Culturele hoofdstad van Europa

Sinds 1985 draagt elk jaar een stad de titel culturele hoofdstad van Europa; sinds 2004 zijn het elk jaar twee steden.[1] Daarbij is tevoren vastgesteld welke twee landen aan de beurt zijn om een stad voor te dragen. Binnen een land wordt meestal een competitie gehouden.

Steden die culturele hoofdstad geweest zijn
Liverpool als culturele hoofdstad in 2008
Linz als culturele hoofdstad in 2009

Het doel hiervan is de rijkdom, de verscheidenheid en de gemeenschappelijke kenmerken van de Europese culturen tot hun recht te laten komen en ertoe bij te dragen dat de burgers van de Europese Unie elkaar beter leren kennen.

In 1987, 2001 en 2018 had Nederland met Amsterdam, Rotterdam en Leeuwarden een culturele hoofdstad; en in 1993, 2000, 2002 en 2015 had België met Antwerpen, Brussel, Brugge en Bergen (Mons) een culturele hoofdstad.

België mag in 2030 opnieuw een culturele hoofdstad selecteren. Nederland mag dan weer in 2033 een culturele hoofdstad selecteren.

ProcedureBewerken

  • Uiterlijk vier jaar voor de aanvang van het evenement legt de betrokken lidstaat de Europese Commissie, het Europees Parlement, de Raad en het Comité van de regio's het voordrachtdossier voor van de voor het betrokken jaar in aanmerking komende stad of steden; eventueel doet hij deze voordracht vergezeld gaan van een aanbeveling.
  • De Commissie stelt elk jaar een jury samen die verslag moet uitbrengen over de voorgedragen stad of steden. Het Europees Parlement kan binnen drie maanden na ontvangst van het verslag de Commissie een advies doen toekomen over de voorgedragen stad of steden.
  • Op basis van een aanbeveling van de Commissie en in het licht van het advies van het Europees Parlement en het verslag van de jury wijst de Raad de "Culturele Hoofdstad van Europa" aan voor het betrokken jaar.

Het voordrachtdossier moet een Europees cultureel project omvatten, dat aan een specifiek thema met een Europese dimensie beantwoordt en hoofdzakelijk berust op culturele samenwerking. Dit project mag samen met andere Europese steden worden uitgevoerd.

In het dossier moet in het bijzonder zijn aangegeven hoe de gegadigde Europese stad, binnen het gekozen thema, voornemens is om:

  • culturele stromingen die de Europeanen gemeen hebben en waarvoor deze stad een bron van inspiratie is geweest of waartoe zij een bijdrage van betekenis heeft geleverd, tot hun recht te laten komen;
  • evenementen en scheppend werk te bevorderen waarbij actoren uit de culturele sector van andere steden van de lidstaten van de Europese Unie worden betrokken en die tot duurzame culturele samenwerking leiden, en het rondreizen van de actoren in de Europese Unie te stimuleren;
  • brede lagen van de bevolking te mobiliseren en bij het project te betrekken;
  • voor de opvang van de burgers van de Unie te zorgen en de uitstraling van de op te zetten evenementen via de verschillende media en volgens een meertalige aanpak te bevorderen;
  • de dialoog tussen de vertegenwoordigers van de culturen in Europa en de andere culturen in de wereld te bevorderen;
  • de dialoog tussen de culturen van Europa en die van andere delen van de wereld te bevorderen;
  • het historisch erfgoed en de stedelijke architectuur en de kwaliteit van het leven in de stad op te waarderen.

Europese derde landen kunnen aan dit initiatief deelnemen. Elk van die landen kan een stad als "culturele hoofdstad van Europa" voordragen en stelt het Europees Parlement, de Raad, de Commissie en het Comité van de regio's van deze voordracht in kennis. De Raad wijst op aanbeveling van de Commissie en met eenparigheid van stemmen officieel voor elk jaar een van deze voorgedragen steden als "culturele hoofdstad van Europa" aan, zonder uit het oog te verliezen dat een voorbereidingstijd van vier jaar wenselijk is.

Elke stad stelt een programma van culturele evenementen vast dat de cultuur, het cultureel erfgoed, alsmede de plaats van de betrokken stad in het gemeenschappelijk cultureel erfgoed voor het voetlicht brengt en waarbij personen uit de culturele sector uit andere Europese landen worden betrokken om tot duurzame samenwerking te komen (artikel 5).

