Kantelpunten in het klimaat

De kantelelementen in het klimaat, volgens T.M. Lenton (2008)[1]

Een kantelpunt in het klimaat is een kritieke drempel waarbij een (relatief) kleine verstoring de toestand van belangrijke onderdelen van het aardsysteem ingrijpend kan veranderen.[1] Als synoniem wordt ook wel gesproken over kantelmomenten, bifurcatiepunten, of omslagpunten. Kantelpunten in het klimaat werden bijzonder actueel in het licht van de recente opwarming van de Aarde.[2] Wetenschappers waarschuwen voor abrupte en onomkeerbare veranderingen in het klimaat van de Aarde.

DefinitiesBewerken

Het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) introduceerde het concept rond de eeuwwisseling. In die tijd werd aangenomen dat grootschalige veranderingen in het klimaatsysteem enkel mogelijk waren bij een opwarming van meer dan 5 °C boven pre-industrieel niveau. Uit IPCC-rapporten van 2018-2019 blijkt echter dat dergelijke kantelpunten al mogelijk zijn vanaf een opwarming met 1 tot 2 °C.[3][4]

Met de term “kantelpunt” worden uiteenlopende verschijnselen aangeduid, waaronder:

Kantelpunten kunnen ook voorkomen binnen aangetaste ecosystemen, en daar niet alleen grote – en soms onomkeerbare – verstoringen veroorzaken,[5] maar ook Koolstofdioxide opnieuw in de atmosfeer uitstoten, en dus van koolstofput verworden tot koolstofbron.[3]

KantelelementenBewerken

Grootschalige onderdelen van het aardsysteem kunnen volgens wetenschappers in de nabije toekomst een kantelpunt passeren, en daardoor een omslag in het globale klimaat veroorzaken. Zij observeren in dit verband vooral:[1]

Niet al deze gebieden hebben al een kantelpunt bereikt, of zouden dat bereiken in 2020-2029. Maar voor het uitwerken van een klimaatbeleid in overeenstemming met het Akkoord van Parijs is het aangewezen deze subcontinentale systemen van nabij te observeren, met de bedoeling in een vroeg stadium waarschuwingen te kunnen uitsturen.[1] Kennis en communicatie rond deze kantelelementen kunnen ook bijdragen tot een scherper besef van urgentie.[3]

In de mediaBewerken

De Amerikaanse rampenfilm The Day After Tomorrow verhaalt een plotse en dramatische klimaatomslag.[6]

Zie ookBewerken

Algemeen:broeikasgas · klimaatverandering · systeem Aarde · koolstofdioxide · stikstofoxiden · methaan
Fenomenen:verwoestijning · zeespiegelstijging · kantelpunten in het klimaat · klimaatvluchteling · terugtrekking van gletsjers sinds 1850 · waterschaarste · global dimming · gat in de ozonlaag · massa-extinctie
Internationaal overleg:Akkoord van Kopenhagen · Akkoord van Parijs · Desertificatieverdrag · Europees systeem voor emissiehandel · Forests Now Declaration · Green Climate Fund · Intergovernmental Panel on Climate Change · Klimaatconferentie Kopenhagen 2009 · Klimaatconferentie van Lima 2014 (COP-20) · Klimaatconferentie van Parijs 2015 (COP-21) · Klimaatconferentie van Marrakesh 2016 (COP-22) · Klimaatconferentie van Bonn 2017 (COP-23) · Klimaatconferentie van Katowice 2018 (COP24) · Klimaatconferentie van Madrid 2019 (COP25) · Klimaatverdrag (UNFCCC) · Kyoto-protocol
Maatregelen:klimaatadaptatie · bebossing · BECCS · CO2-afvang en -opslag · CO2-belasting · duurzame ontwikkeling · emissiehandel · energiebesparing · energietransitie · geo-engineering · Green New Deal · klimaatneutraal · klimaatrechtspraak · klimaatwet · koolstofput · klimaatmitigatie · zonnestralingsbeheer
Metingen:Hockeystickcurve · Keelingcurve · Mauna Loa Observatorium · Ny-Ålesund · State of the Climate · Temperatuurstijging in het noordpoolgebied · Wereld Meteorologische Organisatie
Onderzoek:Algemeen circulatiemodel (ACM, GCM) · Climate Change Performance Index · Climate Action Tracker · Gaia-hypothese · IPCC-rapport 2014 · Lijst van klimaatwetenschappers · Planetaire grenzen · RCP scenario's · Stern Review · Tellus Institute
Overheidsprogramma's:Deltaprogramma‎ · Energieakkoord voor duurzame groei · Energiebox · Green New Deal · Klimaatbos · Klimaatnoodtoestand · Nationaal emissieplafond · Nederlandse Emissieautoriteit · Sigmaplan
Opinie en controverse:Climategate · Controverse over de opwarming van de Aarde · Koch Industries
Sociale actie & media:An Inconvenient Truth · Dikketruiendag / Warmetruiendag · Earth Hour · Energy Survival · Klimaatactivist in de politiek (boek) · Klimaatrechtvaardigheid · Klimaatvisualisatie · Live Earth · pooljaar (2007-2009) · Vleesloze dag · Klimaatbeweging · Schoolstaking voor het klimaat · Greta Thunberg · Anuna De Wever