 door Carl Woese en George Fox. Zij scheidden hen van andere prokaryoten op de fylogenetische stamboom van het 16S-rRNA. De twee groepen werden oorspronkelijk Archaebacteria en Eubacteria genoemd, en behandeld als rijk of onderrijk. Woese betoogde echter dat zij een fundamenteel andere tak van organismen waren, en hernoemde de twee groepen naar Archaea en Bacteria. Deze twee gelden als twee van de drie domeinen, de hoofdgroepen van het leven op aarde. Het derde domein is dat van de Eukarya.

Archaea
Halobacteriën of zout-tolerante Archaea kunnen in heel zoute omgevingen overleven.
Halobacteriën of zout-tolerante Archaea kunnen in heel zoute omgevingen overleven.
Taxonomische indeling
Domein
Archaea
Archaea op Wikispecies Wikispecies
Portaal  Portaalicoon   Biologie

Inhoud

BouwBewerken

Archaea zijn eencellige organismen. De grootte van een archaeon ligt tussen 0,1 tot meer dan 15 μm in diameter. Sommigen vormen met elkaar draden tot 200 μm lang. De Archaea hebben allerlei vormen, bolvormig, als een staafje, spiraalvormig, met lobben of rechthoekig.

Archaea lijken wel op de andere prokaryoten qua celstructuur en metabolisme. Ze hebben meestal een ringvormig chromosoom in een nucleoïde (celkernachtig). Hun transcriptie en vertaling van de genetische codes lijken echter niet op de normale bacteriële processen, maar lijken meer op die van de eukaryoten.

Een aantal andere eigenschappen plaatst de Archaea ook apart. Zij hebben bijvoorbeeld, in tegenstelling tot de meeste bacteriën, een enkelvoudig celmembraan. Verder hebben zowel bacteriën als eukaryoten membranen die bestaan uit glycerol-ester lipiden, terwijl de membranen van de Archaea bestaan uit glycerol-ether lipiden. Deze verschillen zouden een aanpassing van de Archaea kunnen zijn vanwege hun hyperthermofilie (voorkeur voor warme omgevingen). Archaea hebben een andere structuur van hun ribosoom. Ten slotte hebben Archaea ook flagellen die opmerkelijk verschillen in samenstelling en ontwikkeling van die van de flagellen van bacteriën, al is er een oppervlakkige gelijkenis.

LevenswijzeBewerken

Sommige Archaea (Archaeoglobus sp.) leven bij zeer hoge temperaturen, vaak hoger dan 100 °C, zoals in geisers en in black smokers op de zeebodem (zie: extremofielen). Andere worden juist gevonden in een zeer koude omgeving, in omgevingen met veel zout, zuur, of alkalisch water. Archaea worden echter ook gevonden in moerasland, rioolwater en gewoon de bodem. Ca. 2% van de micro-organismen in de bodem zijn Archaea. In zee is dat percentage 20-30 %.[1]

Andere produceren methaan en worden aangetroffen in de darmstelsels van herkauwers, knaagdieren, termieten en ook van mensen. Archaea zijn over het algemeen onschadelijk voor andere organismen. Van geen enkele is bekend dat ze ziekten veroorzaken.

TaxonomieBewerken

De Archaea worden in de volgende groepen ingedeeld:

Overzicht indelingen van de levende wezensBewerken

Haeckel (1894)
3 rijken
Whittaker (1969)
5 rijken
Woese (1977)
6 rijken
Woese (1990)
3 domeinen
Cavalier-Smith (1998)
2 domeinen en
6 rijken
Keeling (2004)
3 domeinen en
5 supergroepen
Animalia Animalia Animalia Eukarya Eukaryota Animalia Eukaryota Unikonta
Plantae Fungi Fungi Fungi Excavata
Plantae Plantae Plantae Archaeplastida
Protista Protista Chromista Chromalveolata
Protista
(niet behandeld
door Linnaeus)
Protozoa Rhizaria
Monera Archaebacteria Archaea Prokaryota Bacteria Archaea
Eubacteria Bacteria Bacteria