Culturele hoofdstedenBewerken

Jaar Steden Opmerking
1985   Athene
1986   Florence
1987   Amsterdam
1988   Berlijn
1989   Parijs
1990   Glasgow
1991   Dublin
1992   Madrid
1993   Antwerpen
1994   Lissabon
1995   Luxemburg
1996   Kopenhagen
1997   Thessaloniki
1998   Stockholm
1999   Weimar
2000[2]   Brussel
  Helsinki
  Avignon
  Reykjavik
  Bologna
  Bergen
  Krakau
  Santiago de Compostella
  Praag
Ter gelegenheid van de start van een nieuw millennium, werden 7 steden uit EU-lidstaten geselecteerd.

Daarnaast, werden ook nog 2 steden uit (potentieel) kandidaat EU-lidstaten geselecteerd. Zo wou de EU de bijdrage van Europese steden aan de wereldcultuur extra benadrukken.

2001   Rotterdam
  Porto
2002   Brugge
  Salamanca
2003   Graz
2004   Rijsel
  Genua
2005   Cork
2006   Patras
2007   Luxemburg
  Sibiu
2008   Stavanger & Sandnes (Rogaland)
  Liverpool
2009   Vilnius
  Linz
2010   Essen
  Pécs
  Istanboel
2011   Tallinn
  Turku
2012   Guimarães
  Maribor
2013   Marseille
  Košice
2014   Riga
  Umeå
2015   Bergen
  Pilsen
2016   San Sebastián
  Wrocław
2017   Paphos
  Aarhus
2018   Valletta
  Leeuwarden
2019   Matera
  Plovdiv
2020   Galway
  Rijeka
Titel werd verlengd tot april 2021 vanwege de coronapandemie[3].
2021
2022   Esch-sur-Alzette
  Kaunas
  Novi Sad[4]
Novi Sad zou oorspronkelijk de titel in 2021 dragen.

Maar vanwege de coronapandemie, besliste de Europese Commissie om dit uit te stellen naar 2022.

2023   Timișoara[5]
  Veszprém
  Elefsina
Timisoara zou oorspronkelijk de titel in 2021 dragen.

Maar vanwege de coronapandemie, besliste de Europese Commissie dit uit te stellen naar 2023.

2024   Tartu
  Bad Ischl
  Bodø
2025   Nova Gorica
  Chemnitz
2026  Trenčín
 Oulu
De geselecteerde steden werden in juni (Finland) en december 2021 (Slowakije) bekend gemaakt[6].

Gastlanden 2027-2033Bewerken

Jaar Gastlanden Kandidaat-steden
2027   Letland

  Portugal

Daugavpils, Jūrmala, Liepāja & Valmiera Aveiro, Braga, Coimbra, Évora, Faro, Guarda, Leiria, Oeiras, Ponta Delgada, Viana do Castelo & Vila-real
2028   Tsjechië

  Frankrijk

EER/EFTA-lid

Chomutov, Liberec, Kutná Hora, Brno & Broumov Amiens, Reims, Rouen, Bourges, Clermont-Ferrand & Banlieue [7] Skopje[8]
2029   Polen

  Zweden

Białystok & Katowice Malmö, Örebro & Jönköping
2030   België

  Cyprus

EER/EFTA-lid

Brussel, Kortrijk, Gent, Leuven & Luik
2031   Malta

  Spanje

Cottonera, Gozo, Sliema & Tarxien Cáceres & Granada
2032   Bulgarije

  Denemarken

2033   Nederland

  Italië

EER/EFTA-lid

Turijn

Kandidaat-steden Europese Hoofdstad van Europa 2030 (België)Bewerken

In 2030 mag België opnieuw een van de 2 culturele hoofdsteden selecteren. Het land viert dat jaar ook zijn 200-jarige onafhankelijkheid. Daarom stelt het Brussels Hoofdstedelijk Gewest voor om een team te vormen met een Vlaamse en Franstalige entiteit. [9] Andere steden zien het echter eerder als een regionaal gebeuren. Het land schuift pas in 2025 zijn kandidaat naar voren, maar verschillende kandidaatsteden, zijn nu al begonnen met voorbereidingen te treffen voor hun dossier en campagne.

Op dit moment hebben volgende steden zich kandidaat gesteld:

Externe linkBewerken